Пезешкиан АҚШга шошилинч таклиф билан чиқди — БМТ даги ядровий баҳс ва Оқ уй жавоби

Нью-Йоркда бўлиб ўтаётган БМТ Бош Ассамблеясининг Юқори ҳафталиги доирасида Яқин Шарқдаги кескинлик ва ядро хавфсизлиги бўйича сенсацион дипломатик баёнотлар янгради. Ислом Республикаси президенти Масуд Пезешкиан Fox News телеканалига берган эксклюзив интервюсида Теҳрон Ядро қуролини тарқатмаслик тўғрисидаги шартнома (ДНЯО) доирасида 60 фоизгача бойитилган уран захираларидан тўлиқ воз кечишга тайёрлигини расман эълон қилди. «Ҳа. Халқаро ҳуқуқ нормалари доирасида ва Ядро қуролини тарқатмаслик тўғрисидаги шартнома асосида биз халқаро меъёрлар талаб қиладиган барча шартларга қатъий амал қиламиз», — дея таъкидлади Эрон етакчиси.

Шу билан бирга, NBC News тарқатган хабарга кўра, Пезешкиан АҚШ маъмуриятини 2026 йил ноябрь ойида бўлиб ўтадиган оралиқ сайловларга қадар икки давлат ўртасидаги англашув меморандумига қайтишга очиқ чақирди. Бироқ Оқ уй матбуот котиби Анна Келли бунга жавобан президент Дональд Трамп «Ирондек даҳшатли давлат ҳеч қачон ядро қуролига эга бўлмаслигига эришиш» йўлида қатъий эканини билдирди. Ўз навбатида, Трамп БМТ минбаридан туриб, ҳақиқий келишув ноябрдаги сайловлардан кейингина тузилишини, чунки Теҳрон Оқ уйдаги сиёсий кучлар мувозанати қандай ўзгаришини кутаётганини башорат қилди.

Хўш, 18 июндаги қисқа муддатли сулҳдан сўнг бекор бўлган меморандум қайта тикланадими, Эроннинг 60 фоизли бойитилган урандан воз кечиш ваъдаси АҚШ санкцияларини бекор қилиш учун етарлими ва 3 ноябрдаги сайловлар натижаси Яқин Шарқдаги уруш ёки тинчлик тақдирини қандай белгилайди?

«60% урандан воз кечиш, ноябргача бўлган таклиф ва Трампнинг сайлов режаси»: Дипломатик тўқнашувнинг 5 та асосий нуқтаси

БМТ ва Вашингтон мулоқоти доирасида юзага келган энг муҳим факт ва баёнотлар:

• 60 фоизлик уран захираларидан воз кечиш: Президент Масуд Пезешкиан ДНЯО шартномаси нормалари асосида юқори даражада бойитилган урандан воз кечишга тайёрлигини тасдиқлади;

• Ноябрь сайловларигача сулҳга қайтиш чақириғи: Теҳрон АҚШнинг 3 ноябрдаги оралиқ сайловлари куни келмасдан аввал ўзаро англашув меморандумини тиклаш ниятида;

• Оқ уй ва Трампнинг муросасиз риторикаси: Президент Трамп Ирон ҳеч қачон ядро каллаги ярата олмаслигини уқтириб, келишув фақат сайловдан кейин бўлишини таъкидлади;

• 18 июндаги меморандум қисмати: Ёзда имзоланиб, Ҳурмуз бўғозини очувчи ҳужжат июль ойида зарбалар қайта бошланиши билан амалда йўққа чиққан эди;

• WSJ таҳлили ва стратегик савдолашув: Теҳрон АҚШдаги оралиқ сайловлар босимидан фойдаланиб, Трамп маъмуриятидан ўз манфаатларига максимал фойдали шартларни ундириб олишни кўзламоқда.

АҚШ ва Эрон ўртасидаги ядровий ва дипломатик позициялар таққоси

Томонларнинг БМТ минбари ва оммавий ахборот воситалари орқали билдирган талаблари таҳлили:

Халқаро ва ядровий хавфсизлик экспертизаси: Нега 60 фоизли уран ва ноябрь ойи бу қадар ҳал қилувчи?

Халқаро атом энергетикаси агентлиги (МАГАТЭ) кузатувчилари ва геосиёсий экспертларнинг хулосалари:

• «60 фоизли уран» — остона нуқтаси: 60 фоизгача бойитилган уран техник жиҳатдан ядро қуроли яратиш учун керак бўладиган 90 фоизлик даражагача етиб бориш учун жуда оз вақт талаб қилади; Пезешкианнинг айнан шу захиралардан воз кечишга тайёрлигини билдириши — Ғарб санкцияларини юмшатиш ва дипломатик эшикларни очиш учун ташланган энг катта қартадир;

• Нега Пезешкиан ноябргача улгуришни хоҳлайди? АҚШда 3 ноябрь куни Конгрессга оралиқ сайловлар бўлиб ўтади; Агар Трампнинг партияси сайловда мутлақ устунликка эришса, у Теҳронга янада қаттиқроқ шартлар қўяди; Шунинг учун Эрон раҳбарияти Трамп сайловолди кампаниясида ташқи сиёсий ютуққа муҳтож бўлиб турган паллада битим тузишга шошилмоқда;

• Трампнинг қарши тактикаси: Дональд Трамп эса вазиятни пайсалга солиб, «иранликлар сайлов натижаларини кутмоқда, мен сайловдан кейин кучли мавқе билан улар билан битим тузаман» демоқда; бу АҚШ президентининг музокара столида максимал даражада устунликни сақлаб қолиш усулидир;

• Ҳурмуз бўғози ва глобал нефть бозори хавфи: 18 июндаги меморандумнинг чиппакка чиқиши Ормуз бўғозида кемалар қатнови хавфсизлигини яна савол остига қўйган эди; агар томонлар ноябргача ёки ундан сўнг консенсусга келмаса, минтақада янги ракета ва дрон ҳужумлари тўлқини бошланиши мумкин.

Нью-Йоркдаги ушбу сиёсий диалоглар АҚШ ва Эрон ўртасидаги ядровий инқироз энг муҳим паллага кирганини ва ноябрь ойи нафақат Америка, балки бутун дунё хавфсизлиги учун синов бўлишини кўрсатмоқда.

Сизнингча, Дональд Трамп 3 ноябрдаги сайловларга қадар Эрон билан янги ядровий битим тузишга рози бўладими ёки Теҳронни янада қаттиқроқ санкциялар билан сиқиш йўлини танлайдими? Масуд Пезешкианнинг 60 фоизли бойитилган урандан воз кечиш таклифига ва Яқин Шарқдаги тинчлик истиқболига шахсан қандай баҳо берасиз? Шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва глобал хавфсизликнинг энг муҳим мавзуси ёритилган ушбу эксклюзив мақолани барча яқинларингиз билан баҳам кўринг!