Энди жамоат жойларидаги ножўя ҳаракатлар учун жазо чоралари кучаяди

Жамоат жойларида ўзини тутиш қоидаларини бузганлар энди камералар орқали аниқланиши ва шахси электрон воситалар ёрдамида идентификация қилиниши мумкин. Айниқса, атрофдагиларга очиқ-ойдин намойиш қилинадиган ножўя хатти-ҳаракатларга нисбатан маъмурий чоралар қўлланиши мумкин.

Бу борадаги хабарлар ижтимоий тармоқларда кенг тарқалмоқда. Уларда жамоат жойларидаги қоидабузарликларни кузатув камералари, жумладан, Face ID орқали аниқлаш ва шахсларни ички ишлар органларига чақириш амалиёти ҳақида сўз бормоқда.

Камера орқали аниқлаш механизми қандай?

2025 йил 1 декабрдаги Вазирлар Маҳкамасининг 754-сон қарори билан ички ишлар органлари патруль-пост хизмати ходимларининг жамоат жойларида фуқароларни электрон идентификация қилиш тартиби белгиланган.

Ҳужжатда шахсни электрон техник воситалар, жумладан, планшет орқали аниқлаш тартиби назарда тутилган.

Шу сабабли «камерада Face ID аниқласа, шахс автоматик равишда жазоланади» деган талқинни тўғридан-тўғри қонун нормаси сифатида қабул қилиш тўғри эмас. Ҳуқуқбузарлик ҳолати алоҳида тартибда расмийлаштирилиши ва шахснинг жавобгарлиги қонунчилик асосида ҳал қилиниши керак.

Қандай хатти-ҳаракатлар муаммо туғдириши мумкин?

Амалдаги Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 183-моддасида майда безорилик тушунчаси белгиланган.

Унда жамоат жойларида уятли сўзлар билан сўкиниш, фуқароларга ҳақоратомуз шилқимлик қилиш ҳамда жамоат тартиби ва фуқаролар осойишталигини бузувчи шу каби хатти-ҳаракатлар жавобгарликка сабаб бўлиши белгиланган.

Шунинг учун жамоат жойида бирга юриш ёки оддий меҳр кўрсатишнинг ўзи автоматик равишда маъмурий жазога сабаб бўлади, деган хулоса чиқариб бўлмайди. Масала муайян хатти-ҳаракатнинг қонунчиликда белгиланган ҳуқуқбузарлик таркибига тушишига боғлиқ.

15 суткагача қамоқ бор, аммо у автоматик жазо эмас

Ўзбекистон Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексида маъмурий қамоқ жазоси мавжуд. Кодекснинг 29-моддасига кўра, маъмурий қамоқ, умумий қоида бўйича, уч суткадан ўн беш суткагача муддатга қўлланиши мумкин.

Бундай жазо фақат қонунчиликда назарда тутилган ҳолатларда қўлланади. Демак, «жамоат жойида қоида бузилди — автоматик равишда 15 сутка қамоқ» деган тасаввур нотўғри.

Ота-она билан ички ишлар бўлимига чақириш масаласи

Тарқалаётган хабарларда қоидабузарлар ота-онаси билан бирга туман ички ишлар бўлимига чақирилиши мумкинлиги ҳам айтилмоқда.

Бироқ бу ерда ҳам шахснинг ёши ва ҳуқуқий мақоми муҳим аҳамиятга эга. Айниқса, вояга етмаганларга нисбатан ҳуқуқий тартиблар катта ёшдаги шахслардан фарқ қилиши мумкин.

Шунинг учун хабарни «барча жуфтликлар ота-онаси билан ИИБга чақирилади» тарзида умумлаштириш тўғри бўлмайди.

Асосий мақсад — жамоат тартибини сақлаш

Жамоат жойларида инсонларнинг осойишталиги ва бошқаларнинг ҳуқуқларига ҳурмат билан муносабатда бўлиш муҳим.

Қонунчиликда ҳам жамоат тартибини бузувчи хатти-ҳаракатлар учун жавобгарлик белгиланган. Шу билан бирга, ҳар қандай ҳолатда жазо қўллаш учун муайян ҳуқуқбузарлик таркиби мавжуд бўлиши ва белгиланган процессуал тартибларга риоя қилиниши керак.

Шу жиҳатдан, сўнгги хабарларнинг энг муҳим нуқтаси — жамоат жойларида қоидаларни бузишга нисбатан назорат ва жавобгарлик масаласи кучайиб бораётгани.

Аммо буни «энди севишганларнинг ҳар қандай ҳаракати Face ID орқали аниқланиб, уларга дарҳол жарима ёки 15 суткалик қамоқ берилади» деб талқин қилиш ҳуқуқий жиҳатдан тўғри эмас.

Қонуннинг асосий мезони — кимнингдир шахсий ҳаёти эмас, балки жамоат тартиби, атрофдагиларнинг осойишталиги ва муайян хатти-ҳаракатнинг ҳуқуқбузарлик сифатида қонун билан белгиланган-белгиланмаганидир.