Эрини 20 йил кутиб яшаган аёл у қайтиб келган куни кутилмаган қарор қабул қилди

Баъзи инсонлар бир умр кутади. Кимдир эшик қоқилишини, кимдир телефон жиринглашини, яна кимдир эса йиллар олдин берган ваъдасининг бажарилишини интизорлик билан кутади. Аммо вақт ўтиши билан инсоннинг ҳаёти ҳам, қалби ҳам ўзгаради. Энг оғир томони эса шуки, баъзан биз кутган одам қайтиб келганида, уни кутиб олган инсон аввалги инсон бўлмай қолган бўлади...

Йигирма йиллик ваъда

Малика 27 ёшда эди. Турмуш ўртоғи Жамшид билан оила қурганига ҳали уч йил ҳам тўлмаган, бир нафар ўғилчаси бор эди. Уларнинг ҳаёти оддий, аммо бахтли кечарди. Жамшид меҳнаткаш, оиласи учун жон куйдирадиган инсон эди. Малика эса турмуш ўртоғини ҳурмат қилар, унинг ҳар бир сўзидан маъно изларди.

Бир куни Жамшид чет элга ишлаш учун кетишга қарор қилди. Унинг нияти уй-жойли бўлиш, фарзандига яхши келажак яратиш ва оиласини ҳеч нарсага муҳтож қилмаслик эди.

— Малика, икки-уч йил сабр қил. Бироз пул йиғиб, уй оламиз. Кейин ҳеч қаерга кетмайман. Доим бирга яшаймиз, — деди у хайрлашаётган куни.

Малика эрининг қўлини маҳкам ушлади.

— Фақат ўзингизни эҳтиёт қилинг. Пул топишдан ҳам муҳимроқ нарса бор. Сизнинг соғ-саломат қайтишингиз, — деди у кўзларига ёш олиб.

Жамшид унинг пешонасидан ўпди ва ўғлини бағрига босди.

Аммо икки-уч йиллик айрилиқ йигирма йилга чўзилишини ўша куни уларнинг ҳеч бири билмасди.

Кутиш билан ўтган йиллар

Дастлабки йилларда Жамшид тез-тез қўнғироқ қилар, пул жўнатар, фарзандининг аҳволини сўрарди. Малика эса ҳар бир қўнғироқни байрамдек кутиб оларди.

Ўғли отасини телефон орқали танир, унинг суратини кўрганда қувонарди.

— Ойижон, дадам қачон келадилар? — деб сўрарди у.

— Тез орада, болам. Дадангиз биз учун меҳнат қиляптилар, — деб жавоб берарди Малика.

Йиллар ўтди. Ўғли мактабга борди, катта бўлди, кейин университетга кирди. Унинг ҳаётидаги энг муҳим кунларда отасининг ўрни бўш қолди.

Малика эса ҳам она, ҳам ота вазифасини бажаришга ҳаракат қилди. Касал бўлса ҳам ишга борди, фарзандининг ўқиши учун пул топди, уй-рўзғорни юритди.

Қўшнилар баъзан унга:

— Ҳали ҳам эрингизни кутиб юрибсизми? Йигирма йил бўлди-ку. Ҳаётингизни ҳам ўйланг, — дейишарди.

Малика эса бундай гапларга жавоб бермасди.

Унинг қалбида бир умид бор эди: Жамшид бир кун келади, оиласи билан бир дастурхон атрофида ўтиради, ўғлининг камолини кўради.

Бироқ вақт ўтиши билан қўнғироқлар камайди. Кейин ойлаб хабар бўлмайдиган бўлди. Пул ҳам аввалгидек келмай қўйди. Малика эса эрининг бошига бирор ташвиш тушган бўлмасин, деб хавотирланарди.

Унга яқинлари бошқа турмуш қуришни ҳам таклиф қилишди. Аммо у рад этди.

— Мен ҳеч кимдан муҳаббат талаб қилмайман. Фақат бир куни қайтиб келса, эшигимиз очиқ бўлсин, дейман, — дерди у.

Йигирма йилдан кейинги қўнғироқ

Орадан йигирма йил ўтди.

Малика энди 47 ёшга кирган, сочларига оқ тушган, юзида ҳаётнинг оғир синовлари из қолдирган аёл эди. Ўғли уйланган, ўз оиласи билан яшарди.

Малика эса ҳали ҳам ўша уйда истиқомат қиларди. Уйнинг ҳар бир бурчагида Жамшид билан боғлиқ хотиралар бор эди. Эски суратлар, тўй куни тушган расм, фарзандининг чақалоқлик кийимлари...

Бир куни кечқурун телефон жиринглади.

— Алло, Малика, менман... Жамшидман.

Аёлнинг қўлидаги пиёла тушиб кетишига бир баҳя қолди. У бир неча сония гапира олмади.

— Жамшид... Ростдан ҳам сизми?

— Ҳа, менман. Малика, мен қайтдим. Эртага уйга бораман. Сени ва ўғлимизни кўргим келяпти.

Малика кўзларига ёш олди. Йигирма йил давомида хаёлида минг марта тасаввур қилган лаҳза ниҳоят етиб келганди.

Аммо у бу сафар аввалгидек шошиб, қувончдан йиғлаб юбормади. Қалбида қандайдир оғирлик бор эди. У телефонни қўйгач, анча вақт жим ўтирди.

Эртаси куни Жамшид эшик олдида пайдо бўлди.

Қўлида кичик сумка, сочлари оқарган, юзида чарчоқ аломатлари бор эди. У Маликага қараб жилмайди.

— Малика, мен келдим...

Аёл эшикни очди. Йигирма йиллик интизорлик, соғинч ва алам бир лаҳзада унинг кўзларига йиғилди.

Жамшид қўлларини ёзди. У хотинининг бағрига отилишини кутди.

Аммо Малика жойидан қимирламади.

— Киринг, Жамшид ака, — деди у хотиржам овозда.

Бу совуқ муносабатдан эркакнинг юзидаги табассум йўқолди.

Қайтиб келган инсон ва ўзгариб кетган ҳаёт

Улар дастурхон атрофида ўтиришди. Жамшид хотинидан кечирим сўрашга шошилмади. Аввал ўзининг қийинчиликлари, чет элдаги оғир меҳнати, ишсиз қолган даврлари ҳақида гапира бошлади.

— Ҳаёт осон бўлмади. Бир неча марта қайтишга ҳаракат қилдим. Лекин шароитим бўлмади. Энди ҳаммаси яхши бўлади. Бирга яшаймиз. Ўғлимизни ҳам кўраман, — деди у.

Малика жим тинглади.

— Сиз мендан нима истайсиз? — деб сўради у бироздан кейин.

Жамшид ҳайрон бўлди.

— Нима деганинг бу? Ахир мен эрингман. Йигирма йилдан кейин уйимга қайтдим. Оилам билан яшашни хоҳлайман.

Малика кўзларини ундан узмади.

— Сиз йигирма йил олдин кетганингизда мен сизни кутишга ваъда бермаганман. Мен сизга ишонганман. Икки-уч йилдан кейин қайтаман, деган гапингизга ишонганман. Ҳар бир туғилган кун, ҳар бир байрам, ҳар бир оғир кунимда сиз қайтишингизни кутганман.

У бироз тўхтади.

— Ўғлимиз биринчи марта мактабга борганида ҳам ёнида йўқ эдингиз. Касал бўлганида ҳам йўқ эдингиз. Уни уйлантирганимизда ҳам йўқ эдингиз. Мен сиздан пул эмас, ёнимда бўлишингизни кутгандим.

Жамшид бошини эгди.

— Биламан, Малика. Мен ҳам хато қилдим. Энди ўтмишни ортда қолдирайлик.

— Сиз учун ўтмишни ортда қолдириш осон бўлиши мумкин. Аммо мен учун бу йигирма йил бутун бир умр эди.

Кутилмаган қарор

Малика ўрнидан туриб, хонадан бир жилд ҳужжат олиб чиқди. Уни дастурхон устига қўйди.

— Бу нима? — деб сўради Жамшид.

— Уй ҳужжатлари. Бу уйни ўғлимиз номига расмийлаштирдим. Унинг оиласи, келажаги бор. Мен ҳам энди ўз ҳаётимни ўйлашим керак.

Жамшиднинг юзи ўзгарди.

— Нима демоқчисан? Мени уйга киритмасликни истаяпсанми?

— Йўқ. Сиз бу уйга бегона эмассиз. Фарзандингизнинг отасисиз. Сиздан нафратланмайман. Лекин мен энди йигирма йил олдинги Малика эмасман.

Аёлнинг овози титради, аммо у гапини давом эттирди:

— Мен сизни жуда кўп кутдим. Шу қадар кўп кутдимки, бир куни ўзимни ҳам унутиб қўйганимни англадим. Энди қолган умримни яна кутиш билан ўтказишни истамайман.

Жамшид жим қолди.

— Мен сиз билан бирга яшашга мажбур эмасман. Сиз ҳам менга нисбатан ўзингизни оқлашга мажбур эмассиз. Агар ўғлимиз билан муносабатингизни тикламоқчи бўлсангиз, эшигимиз очиқ. Аммо эр-хотин сифатида аввалги ҳаётимизга қайтишимизга кўнглим йўқ.

Бу Малика қабул қилган қарор эди. У йигирма йил кутган инсонини эшикдан ҳайдамади, ҳақорат қилмади, ўтмишдаги аламлари учун қасос ҳам олмади. Фақат ўз ҳаётини яна бир бор қурбон қилишдан бош тортди.

Она қалбининг энг оғир синови

Кечқурун ўғли келди. Отасини кўриб, анча вақт жим турди. Кейин уни бағрига босди.

— Дада, мен сиздан хафа эмасман. Лекин сиз билан ўтказишим керак бўлган қанча йиллар ўтиб кетди. Энди ҳеч бўлмаса қолган умримизда бир-биримизни таниб олайлик, — деди у.

Жамшид ўғлининг елкасига бош қўйиб йиғлади.

Малика эса уларга қараб турди. Унинг кўзларида ҳам ёш бор эди. Аммо бу сафар у ўзини айбдор ҳис қилмади. Чунки у қўлидан келган барча ишни қилган, оиласини сақлаш учун бор кучини сарфлаганди.

Жамшид кейинги кунларда ўғли билан кўпроқ вақт ўтказа бошлади. Улар бир-бирларини қайтадан танишга ҳаракат қилишди. Малика эса ўзининг ҳам ҳаёти борлигини англаб, узоқ йиллар орқага суриб келган орзуларини амалга оширишга киришди.

У биринчи марта ўзи учун саёҳатга чиқди. Дўстлари билан учрашди. Соғлиғига эътибор берди. Энг муҳими, энди ҳар куни телефонга қараб, кимдир қўнғироқ қилишини кутмасди.

Бир куни қўшни аёл ундан сўради:

— Малика, йигирма йил кутган эрингиз қайтди. Нега уни яна бағрингизга олмадингиз? Ахир шунча йил уни деб яшадингиз-ку?

Малика бироз ўйланди ва жилмайди.

— Мен уни йигирма йил кутдим. Лекин бу йигирма йил ичида ўзимни ҳам йўқотиб қўйдим. Энди эса ўзимни қайта топишим керак. Инсон кечириши мумкин, лекин бу унинг яна аввалгидек яшаши шарт дегани эмас.

Қўшни аёл жим қолди.

Малика эса осмонга қаради. Унинг қалбида ҳали ҳам ўтмиш хотиралари бор эди. Аммо энди келажакдан қўрқмасди.

Чунки у ниҳоят бир ҳақиқатни тушуниб етганди: инсон бошқаларнинг қайтишини кутиб, ўз ҳаётини тўхтатиб қўймаслиги керак. Баъзан энг муҳим қайтиш — ўзингга, ўз қадрингга ва ўз ҳаётингга қайтишдир.