Қизини камбағал йигитга бермаган ота йиллар ўтиб энг катта хатосини англади

У қизини бахтли қилиш учун уни бой хонадонга узатди. Камбағал йигитни эса қизига муносиб кўрмади. «Пули йўқ одам бахт ҳам бера олмайди», деб ўйлади. Орадан йиллар ўтди. Қизи ҳашаматли уйда яшаса-да, кўзларидаги қувонч сўнди. Бир куни ота кутилмаган жойда ўзининг собиқ куёви бўлиши мумкин бўлган йигитни учратди. Унинг олдидаги манзара эса кексани бутунлай ўзгартириб юборди...

«Қизимни камбағалга бермайман!»

Анвар ака шаҳарда танилган тадбиркорлардан бири эди. Унинг катта уйи, бир нечта автомобили, ривожланаётган бизнеси ва одамлар орасида обрўси бор эди. У йиллар давомида меҳнат қилиб, бойлик орттирган ва энди оиласи ҳам ўзига муносиб даражада яшашини истарди.

Унинг ягона қизи Моҳира эса отасининг эркатойи эди. Анвар ака қизининг юрагини оғритмасликка ҳаракат қилар, унинг ҳар қандай истагини бажаришга тайёр турарди. Аммо қизининг тақдирига келганда, отанинг ўз қарашлари бор эди.

Моҳира университетда ўқиб юрганида Жасур исмли йигит билан танишди. Жасур бой оиладан эмасди. Отаси вафот этган, онаси эса узоқ йиллардан бери касалманд эди. Йигит ўқишдан бўш вақтларида ишлаб, уйига ёрдам берарди.

Унинг қимматбаҳо кийимлари ёки автомобили йўқ эди. Аммо у ҳалол, меҳнатсевар ва ваъдасида турадиган инсон эди.

Жасур Моҳирани чин дилдан севарди. У қизга катта-катта ваъдалар бермас, фақат ўз меҳнати билан яхши ҳаёт қуришини айтарди.

— Моҳира, ҳозир сенга катта уй ёки қимматбаҳо машина олиб беролмаслигим мумкин. Лекин бир нарсани ваъда қиламан: сени ҳеч қачон ҳурматсизликка дучор қилмайман. Бирга меҳнат қилиб, ўз уйимизни қурайлик, — дерди у.

Моҳира учун бу сўзлар ҳар қандай қимматбаҳо совғадан қадрлироқ эди.

У бир куни отасига Жасур ҳақида гапирди.

Анвар ака аввал қизининг гапларини хотиржам тинглади. Кейин йигитнинг оиласи, даромади ва моддий имкониятларини сўрай бошлади.

Жасурнинг бой эмаслигини билгач, унинг қиёфаси ўзгарди.

— Демак, унинг уйи ҳам йўқ, машинаси ҳам йўқ? — деб сўради у.

— Дада, ҳозирча йўқ. Лекин у меҳнат қилади. Ўзига ишончим комил.

— Менга ишончинг эмас, унинг имконияти керак! — деди Анвар ака овозини кўтариб. — Мен сени шунча йил асраб-авайладим. Энди сени бировнинг камбағаллигига шерик қилиш учун катта қилганманми?

— Дада, бойлик ҳамма нарса эмас-ку...

— Бас! Бу ҳақда бошқа гапирма. Қизимни камбағал йигитга бермайман!

Моҳира отасининг бундай кескин қароридан қаттиқ изтироб чекди. У Жасурни унутолмаслигини айтди, аммо Анвар ака ўз сўзидан қайтмади.

Унинг назарида, камбағаллик — келажакдаги муаммоларнинг кафолати, бойлик эса бахтли ҳаётнинг асосий шарти эди.

У қизининг кўз ёшларини кўрди, аммо уларнинг сабабини тушунишни истамади.

Қизнинг тақдири ҳал қилинган кун

Орадан кўп ўтмай, Анвар ака қизига муносиб деб билган бошқа йигитни топди. Унинг исми Беҳруз эди. Беҳрузнинг оиласи бой, отаси йирик компания эгаси, ўзи эса оилавий бизнесда ишлаётганди.

Беҳруз Моҳирага қимматбаҳо совғалар берар, уни энг яхши ресторанларга олиб борар ва саёҳатларга таклиф қиларди. Анвар ака бундай муносабатдан мамнун эди.

— Мана, ҳақиқий куёв! — дерди у танишларига. — Қизим ҳеч нарсага муҳтож бўлмайди.

Моҳира эса отасининг қаршилиги ва оилавий босим остида Жасур билан муносабатларини узишга мажбур бўлди.

У Жасурга охирги марта учрашишни таклиф қилди.

Улар университет яқинидаги кичик боғда кўришишди. Жасур қизга узоқ тикилиб турди. Унинг кўзларидаги аламни кўриб, нимадир демоқчи бўлди, аммо Моҳиранинг йиғлаётганини кўргач, жим қолди.

— Кечир мени, Жасур. Мен отамни кўндиролмадим, — деди Моҳира.

— Сен мени севмай қўйдингми? — деб сўради йигит.

Моҳира бошини чайқади.

— Йўқ. Аммо мен отамни ҳам йўқотишни истамайман.

Жасур бироз жим турди.

— Моҳира, мен сени ҳеч қачон ёмон кўрмайман. Сенинг бахтли бўлишингни истайман. Фақат бир нарсани унутма: ҳаётда ҳамма нарсани пул билан сотиб олиб бўлмайди.

У қизга охирги марта қаради ва кетди.

Моҳира унинг ортидан узоқ қараб қолди. У ўша куни севган инсондан айрилганини тушунди, аммо олдида қандай ҳаёт кутаётганини ҳали билмасди.

Ҳашаматли уйдаги бахтсизлик

Тўй катта дабдаба билан ўтди. Меҳмонлар ҳашаматли дастурхонлар, қимматбаҳо совғалар ва келин-куёвнинг либосларига қойил қолишди.

Анвар ака эса ўзини энг бахтли отадек ҳис қиларди.

— Қизимнинг келажагини таъминладим, — дерди у.

Дастлабки ойларда Моҳира ҳам янги ҳаётига мослашишга ҳаракат қилди. У кенг ва чиройли уйда яшар, истаган нарсасини сотиб олиши мумкин эди. Аммо вақт ўтиши билан у бир нарсани англай бошлади: уйдаги ҳашамат унинг қалбидаги бўшлиқни тўлдиролмасди.

Беҳруз иш билан банд эди. У хотинининг гапларига кўпинча эътибор бермас, бирор нарсадан норози бўлса, унинг фикрини тинглаш ўрнига:

— Сенга нима етишмаяпти? Ҳамма нарсанг бор-ку! — дерди.

Моҳира баъзан оддий суҳбатни, биргаликда сайр қилишни ёки кечқурун бир пиёла чой устида дардлашишни истарди. Аммо Беҳруз учун бундай нарсалар иккинчи даражали эди.

Қиз отасининг олдига борганида ҳам кўп нарсани яширарди.

— Қалай, қизим? Турмушинг яхшими? — деб сўрарди Анвар ака.

— Яхши, дада, — дерди Моҳира мажбуран жилмайиб.

У отасини хафа қилишни истамасди. Ахир бутун умри давомида унинг розилигини олишга ҳаракат қилганди.

Бир куни эса Моҳира отасининг уйига йиғлаб келди. Унинг турмушидаги келишмовчиликлар жиддий тус олган, Беҳруз билан ўртасидаги муносабатлар совиганди.

Анвар ака қизининг кўз ёшларини кўриб, аввалига унинг гапларини тинглади. Кейин эса одатдагидек маслаҳат берди:

— Сабр қил, қизим. Оилаларда шундай ҳолатлар бўлиб туради. Сенга ҳамма нарсани муҳайё қилиб берганман. Бироз кўпроқ ҳаракат қилсанг, ҳаммаси яхши бўлади.

Моҳира отасининг елкасига бош қўйиб йиғлади.

— Дада, менга нарсалар керак эмас. Мен фақат мени тушунадиган инсон бўлишини истайман.

Анвар ака жавоб тополмади. Аммо у ҳали ҳам бой куёв танлашда хато қилганини тан олишга тайёр эмасди.

Йиллар ўтиб, Жасур ҳақида хабар келди

Орадан етти йил ўтди.

Жасурнинг ҳаёти ҳам осон кечмаганди. Моҳира билан ажралишганидан кейин у бир муддат руҳий тушкунликка тушди. Аммо кейин ўзини қўлга олди.

У ишини давом эттирди, янги билимлар олди ва кичик таъмирлаш хизматига асос солди. Дастлаб бир нечта мижози бор эди. Кейин унинг ҳалоллиги ва иш сифати туфайли мижозлари кўпайди.

Жасур топган маблағини тежаб, ишини кенгайтирди. Бир неча йилдан сўнг унинг компанияси йирик қурилиш лойиҳаларида қатнашадиган бўлди.

У бойиб кетганидан кейин ҳам ўзини бошқалардан устун қўймади. Онасига ғамхўрлик қилди, ёрдамга муҳтож инсонларни қўллаб-қувватлади ва ўзи каби имконияти чекланган ёшларга иш ўргатди.

Бир куни Анвар ака таниши орқали Жасур ҳақида хабар эшитди.

— Ҳалиги сен қизингга муносиб кўрмаган йигит бор эди-ку, — деди таниши. — Ҳозир катта тадбиркор бўлиб кетибди. Яқинда бир нечта янги лойиҳани бошлабди. Одамлар уни жуда ҳурмат қилишаркан.

Анвар ака бу гапни эшитиб, бирдан жим қолди.

— Жасурми? — деб сўради у.

— Ҳа, ўша йигит.

Анвар ака ўша куни кечгача хаёл сурди. У Жасурнинг бойиб кетганига эмас, ўзининг ўша пайтда қандай қарор қабул қилганига ўйланарди.

«Агар мен унга имконият берганимда-чи? Агар қизимнинг кўнглига қулоқ солганимда-чи?» деган саволлар уни тинч қўймади.

Бироқ унинг энг катта пушаймони ҳали олдинда эди.

Ота кутилмаган манзарага гувоҳ бўлди

Бир куни Анвар ака шаҳардаги йирик тиббиёт марказига борди. Унинг эски танишларидан бири даволанаётганди. Шифохонадан чиқиб, машинаси томон кетаётганида, кириш эшиги олдида бир тўда одамни кўрди.

Уларнинг орасида Жасур ҳам бор эди.

Жасур оддий кийимда, ёнида эса бир неча шифокор ва ёрдамчилар турганди. У ёши катта бир кишининг аравачасини ушлаб, уни машинага ўтқазишга ёрдам бераётганди.

Анвар ака яқинроқ борди.

— Жасур? — деди у ҳайрат билан.

Йигит овоз келган томонга бурилди.

— Ассалому алайкум, Анвар ака.

Жасур уни дарҳол таниди. Унинг юзида на нафрат, на истеҳзо бор эди. У одоб билан салом берди.

— Ваалайкум ассалом, болам. Бу ерда нима қилиб юрибсан?

— Онамнинг текшируви учун келгандим. Бу отахон эса уйига қайтиши керак экан. Яқинлари ҳозирча келолмаслигини айтишди. Шунинг учун ёрдам беряпман.

Анвар ака аравачадаги кекса инсонга қаради. Кейин Жасурга яна бир бор тикилди.

— Сен ҳали ҳам шундайсанми? — деб сўради у беихтиёр.

Жасур жилмайди.

— Қандай?

— Ҳаммага ёрдам беришга тайёрсан.

— Қўлимдан келса, нега ёрдам бермаслигим керак, Анвар ака?

Бу оддий жавоб Анвар аканинг қалбига оғир ботди. Чунки у йиллар аввал айнан шу инсонни пули йўқлиги учун қизига муносиб кўрмаганди.

Энди эса Жасурнинг фақат бойиб кетганини эмас, унинг қандай инсон бўлиб қолганини ҳам кўриб турарди.

Анвар ака Жасурнинг қўлини ушлади.

— Болам, сен билан бироз гаплашсам бўладими?

— Албатта, Анвар ака.

Улар шифохона ҳовлисидаги ўриндиққа ўтиришди.

«Мен сенга эмас, ўзимга ноҳақлик қилган эканман»

Анвар ака узоқ вақт гап бошлай олмади. Ниҳоят, у чуқур нафас олди.

— Жасур, мен сендан кечирим сўрашим керак.

Йигит ҳайрон бўлиб унга қаради.

— Нима учун, Анвар ака?

— Сенга нисбатан ноҳақ бўлганман. Сени қизимга муносиб кўрмаганман. Фақат пулинг йўқлигига қараганман. Сенинг қандай инсон эканингни билишга ҳаракат ҳам қилмаганман.

Жасур жим тинглади.

— Ўша пайтда ўзимни ҳақ деб ўйлагандим. Қизимнинг келажагини таъминлаяпман, деб ишонгандим. Аммо унинг қалбида нима борлигини сўрамаганман. Унга қандай ҳаёт кераклигини тушунишга уринмаганман.

Анвар аканинг кўзлари намланди.

— Мен қизимни бой хонадонга узатдим. Лекин уни бахтли қила олмадим. Энди ўйласам, энг катта хатом бой куёв танлаганим эмас, инсонни фақат бойлигига қараб баҳолаганим экан.

Жасур бироз жим турди. Кейин секин гапирди:

— Анвар ака, ўтган ишга афсус қилиш табиий. Лекин ҳаёт давом этади. Сиз қизингизни яхши кўргансиз, унинг бахтли бўлишини истагансыз. Фақат ўша пайтда бахтни бошқача тушунгансиз.

— Сен мендан хафа эмасмисан?

— Ўша вақтда хафа бўлганман. Жуда ҳам. Аммо йиллар давомида бу алам билан яшашни истамадим. Ҳар кимнинг ўз қарори бор. Мен ўз йўлимдан кетдим.

Анвар ака бошини эгди.

— Сенинг олдингда ўзимни оқлай олмайман, болам.

— Ўзингизни оқлашингиз шарт эмас. Фақат бугундан бошлаб одамларнинг қадрига бошқача қарасангиз бўлди.

Бу сўзлар Анвар аканинг қалбида узоқ вақт акс-садо бериб турди.

Қизининг сирини эшитган ота

Ўша куни кечқурун Анвар ака уйига қайтиб, Моҳирани чақирди. Қизи отасининг овозидан унинг жиддий гаплашмоқчи эканини сезди.

— Қизим, сен Жасур билан ҳали ҳам гаплашиб турасанми? — деб сўради ота.

Моҳира ҳайрон бўлди.

— Йўқ, дада. Нега сўраяпсиз?

— Бугун уни кўрдим.

Моҳиранинг юзида бир лаҳзалик ўзгариш пайдо бўлди. У кўзларини олиб қочди.

— У яхшими? — деб сўради секин.

— Яхши. Жуда яхши инсон бўлиб қолибди.

Моҳира жавоб бермади. Кўзларига ёш келди.

Анвар ака қизининг ёнига ўтирди.

— Қизим, мен сендан кечирим сўрашим керак. Ўша пайтда сенинг гапларингга қулоқ солмаганман. Сенинг бахтингни ўзимча белгилашга ҳаракат қилганман. Мен бойликни бахт билан адаштирган эканман.

Моҳира отасига қаради. У бу сўзларни йиллар давомида кутганди.

— Дада, мен сиздан хафа бўлганман. Чунки сиз мени тушунмагансиз. Мен Жасурнинг бой эмаслигини билардим. Лекин унинг ёнида ўзимни қадрли ҳис қилардим. Мен сиздан фақат мени тинглашингизни истагандим.

Анвар ака бошини қуйи солди.

— Биламан, қизим. Энди тушуняпман.

Моҳира эса отасининг қўлини ушлади.

— Ўтмишни ўзгартира олмаймиз. Лекин ҳозир бир-биримизни тушунишга ҳаракат қилишимиз мумкин.

Ота қизини бағрига босди. У биринчи марта ўз хатосини тан олишдан қочмади.

Бахтнинг нархи қанча?

Орадан вақт ўтди. Анвар ака одамларга бўлган муносабатини ўзгартира бошлади. У энди инсонни кийими, машинаси ёки бойлигига қараб баҳоламасликка ҳаракат қилди. Ишчиларининг муаммоларини тинглар, ёшларга имконият беришга интиларди.

Моҳира ҳам ўз ҳаётини қайта кўриб чиқди. Унинг турмушидаги муаммолар бир кунда ҳал бўлмади, аммо энди у ўз бахти ҳақида очиқ гапиришдан қўрқмасди.

Жасур эса ўз йўлида давом этди. У ўтмишга қайтишни талаб қилмади, бировнинг пушаймонидан фойдаланмади ва ўз ҳаётини бошқаларга ниманидир исботлаш учун қурмади.

Анвар ака баъзан ёшлигидаги қарорини эслаб, хафа бўларди. Аммо энди у бир ҳақиқатни англаганди: ота-онанинг вазифаси фарзанди учун ҳамма нарсани танлаб бериш эмас, балки унинг тўғри қарор қабул қилишига ёрдам беришдир.

У қизини камбағал йигитга бермаганида ўзини ғолиб деб билганди. Йиллар ўтиб эса энг катта хатоси бойликни инсон қадрининг ўлчови деб қабул қилгани эканини тушунди.

Чунки пулга уй сотиб олиш мумкин, аммо ундаги меҳрни эмас. Қимматбаҳо совғалар бериш мумкин, аммо самимий муносабатни эмас. Ҳашаматли ҳаёт яратиш мумкин, аммо инсоннинг қалбидаги хотиржамликни кафолатлаб бўлмайди.

Ҳаётда камбағал инсон ҳам ҳалол, меҳрибон ва ишончли бўлиши мумкин. Бой инсон ҳам бахтли бўлиши мумкин. Лекин на камбағаллик ёмонликнинг, на бойлик бахтнинг кафолатидир.

Фарзанд учун энг тўғри танловни қилишни истаган ота-она унинг ўрнига яшашга эмас, уни тушунишга ҳаракат қилиши керак. Чунки баъзан инсоннинг энг катта хатоси нотўғри одамни танлаши эмас, балки қалби тўғри танлов қилган фарзандини эшитишни истамаслигидир.

Изоҳ: ушбу ҳикоя бадиий тўқима асосида ёзилган. Қаҳрамонлар ва воқеалар муайян ҳақиқий шахслар ёки аниқ бир воқеага асосланмаган.