Трампнинг оралиқ сайловлардаги мағлубияти ва АҚШдаги сиёсий бурилишлар

Америка Қўшма Штатларида ўтказилган оралиқ сайловлар Америка халқининг амалдаги раҳбари Дональд Трампнинг 2 йиллик президентлигидан ҳамда республикачилар сиёсатидан қаттиқ норозилигини яққол кўрсатди. Таниқли сиёсатшунос Камолиддин Раббимовнинг Kun.uz сайтидаги колонкасида таъкидланишича, бу сафарги сайлов натижалари анъаналарни бузиб, жуда ҳайратли манзарани ҳосил қилди. Рекорд даражадаги тафовут билан демократларнинг ғолиб чиқиши кўплаб муҳокамаларга сабаб бўлмоқда.

Сайлов натижаларидаги учта муҳим хулоса

Мазкур сиёсий жараён ва келажакдаги сайловлар борасида эътибор қаратиш лозим бўлган учта асосий хулоса кўзга ташланади:

1. Эронга қарши уруш ва жамоатчилик чарчоғи: Америкаликлар фақатгина инфляция, қимматлашган нефт ва ижтимоий-иқтисодий муаммолардангина эмас, балки нисбатан заиф деб ҳисобланган Эроннинг де-факто устун келганидан ҳам норози. Бу уруш кўпчилик томонидан ноқонуний, маънавиятсиз ва тажовузкорона сифатида қабул қилинмоқда. Урушларнинг чегарага етгани очиқ кўринмоқда.

2. Сиёсий лидерларнинг янги авлоди ва «уйга қайтиш» кайфияти: Қўшма Штатларда янги авлод етишиб чиқмоқда. Улар АҚШнинг жаҳондаги «истисно давлат» мақомидан, интервенционизмидан чарчаган. Бу кучлар ресурслар Америка ичида қолишини ва «вазминлик» сиёсати юритилишини истайди.

3. Демократлар ғалабаси — аслида Трампнинг мағлубияти: Сайловчилар демократларнинг кучли дастури учун эмас, балки Трамп ва республикачилардан ҳафсаласи пир бўлгани учун овоз берди. Бироқ демократлар ичидаги ички парокандалик ва қарашларнинг турличалиги келажакда улар учун ҳам жиддий бош оғриққа айланиши мумкин.

Демократлар ичидаги зиддиятлар ва глобал ёндашувлар

Демократлар партияси ичида мўътадил марказчи сўллар ҳамда радикал ўзгаришлар тарафдори бўлган социал-демократ ислоҳотчилар ўртасида катта тафовутлар кучаймоқда. Мўътадиллар Яқин Шарқдан чекинишни, лекин Европа ва Украинани қўллаб-қувватлашни истаса, ислоҳотчилар тўлиқ изоляционизм тарафдори бўлиб, ҳатто Европа билан ҳам хавфсизлик алоқаларини камайтиришни ёқлайдилар.

Хитой масаласида эса иккала қанот ҳам катта уруш тарафдори эмас, бироқ иқтисодий рақобат ва ҳатто сунъий интеллект соҳасида чегаралар ўрнатиш орқали Пекинни тийиб туришни режалаштирмоқда.

Трамп Эронга қарши урушни тўхтатадими?

Америка халқи сайловларда Эрон урушига қарши эканини очиқ билдирди. Бироқ тарих шуни кўрсатадики, оралиқ сайловларда ютқазган президентлар (Рейган, кичик Жорж Буш, Обама) ўз муддатларида урушларни тўхтатиш ўрнига, реванш олиш учун уларни кучайтиришган. Трампнинг беқарор ва олдиндан айтиб бўлмайдиган характери, шунингдек, унинг атрофидаги айрим шахсларнинг янада қаттиқроқ курашиш керак эди деган қарашлари янги авантюралар хавфини сақлаб қолмоқда. Аммо халқнинг урушлардан чарчоғи йил сайин ортиб бориши аниқ.

Сизнингча, АҚШдаги бундай сиёсий ўзгаришлар ва жамоатчиликнинг урушлардан чарчагани глобал сиёсатга қандай таъсир кўрсатади? Ўз фикрингизни изоҳларда қолдиринг!