Алекс Матрссон: «Ёмон шифохона бир инсоннинг ҳаётига зомин бўлиши мумкин, аммо ёмон университет бутун миллатнинг келажагини барбод қилиши мумкин»

Эксклюзив интервьюда швециялик практактик ва халқаро муносабатлар стратегияси бўйича мутахассис жаноб Алекс Матрссон олий таълим тизими ҳақида жиддий огоҳлантириш билан чиқди. Унинг таъкидлашича, «Ёмон шифохона бир инсоннинг ҳаётига зомин бўлиши мумкин, аммо ёмон университет бутун миллатни ҳалокатга етаклаши мумкин». Шунингдек, у университетнинг энг катта муваффақиятсизлиги барча қоидаларга риоя қилган ҳолда ҳам мамлакат олдидаги ўз вазифасини бажара олмаслигида намоён бўлиши мумкинлигини қайд этди.

Матрссон олий таълим ва миллий тараққиёт масалаларига тубдан янгича ёндашиш зарурлигини таъкидлаб, университетларни фақат диплом берувчи муассасалар эмас, балки мамлакатнинг стратегик аҳамиятга эга активлари сифатида баҳолашга чақирди. Уларнинг масъулияти инсон капиталини шакллантириш, касбий салоҳиятни ривожлантириш, келажак етакчиларини тайёрлаш, институционал имкониятларни мустаҳкамлаш ва миллий барқарорликни таъминлашдан анча кенгроқдир.

Университетлар фаолиятининг самарадорлиги меҳнат унумдорлиги, иқтисодий ўсиш, инновациялар ва мамлакатнинг рақобатбардошлигига бевосита таъсир кўрсатади. Шу сабабли олий таълим муассасалари фаолиятидаги узоқ давом этадиган самарасизлик миллий фаровонликка таҳдид солади, келажак авлодлар ҳамда самарали давлат институтлари учун зарур бўлган салоҳиятни заифлаштиради.

Билим, инновация ва жамият трансформацияси

Жаноб Матрссоннинг таъкидлашича, университетлар билимни яратиши, сақлаши, танқидий таҳлил қилиши, ривожлантириши ва кенг тарқатиши керак. Уларнинг интеллектуал ҳиссаси илмий тадқиқотлар сифати, илмий ҳалоллик, академик эркинлик ва танқидий фикрлашга таянади.

У таълим, тадқиқот ва инновация жараёнларини янада чуқур интеграция қилиш тарафдори. Бу университетларга мавжуд билимларни ривожлантириш билан бирга, интеллектуал тафаккур чегараларини кенгайтириш имконини беради. Илмий тадқиқотлар технологик тараққиёт, пухта асосланган давлат сиёсати, иқтисодий қиймат ва жамият муаммоларига амалий ечимлар олиб келиши лозим.

Шунингдек, у университетларнинг маҳаллий, минтақавий ва халқаро миқёсдаги масъулиятини кучайтириш зарурлигини таъкидлайди. Бунинг учун жамоатчилик билан ҳамкорлик, саноат ва ишлаб чиқариш тармоқлари билан алоқалар, минтақалар ўртасида билим алмашинуви ҳамда халқаро илмий ҳамкорликни ривожлантириш муҳим.

Халқаро ҳамкорлик миллий устувор йўналишларни мустаҳкамлаши, университетларнинг институционал салоҳиятини ошириши ва уларни глобал билимлар тармоғида муносиб ўрин эгаллашига хизмат қилиши керак.

Бошқарув ва етакчилик: институционал самарадорликнинг асоси

Жаноб Матрссон фикрича, университетларни самарали бошқариш институционал ресурслар ва имкониятларни ҳақиқий натижаларга айлантиришда ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

У аниқ институционал қараш, ишончли миссия, стратегик йўналиш ва ахлоқий ташкилий маданиятни шакллантириш зарурлигини таъкидлайди. Буларнинг барчаси ўз ишини яхши биладиган, салоҳиятли раҳбарлар томонидан таъминланиши лозим.

Университет раҳбариятига тайинловлар очиқлик ва хизматга асосланган холис танлов тамойиллари асосида амалга оширилиши керак. Бошқарув органлари, юқори раҳбарият, академик ходимлар ва маъмурий персонал ўз вазифалари учун тегишли даражада жавобгар бўлиши шарт.

Унинг огоҳлантиришича, бюрократиянинг ортиб бориши, муассасанинг ўзини сақлаб қолишга интилиши ва раҳбарларнинг асосий эътиборини ташкилий тузилмаларни сақлашга қаратиши академик мақсадларни иккинчи ўринга суриб қўйиши мумкин.

Шунинг учун академик бошқарув далилларга асосланган қарорлар, ҳалоллик, шаффофлик ва ресурслардан масъулият билан фойдаланиш тамойилларига таяниши зарур. Университет стратегиялари маъмурий фаолият ҳажмига қараб эмас, балки эришилган ҳақиқий натижалар асосида баҳоланиши лозим.

Автономия, жамоатчилик олдидаги ҳисобдорлик ва миллий манфаатлар

Жаноб Матрссон университетлар автономияси ва ҳисобдорлигини институционал мукаммалликнинг бир-бирини тўлдирувчи асослари сифатида баҳолайди.

Академик эркинлик ва илмий тадқиқотлар мустақиллиги асоссиз сиёсий аралашувлардан ҳимоя қилиниши шарт. Бироқ автономия назоратдан озодлик ёки муассаса фаолиятидаги камчиликларни оқлаш воситасига айланмаслиги керак.

Мулкчилик шакли, молиялаштириш модели ёки институционал мақомидан қатъи назар, барча университетлар жамият ва миллий манфаатлар олдида муайян мажбуриятларга эга.

У ҳукумат ва тегишли вазирликларга университетларнинг бошқарув органлари, раҳбарларни тайинлаш жараёнлари, менежмент самарадорлиги, институционал стратегиялар ҳамда ташкилий натижалар устидан шаффоф назорат тизимини йўлга қўйишни тавсия қилади.

Хизмат ва касбий салоҳиятга асосланган баҳолаш фақат академик фаолият билан чекланмасдан, маъмурий вазифаларни ҳам қамраб олиши лозим. Бунда университетларнинг барча фаолияти интеллектуал мустақилликка путур етказмаган ҳолда мамлакат тараққиётига сезиларли ҳисса қўшиши таъминланиши керак.

Қоидаларга риоя қилиш парадокси: муассаса фаолияти натижалар ўрнини эгаллаганда

Жаноб Матрссон олий таълим сиёсатидаги асосий камчиликлардан бирига эътибор қаратади. Бу — қоидаларга риоя қилишни вазифани тўлиқ бажариш билан, фаолият юритишни самарадорлик билан, маъмурий барқарорликни эса институционал муваффақият билан адаштиришдир.

Унинг фикрича, университет вазирлик талабларининг барчасини бажариши, ҳар бир ҳисоботни ўз вақтида топшириши ва барча расмий тузилмаларни сақлаб қолиши мумкин. Аммо шунга қарамай, академик, интеллектуал ва ижтимоий жиҳатдан ўз вазифасини уддалай олмаслиги эҳтимолдан холи эмас.

Қоидаларга риоя қилиш — энг кам талаб. Институционал масъулиятни тўлиқ бажариш эса аниқ ва исботланадиган натижаларни талаб қилади.

Унинг таъкидлашича, ресурслар, мутахассислар, инфратузилма ва автономия муассасанинг ҳақиқий ҳиссаси билан боғланмаган тақдирда, уларнинг мамлакат учун қиймати чекланган бўлиб қолади.

Бу муаммони аниқлаш ҳам осон эмас. Чунки ташқи тартиб-интизом ва расмий жараёнлар заиф илмий тадқиқотлар, сифатсиз таълим, рўёбга чиқмаган салоҳият ҳамда жамият билан алоқаларнинг сусайишини яшириб қўйиши мумкин.

Матрссоннинг таъкидлашича, муассасанинг шунчаки мавжудлигини сақлаб қолиши унинг жамият олдидаги масъулиятини бажариши дегани эмас.

Шу муносабат билан у ҳукуматларни фақат расмий тартиб-қоидаларга асосланган назоратдан воз кечиб, стратегик мақсадлар ва натижаларга йўналтирилган давлат бошқаруви моделини жорий этишга чақиради.

Вазирликлар мавжуд салоҳиятдаги бўшлиқларни аниқлаши, лоқайдликка қарши туриши, университетларнинг имкониятларини баҳолаши ҳамда узлуксиз ривожланиш, илмий тадқиқотлар сифати, инновациялар ва ўлчанадиган ижтимоий натижаларни рағбатлантириши керак.

Уларнинг вазифаси академик мустақилликни ҳимоя қилган ҳолда университетларни ўз салоҳиятини тўлиқ рўёбга чиқаришга ундашдан иборат.

Стратегик зарурат: университетлар келажак учун жавобгар бўлиши шарт

Жаноб Матрссон олий таълим муассасаларидаги узоқ давом этадиган тизимли муваффақиятсизлик мамлакат учун йиллар давомида тўпланиб борадиган салбий оқибатларни келтириб чиқаришидан огоҳлантиради.

Бундай оқибатлар қаторига етарли билим ва кўникмаларга эга бўлмаган битирувчилар, заиф илмий тадқиқотлар, технологик инновацияларнинг чекланиши, интеллектуал салоҳиятнинг йўқотилиши, малакали кадрларнинг хорижга кетиши, давлат институтларининг заифлашиши ва миллий қарорларнинг етарлича асосланмаган ҳолда қабул қилиниши киради.

Натижада мамлакатнинг рақобатбардошлиги пасаяди, ҳал этилмаган ижтимоий ва иқтисодий муаммолар эса авлоддан авлодга ўтиб бораверади.

Бундай зарар кўпинча аста-секин юзага келади, дастлаб кўзга ташланмайди ва унинг оқибатларини бартараф этиш тобора қимматга тушади.

Хулоса қилиб айтганда, жаноб Алекс Матрссон масъулиятли университетлар аниқ мақсад, салоҳиятли раҳбарият, академик мукаммаллик, интеллектуал мустақиллик, илмий ҳалоллик, ресурслардан самарали фойдаланиш ва жамиятга қўшилаётган ўлчанадиган ҳисса билан ажралиб туриши кераклигини таъкидлайди.

Уларнинг маҳаллий эҳтиёжларга мослиги, минтақавий ҳамкорлиги ва халқаро рақобатбардошлиги доимий институционал ривожланишга хизмат қилиши лозим.

Унинг асосий огоҳлантириши эса ўз аҳамиятини йўқотмайди: университет барча қоидаларга амал қилиши, вазирликнинг ҳар бир талабини бажариши ва маъмурий тузилмаларини сақлаб қолиши мумкин. Аммо у ўзи хизмат қилиши керак бўлган миллат олдидаги вазифасини бажара олмаслиги ҳам мумкин.

Ҳукуматлар ва университет раҳбарлари бу муаммонинг оқибатлари мамлакат келажагини белгилаб қўйишидан олдин уни англаб етишлари шарт.

Швециялик амалиётчи олим Алекс Матрссон ҳақида

Дунёдаги илмий-саноат базасини ривожлантиришга бағишланган умрлик миссия

Швециялик практактик сифатида жаноб Алекс Матрссон инсониятнинг улкан салоҳиятини рўёбга чиқариш, кучли халқаро ҳамкорлик алоқаларини йўлга қўйиш ва бутун дунё жамоалари учун ҳақиқий ҳамда узоқ муддатли тараққиётни таъминлашга тўлиқ садоқат билан хизмат қилиб келмоқда.

Бизнес, таълим ва дипломатия соҳаларида, шунингдек, энг иқтидорли мутахассислар билан ҳамкорликда у глобал илм-фан ва саноатнинг мустаҳкам пойдеворини яратиш, келажак авлодлар учун юксак маҳорат, барқарорлик ва фаровонлик меросини қолдириш йўлида фаолият юритади.

Жаноб Алекс Матрссон — швециялик практактик ва халқаро бизнес стратегияси бўйича мутахассис. У халқаро миқёсдаги таниқли етакчи, мураббий, тадбиркор, катта ўқитувчи, тадқиқотчи ва халқаро муносабатлар бўйича нуфузли маслаҳатчидир.

У бизнес, давлат сиёсати ва олий таълим соҳаларида стратегик маслаҳат бериш йўналишида алоҳида мавқега эга бўлиб, айниқса, Форс кўрфази араб давлатлари ҳамкорлик кенгаши (GCC) минтақаси ва Марказий Осиёдаги етакчи мутахассислардан бири сифатида танилган.

Жаноб Алекс Матрссон Швецияда халқаро бизнес стратегияси йўналиши бўйича биринчи рақамли битирувчи ҳисобланади.

У глобал қиймат занжири бўйлаб тижорат лойиҳаларини ташкил этиш, ривожлантириш ва бошқариш борасида катта тажрибага эга. Шунингдек, у халқаро бозорлардаги инвесторлар, давлат идоралари, кичик ва ўрта бизнес субъектлари, трансмиллий корпорациялар, университетлар ҳамда турли соҳалардаги илмий-тадқиқот институтлари билан ҳамкорлик қилиб келади.

У бизнес, давлат сиёсати ва олий таълимга оид стратегик масалалар бўйича ўз қарашларини илгари суриб, ушбу йўналишлардаги муҳим ташаббусларни қўллаб-қувватлайди.

Олий таълим ҳақида гап кетганда, жаноб Алекс Матрссон тасодифий имкониятлар, инновациялар ва ўзаро ҳамкорлик натижасида янги синергия яратиш кучига ишонади. Шу сабабли ушбу тушунчалар унинг билимларни тарқатишга қаратилган фаолиятининг асосий таянчи ҳисобланади.

У пухта ишлаб чиқилган, амалий ёндашувга амал қилади. Асосий бизнес тушунчаларини самарали етказиш билан бир қаторда, талабаларда ўз фикрлари ва билимларини танқидий таҳлил қилиш қобилиятини ҳам ривожлантиради.

Унинг мақсади талабаларга энг замонавий билимларини амалиётга самарали татбиқ этиш имконини беришдан иборат. Натижада улар ўз маҳаллий ҳамжамиятлари, минтақалари ва бутун дунё жамиятининг ижтимоий ҳамда иқтисодий фаровонлигини юксалтиришга хизмат қиладиган муҳим кучга айланиши кўзда тутилади.

Илмий тадқиқотлар натижаларини тижоратлаштириш соҳасидаги фаолиятидан ташқари, жаноб Матрссоннинг илмий изланишлари халқаро бизнес, савдони рағбатлантириш, ривожланаётган бозорлар, саноат маркетинги, бизнес барқарорлиги, тижорат дипломатияси ва халқаро бозорларга чиқишда тармоқли ҳамкорлик ёндашуви каби йўналишларни қамраб олади.

Жаноб Алекс Матрссон ўз фаолиятини давлат сиёсати, саноат ва академик муҳит билан чекламайди. У хайрия ишларига ҳам катта эътибор қаратиб, глобал барқарорликни мустаҳкамлашга ҳисса қўшишни ўз олдига мақсад қилиб қўйган.

Унинг «Resilience Worldwide by Matrsson» номли хайрия ташаббуси бешта асосий йўналишни қамраб олади: билим, ҳамжамиятлар, имкониятларни кенгайтириш, барқарорлик ва фаровонлик. Ушбу йўналишлар халқаро ҳамжамият учун барқарор ва фаровон келажакни таъминлашга қаратилган.

Жаноб Алекс Матрссон Швециянинг жануби-шарқий қисмидаги Калмар соҳил шаҳрида пайдо бўлган скандинавиялик оила — Матрссонлар хонадони аъзоси ҳисобланади. У консерватив тамойилларга қатъий амал қилади, билим, анъаналар ва бутун дунё манфаатларига хизмат қилиш қадриятларига содиқдир.

Шахсий қизиқишлари орасида кўк китлар, араб отлари, мумтоз мусиқа, ахлоқий капитализм, дин, маданият, Скандинавия мамлакатлари, Форс кўрфази минтақаси ва Марказий Осиё, айниқса, Қозоғистон алоҳида ўрин тутади.

Реклама ҳуқуқи асосида