Болага телефонни неча ёшдан бериш мумкин? Мутахассислар тавсияси қандай?

Бугун кўплаб ота-оналар фарзандини овутиш, овқатлантириш ёки йиғисини тўхтатиш учун қўлига телефон тутқазади. Бола эса ранг-баранг видеоларни томоша қилишга тезда одатланиб қолади. Аммо смартфонни жуда эрта ёшдан бериш унинг ривожланишига қандай таъсир қилиши мумкин? Мутахассислар бу борада қандай тавсиялар беради?

Болага телефонни неча ёшдан бериш мумкин?

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) тавсиясига кўра, 1 ёшгача бўлган болаларга экран қаршисида вақт ўтказиш тавсия этилмайди. 1 ёшли болалар учун ҳам бундай машғулотлар маъқулланмайди. 2 ёшдан бошлаб экран қаршисидаги вақт кунига бир соатдан ошмаслиги, 3–4 ёшли болаларда ҳам бу меъёрдан ортмаслиги керак. Қанча кам бўлса, шунча яхши.

Америка педиатрия академияси ҳам 18 ойликкача бўлган болаларда видеоалоқа бундан мустасно, экранлардан фойдаланишни чеклашни тавсия қилади. 18–24 ойлик болаларга эса фақат сифатли контентни ота-она билан бирга томоша қилиш маъқул.

Шуни унутмаслик керакки, бу тавсиялар айнан экран қаршисида ўтказиладиган вақтга тегишли. Болага шахсий смартфон сотиб олиш учун белгиланган ягона ёш мавжуд эмас.

Телефоннинг ўзи эмас, ундан ортиқча ва назоратсиз фойдаланиш муаммо туғдиради. Айниқса, кичик ёшдаги болаларда экран билан узоқ вақт банд бўлиш қуйидаги ҳолатларга сабаб бўлиши мумкин:

• Нутқ ривожланишига халал бериши. Бола катталар билан жонли мулоқот қилиш ўрнига кўп вақтини экран қаршисида ўтказса, гапириш ва сўз бойлигини ривожлантириш учун муҳим бўлган суҳбатлар камаяди.

• Уйқу тартибини бузиши. Айниқса, ухлаш олдидан телефон томоша қилиш боланинг уйқуга кетишини қийинлаштириши мумкин.

• Жисмоний фаолликни камайтириши. Телефон билан узоқ банд бўлган бола югуриш, ўйнаш ва атроф-муҳитни ўрганишга камроқ вақт ажратади.

• Диққатни жамлашга халақит бериши. Тез-тез алмашадиган видеолар ва ёрқин тасвирлар болани доимий равишда янги таассурот излашга одатлантириши мумкин.

  

Бола телефон ишлатишни бошлаганида, аввало, қуйидаги қоидаларга амал қилиш муҳим:

• Телефонни йиғини тўхтатиш ёки овқат едиришнинг доимий воситасига айлантирманг.

• Ёшига мос, сифатли ва хавфсиз контент танланг.

• Имкон қадар болангиз билан бирга томоша қилиб, кўрганлари ҳақида суҳбатлашинг.

• Овқатланиш вақти ҳамда ухлашдан олдин телефон ишлатишни чекланг.

• Телефон ўрнига китоб ўқиш, расм чизиш, конструктор йиғиш ва очиқ ҳавода ўйнашга унданг.

Хулоса қилиб айтганда, болага имкон қадар эрта ёшдан телефон беришга шошилмаслик керак. Айниқса, ҳаётининг дастлабки йилларида бола учун энг фойдали машғулот — ота-онаси билан жонли мулоқот қилиш, ўйнаш ва атрофдаги дунёни мустақил ўрганишдир.