Автобусларда янги тартиб: 1 сентябрдан назорат кучаяди

Ўзбекистонда шаҳар автобусларидан фойдаланувчи йўловчилар учун муҳим қоида кучга кирмоқда. 2026 йил 1 сентябрдан брутто-шартнома асосида ишлайдиган мунтазам шаҳар автобусларида йўлкира автобусга чиққан заҳоти тўланган бўлиши шарт.

Энг муҳим ўзгариш шундаки, йўловчи «кейинроқ валидаторга теккизаман» деб ҳаракатни давом эттира олмайди. Тўлов ёки имтиёз ҳуқуқи автобусга чиқиш вақтида тасдиқланмаса, у расман чиптасиз йўловчи деб ҳисобланиши мумкин.

Янги қоида айнан нимани ўзгартиради?

Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 3 июндаги 276-сон қарори билан брутто-шартнома асосида ташкил этилган мунтазам шаҳар автобус йўналишларида тўлов интизомини кучайтириш белгиланди. Янги тартиб 1 сентябрдан амал қила бошлайди.

Йўловчи автобусга кириши билан йўлкирани қуйидаги усуллардан бири орқали тўлаши мумкин:

— транспорт картасини валидаторга теккизиш;

— банк картаси орқали контактсиз тўлов қилиш;

— смартфон ва бошқа электрон воситалардан фойдаланиш;

— ижтимоий ёки транспорт картасини валидаторга теккизиб, имтиёзли ёки бепул юриш ҳуқуқини тасдиқлаш.

Қарорда NFC, QR, биометрик тўлов, BLE ва UWB каби жорий этилаётган бошқа электрон технологиялардан фойдаланиш имконияти ҳам назарда тутилган.

«Бироздан кейин тўлайман» энди иш бермайди

Янги тартибнинг энг муҳим қисми айнан шу.

Агар йўловчи автобусга чиққан пайтда белгиланган усуллардан бири орқали йўлкирани тўламаса ёки бепул ва имтиёзли юриш ҳуқуқини валидатор орқали тасдиқламаса, у автобусда чиптасиз ҳаракатланаётган деб ҳисобланади.

Демак, назоратчи автобусга кирганидан кейингина карта ёки телефонни валидаторга теккизиш кеч бўлиши мумкин.

Янги тизимнинг мантиғи оддий: автобусга чиқдингиз — тўловни ҳам шу заҳоти амалга оширдингиз.

Жарима қанча бўлиши мумкин?

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 144-моддасига кўра, шаҳар ичида ва шаҳар атрофида ҳаракатланувчи автобусда чиптасиз юриш базавий ҳисоблаш миқдорининг ўндан бир қисми миқдорида жаримага сабаб бўлади.

2026 йил 1 сентябрдан базавий ҳисоблаш миқдори 440 минг сўмга оширилади. Демак, амалдаги норма ўзгармаса, чиптасиз юриш учун жарима 44 минг сўмни ташкил этади.

Бу назарий талаб эмас. Масалан, Транспорт вазирлиги маълумотига кўра, 2026 йилнинг 16 мартига қадар автобусларда чиптасиз юрганларга нисбатан йил бошидан 26 564 та маъмурий баённома расмийлаштирилган.

Имтиёзли йўловчилар ҳам валидатордан фойдаланиши керак

Яна бир муҳим жиҳат: «менда бепул юриш ҳуқуқи бор» деганнинг ўзи етарли бўлмайди.

Имтиёзли ёки бепул қатнов ҳуқуқига эга йўловчи ҳам ижтимоий ёки транспорт картасини валидаторга теккизиб, ўз ҳуқуқини тасдиқлаши керак. Акс ҳолда тизимда қатнов қайд этилмайди ва йўловчининг мақоми бўйича савол пайдо бўлиши мумкин.

Шу сабаб 1 сентябрдан энг оддий одатни шакллантириш кифоя: автобусга кириш — валидатор — кейин ҳаракатни давом эттириш.

Ўзгариш фақат тўлов билан чекланмайди

Ҳукумат қарори жамоат транспорти тизимида бошқа янгиликларни ҳам назарда тутади.

Жумладан, шаҳар чегарасидан 5 километргача, айрим тасдиқланган бош режалар бўйича эса 12 километргача ташқарига чиқувчи йўналишлар ҳам шаҳар автобус йўналишлари сифатида қаралиши белгиланган.

Шунингдек, 1 сентябрга қадар Тошкент жамоат транспорти ва шаҳар атрофи электр поездлари учун интеграциялашган тўлов тизими, жумладан «электропоезд — автобус» ва «электропоезд — метро» тариф режаларини жорий этиш вазифаси қўйилган.

Йўловчиларга энг муҳим эслатма

1 сентябрдан кейин автобусга чиққан заҳоти карта, смартфон ёки бошқа электрон восита орқали тўлов қилишни унутмаслик керак.

Айниқса кундалик қатновчилар учун бир неча сониялик кечикиш ҳам кераксиз жарима ва назоратчи билан тушунмовчиликка айланиши мумкин.

Янги тартибда асосий қоида жуда содда: автобусга кирдингизми — йўлкирани дарҳол тасдиқланг.

Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқлар орқали улашинг.