Олматада ваҳима: Талабалар саройи томи қулаб тушдими ёки режали демонтаж?

24 сентябрь тонгида Олмаота шаҳри аҳолиси ва Қозоғистон Миллий университети (ҚазМУ) талабаларини жиддий хавотирга солган кутилмаган ҳодиса кузатилди. Қозоғистоннинг нуфузли Tengrinews нашри тарқатган маълумотларга кўра, шаҳардаги машҳур Ўмирбек Жўлдасбеков номидаги Талабалар саройи томи ўрнида бетон синиқлари ва қулаб тушган улкан металл конструкциялар акс этган тасвирлар тарқалиб, ижтимоий тармоқларда «бино томи ўзидан-ўзи ўпирилиб тушди» деган хавотирли хабарлар болалади. Вазиятга ойдинлик киритиш мақсадида университет матбуот хизмати шошилинч расмий баёнот билан чиқди ва бинонинг «тўсатдан қулаши» ҳақидаги тахминларни қатъиян рад этди.

Маълум қилинишича, 2026 йил 23 сентябрга ўтар кечаси мазкур бинода кенг кўламли капитал реконструкция дастури доирасида томни режали демонтаж қилиш (бузиш) ишлари амалга оширилган. Талабалар ва профессор-ўқитувчилар хавфсизлигини таъминлаш ҳамда кундузги ўқув жараёнига халақит бермаслик мақсадида барча оғир муҳандислик ишлари махсус равишда тунги вақтда ташкиллаштирилган бўлиб, пудратчи барча хавфсизлик чораларига тўлиқ риоя этган ва ҳеч ким жабрланмаган. 1985–1998 йиллар оралиғида барпо этилган ушбу йирик маданий иншоот қарийб 30 йил давомида умуман мукаммал таъмирланмаган. Аккредитациядан ўтган мустақил ташкилот томонидан ўтказилган техник экспертиза эса бинонинг юк кўтарувчи устунларида занглаш, бетон тўсинларнинг етишмаслиги, тугунли бирикмаларнинг шикастланиши ва том конструкцияларининг хавфли даражада деформацияга учраганини фош этган.

Хўш, 30 йиллик бино қандай фалокат ёқасига келиб қолган эди, тунги демонтаж жамоатчиликда нега ваҳима уйғотди ва янгиланаётган Талабалар саройи қай кўринишда қайта қад ростлайди?

«Тунги демонтаж, 30 йиллик емирилиш ва ҚазМУ баёноти»: Олмаотадаги ҳодисанинг 5 та асосий нуқтаси

Қозоғистон Миллий университетидаги ҳолат бўйича энг муҳим фактлар:

• «Тўсатдан ўпирилиш» эмас, режали иш: Университет раҳбарияти томнинг кутилмаганда қулаб тушгани ҳақидаги овозаларни рад этиб, бу лойиҳавий демонтаж эканини маълум қилди;

• 23 сентябрь тунидаги хавфсизлик чоралари: Ўқув жараёни ва талабалар ҳаракатига халақит бермаслик учун томни бузиш махсус тунги соатларда ўтказилди;

• Жабрланганлар йўқ: Пудратчи ташкилот техника хавфсизлиги қоидаларига қатъий амал қилган ва жароҳат олганлар қайд этилмади;

• 30 йил таъмир кўрмаган иншоот: 1985–1998 йилларда қурилган мазкур муҳташам сарой ўтган ўттиз йил ичида капитал реконструкция қилинмаган;

• Экспертизанинг оғир хулосаси: Текширувлар устунлардаги чуқур коррозия, деформация ва бетон балкаларнинг хавфли ҳолатини аниқлаб, зудлик билан реконструкция талаб қилган.

Талабалар саройи иншооти: Тармоқлардаги миш-мишлар ва расмий реал ҳолат таққоси

Олмаотадаги ҳодиса юзасидан пайдо бўлган ваҳима ва асл ҳақиқатнинг қиёсий таҳлили:

Муҳандислик ва хавфсизлик экспертизаси: Нега томни демонтаж қилиш кечиктириб бўлмас чора эди?

Қурилиш соҳаси муҳандислари, сейсмологлар ва техник назоратчиларнинг хулосалари:

• «Яширин хавф» — 30 йиллик металл чарчоғи: Талабалар саройи минглаб ёшлар, концертлар ва йирик тадбирлар ўтказиладиган маскан ҳисобланади; экспертиза аниқлаган коррозия ва балкаларнинг деформацияси катта анжуманлар вақтида ҳақиқий оммавий фожиани келтириб чиқариши мумкин эди; муаммони олдиндан пайқаб, томни тубдан янгилашга киришиш тўғри ва масъулиятли профилактик қадам бўлди;

• Нега тунги вақт танланди? Кундузи ҚазМУ шаҳарчасида ўн минглаб талабалар, транспорт ва пиёдалар оқими мавжуд; металл ва бетон конструкцияларни бузиб олиш ишлари оғир техника ёрдамида айнан тунда, периметр бўйлаб тўсиқлар қўйилган ҳолда амалга оширилиши муҳандислик этикасига тўлиқ мос келади;

• Олмаота сейсмик зонаси омили: Олмаота юқори даражадаги сейсмик ҳудудда жойлашган; ҳар қандай заифлашган юк кўтарувчи тузилма ҳатто ўртача ер силкинишига ҳам дош бера олмаслиги мумкин; шу боис саройнинг том ва колонналарини янгилаш бино умрини яна ўнлаб йилларга узайтиради;

• Маълумот етказишдаги кечикиш эффекти: Жамоатчиликка тунги демонтаж ҳақида олдиндан хабар берилмагани тонгда ўткинчиларда нотўғри тасаввур ва ваҳима пайдо қилди; бу ҳолат йирик шаҳарларда бундай шовқинли ва хавфли ишлар ҳақида аҳолини огоҳлантириш маданияти муҳимлигини яна бир бор кўрсатди.

Қозоғистон Миллий университетидаги ушбу режали реконструкция минглаб талабалар учун севимли бўлган тарихий саройнинг янада хавфсиз, чидамли ва замонавий кўринишга эга бўлишига хизмат қилади.

Сизнингча, университет маъмурияти тунги демонтаж ишлари ҳақида аҳолини олдиндан расман огоҳлантириши керакмиди? 30 йил давомида таъмир кўрмаган жамоат биноларининг ҳолатига ва ҚазМУ раҳбариятининг ушбу профилактик қарорига шахсан қандай баҳо берасиз? Шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва қўшни қардош юртдаги мазкур воқеа таҳлилини барча талабалар ҳамда дўстларингиз билан баҳам кўринг!