Олимлар сичқон миясига инсон мия тўқимасини кўчириб ўтказди

Стэнфорд университети олимлари инсон мия тўқимасини сичқон организмида ўстириш ва унинг нерв тизими билан боғлашга муваффақ бўлди. Тадқиқот 16 сентябрь куни Nature журналида эълон қилинган.

Олимлар бунинг учун миясининг катта қисмида, хусусан, мия пўстлоғи ривожланмайдиган қилиб генетик жиҳатдан ўзгартирилган сичқонлардан фойдаланган. Кейин уларга лабораторияда инсон илдиз ҳужайраларидан етиштирилган кортикал органоидлар — инсон мия тўқимасининг кичик, ўзини ўзи ташкил қилувчи тузилмалари кўчириб ўтказилган.

Натижада инсон тўқимаси сичқон миясида сақланиб қолиб, фаол ривожланган. Тадқиқотга кўра, трансплантациядан икки-уч ой ўтгач, инсон тўқимаси деярли беш баравар кенгайиб, бўш қолган мия ҳудудининг 90 фоизидан кўпроғини эгаллаган. Инсон нейронлари сичқон миясидаги нерв ҳужайралари билан боғланиб, ҳатто нерв толалари орқали орқа миягача етиб борган.

Тадқиқотчилар бу усул инсон миясининг ривожланиши ва туғилишдан олдин юзага келадиган неврологик касалликларни ўрганишда янги имконият беришини таъкидламоқда. Келажакда бундай моделлар аутизм, мия фалажи, шизофрения ва эпилепсия каби касалликларнинг механизмларини ўрганиш ҳамда даволаш усулларини синашда қўл келиши мумкин.

Тажриба ахлоқий саволларни ҳам юзага келтиради. Жумладан, инсон мия тўқимаси ҳайвон миясига кўчирилганда унинг когнитив қобилиятлари ўзгариши мумкинми, деган масала муҳокама қилинмоқда. Бироқ ҳозирги тажрибада сичқонларда инсонларникига хос онг ёки мураккаб фикрлаш пайдо бўлгани ҳақида далил аниқланмаган. Тадқиқот давомида уларнинг хатти-ҳаракатлари одатий сичқонларникидан кескин фарқ қилмаган.

Олимлар янги модел инсон миясини тирик организм ичида, унинг қон томирлари ва нерв тизими билан ўзаро таъсирда ўрганиш имконини бериши билан муҳим эканини қайд этмоқда.