Трамп ва Си Цзиньпиннинг тарихий учрашуви — 10 йил ичидаги илк давлат ташрифи таҳлили

Жаҳоннинг икки йирик супердавлати — АҚШ ва Хитой Халқ Республикаси муносабатларида сўнгги ўн йилликдаги энг муҳим ва кутилмаган дипломатик воқеа содир бўлди. Хитой раҳбари Си Цзиньпиннинг 23 сентябрь куни бошланган АҚШга ташрифи нафақат сўнгги 10 йилдан ортиқ вақт ичидаги илк давлат ташрифи сифатида, балки Дональд Трампнинг дипломатик протоколни бузиб, Си Цзиньпинни самолёт трапи ёнида шахсан кутиб олиши билан старт олди. Вашингтон ва Пекин ўртасида бир неча ҳафта давом этган кескин баҳслардан сўнг, Оқ уй ушбу ташрифга «олий дипломатик мақом» беришга рози бўлди.

«Синьхуа» агентлигининг хабар беришича, етакчилар Украина можароси, Яқин Шарқдаги кескинлик ва Корея ярим оролидаги хавфсизлик бўйича жиддий фикр алмашган. Оқ уйдаги музокаралардан сўнг Дональд Трамп журналистлар олдида Си Цзиньпин билан чинакам дўстона ва буюк муносабатлар ўрнатилганини таъкидлаб, кутилмаган ҳазиломуз баёнот берди: «Бизда жуда яхши учрашув бўлиб ўтди. У гранитга катта қизиқиш билдирди. У тош бўйича ҳақиқий эксперт ва сифатли гранитни жуда яхши кўради!». Бироқ ташрифнинг парда ортида янада жиддий геосиёсий жараёнлар ётгани маълум бўлди: The Wall Street Journal нашри манбаларига кўра, Трамп маъмурияти Пекин билан Хитойнинг тез кенгаяётган ядро арсенали ва ядровий синовларга оид 30 йиллик тақиққа риоя этилиши юзасидан яширинча музокаралар олиб борган.

Хўш, 10 йил деганда амалга ошган ушбу олий учрашув Украина можароси ва глобал хавфсизлик тақдирини қай томонга ўзгартиради, Трампнинг трапдаги илтифоти нимани англатади ва яширин ядровий диалог дунёни янги мувозанатга олиб келадими?

«Протокол бузилиши, сирли ядровий музокаралар ва Оқ уй дипломатияси»: Учрашувнинг 5 та асосий нуқтаси

Трамп ва Си Цзиньпин ўртасидаги учрашув бўйича энг муҳим факт ва хулосалар:

• 10 йил ичидаги илк олий давлат ташрифи: ХХР етакчиси ўн йилдан ортиқ танаффусдан сўнг АҚШга расмий давлат ташрифи билан келди (23–25 сентябрь);

• Трамп томонидан бузилган дипломатик протокол: АҚШ президенти одатдаги тартибни четлаб ўтиб, Хитой раҳбарини аэропортда трап олдида шахсан ўзи қарши олди;

• Украина ва Яқин Шарқ муҳокамаси марказда: Икки етакчи Украина можароси, Яқин Шарқ ва Корея ярим оролидаги кескинликларни тўлиқ муҳокама қилди;

• Парда ортидаги «ядровий келишув»: WSJ ёзишича, Вашингтон Хитойнинг тез кенгаяётган ядровий қуроллари ва синовлар тақиқи бўйича махфий музокаралар ўтказган;

• Шахсий дўстлик ва «гранит ҳазили»: Трамп муносабатлар ўзаро ҳурматга асосланганини билдириб, Си Цзиньпиннинг тош ва гранитга бўлган қизиқишини алоҳида эътироф этди.

АҚШ ва Хитой етакчилари учрашуви: Ташқи протокол ва парда ортидаги реал мавзулар таққоси

Оқ уйдаги музокараларнинг очиқ баёнотлари ва махфий кун тартиби таҳлили:

Геосиёсий экспертиза: Нега Трамп Си Цзиньпинга бу қадар юксак эҳтиром кўрсатди?

Халқаро сиёсатшунослар, дипломатлар ва Уолл-стрит таҳлилчиларининг хулосалари:

• «Трапдаги илтифот» — шахсий дипломатия усули: Дональд Трамп доимо шахсий мулоқот ва кўргазмали ҳурмат орқали катта келишувларга эришишга интилади; Си Цзиньпинни трап ёнида шахсан кутиб олиш — Пекинга берилган жуда кучли ижобий сигнал бўлиб, музокаралар аввалида Хитой томонининг ишончини қозонишга қаратилган қадамдир;

• Украина тугунини ечишда Пекиннинг роли: Вашингтон Хитойнинг Россияга бўлган таъсирисиз Украинадаги урушни тўхтатиб бўлмаслигини яхши тушунади; Трамп ва Си Цзиньпиннинг бу масалада яккама-якка фикр алмашиши фронтдаги келгуси музокаралар форматини белгилаб бериши мумкин;

• Ядровий арсенал хавотири: Сўнгги йилларда Хитой ўз ядровий триадасини мислсиз тезликда ривожлантирмоқда; АҚШ учун Пекинни ядровий синовларни тўхтатиш бўйича 30 йиллик глобал конвенция доирасида ушлаб туриш ва янги қуролланиш пойгасининг олдини олиш ҳаётий муҳим вазифа саналади;

• Глобал бозорлар учун нафас ростлаш: Икки иқтисодий гигант ўртасидаги тўғридан-тўғри очиқ мулоқот савдо урушлари ва божлар бўйича хавотирларни вақтинча юмшатиб, жаҳон фонд бозорлари ҳамда нефть нархларига ижобий таъсир кўрсатади.

Вашингтондаги ушбу 10 йиллик тарихий учрашув АҚШ ва Хитой қарама-қаршилиги янги мулоқот ва компромисслар даврига қадам қўйганидан далолат беради.

Сизнингча, Трамп ва Си Цзиньпиннинг юзма-юз келишувлари Украинадаги можарони тезроқ якунлашга туртки бўла оладими? АҚШ президентининг Хитой раҳбарини шахсан трап олдида кутиб олиши ва гранит ҳақидаги сўзларига қандай баҳо берасиз? Шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва дунё сиёсатини ўзгартираётган ушбу муҳим таҳлилни барча дўстларингиз билан баҳам кўринг!