Ишхонада ҳамма масхара қилган фаррошнинг кимлигини директор ҳам билмасди...

Баъзан инсоннинг ҳақиқий қадри унинг кийими, лавозими ёки қўлидаги иш қуроли билан эмас, қалбидаги билим, тажриба ва инсонийлик билан ўлчанади. Аммо ҳамма ҳам буни англайвермайди. Айниқса, ўзини бошқалардан устун деб ҳисоблайдиганлар бир кун келиб кимни камситганини англаганда, кеч бўлиши мумкин...

Ҳар куни масхарага қоладиган фаррош

Шаҳар марказидаги йирик компаниялардан бирида Раҳим ака исмли фаррош ишларди. У 58 ёшларда, камгап, босиқ, доимо озода кийиниб юрадиган инсон эди. Ҳар куни эрталаб ҳаммадан олдин ишга келар, коридорларни супурар, хоналарни тозалар, ишчилар келгунига қадар ҳамма жойни тартибга келтириб қўярди.

Унинг кийимлари оддий, оёқ кийими эскироқ, қўлида эса доимо супурги ёки латта бўларди.

Компанияда ишлайдиган ёш ходимларнинг айримлари унга ҳурмат билан муносабатда бўлишса, бошқалари унинг касбини камситишарди.

— Раҳим ака, бугун директорнинг хонасини ҳам яхшилаб тозаланг. Балки сизга ҳам бирор марта катта лавозим беришар, — деб куларди бир ходим.

Бошқаси эса атайлаб қоғозларни ерга ташлаб кетарди.

— Мана, ишингиз кўпайди. Ахир сиз шунинг учун ойлик оласиз-ку!

Раҳим ака эса ҳеч ким билан тортишмасди.

— Майли, болам, ерда қолмасин, — деб қоғозларни олиб, чиқинди қутисига ташларди.

Унинг жимлигини баъзилар ожизлик деб тушунишарди. Ҳатто тушлик пайтида ҳам айрим ходимлар унинг юриш-туриши, гапириш услуби ва оддий кийимлари устидан кулишарди.

Энг қизиғи, компания директори ҳам Раҳим аканинг кимлигини билмасди. У учун бу шунчаки тозаликка масъул ходим эди.

Ҳеч ким билмаган ўтмиш

Раҳим ака ишга жойлашганига икки йил бўлганди. У ҳеч кимга ўзининг аввалги ҳаёти ҳақида гапирмасди. Ҳамкасблари ҳам бу билан қизиқишмасди.

Аслида эса унинг ўтмиши кўпчилик тасаввур қила олмайдиган даражада бой эди.

У ёшлигида нуфузли университетни тамомлаган, иқтисодиёт соҳасида илмий даража олган, бир неча йирик корхоналарда раҳбарлик лавозимларида ишлаган эди. Бир пайтлар унинг фикрини эшитиш учун юқори лавозимдаги раҳбарлар ҳам навбат кутишарди.

У кўплаб лойиҳаларга раҳбарлик қилган, қийин вазиятда қолган корхоналарни инқироздан олиб чиққан, юзлаб инсонларнинг иш ўринларини сақлаб қолишга ҳисса қўшганди.

Бироқ ҳаёт уни ҳам синовдан ўтказди.

Бир неча йил олдин у ишонган ҳамкори катта молиявий фирибгарлик содир этиб, айбни Раҳим ака зиммасига юклашга уринганди. Унинг оиласи ҳам бу жараёнда оғир кунларни бошдан кечирди. Узоқ давом этган суд жараёнлари, асабий зўриқиш ва яқинларининг ундан юз ўгириши уни қаттиқ чарчатди.

Охир-оқибат айбсизлиги исботланди. Аммо у аввалги ҳаётига қайтишни истамади.

Раҳим ака учун лавозим, бойлик ва обрў энди аввалгидек аҳамиятга эга эмасди. У хотини вафот этганидан кейин ёлғиз қолган, фарзандлари эса ўз ҳаёти билан банд эди.

У одамлар билан ортиқча мулоқот қилмаслик, тинч меҳнат қилиш ва кунларини хотиржам ўтказишни хоҳлади.

Шу сабабли компанияга оддий фаррош бўлиб ишга кирди. Ҳеч кимга ўзининг ким бўлганини айтмади.

Унингча, инсоннинг қадрини лавозимига қараб белгилайдиган жойда ишлашдан кўра, ўз меҳнати билан тинч яшаш афзал эди.

Директорни ҳам ҳайратга солган муаммо

Бир куни компанияда катта муаммо юзага келди.

Компания муҳим халқаро ҳамкорлик шартномасини имзолаш арафасида эди. Бу шартнома амалга ошса, корхона катта даромад олиши, юзлаб янги иш ўринлари яратилиши мумкин эди.

Аммо музокаралар кутилмаганда тўхтаб қолди.

Хорижий ҳамкорлар тақдим этилган молиявий ҳисоботларда жиддий хатолар борлигини маълум қилишди. Уларнинг ишончини тиклаш учун компания қисқа муддатда барча ҳисоб-китобларни қайта кўриб чиқиши керак эди.

Директор шошилинч йиғилиш чақирди.

Молия бўлими ходимлари бир неча кундан бери ҳужжатлар устида ишлашар, аммо хатонинг аниқ манбасини топа олишмасди.

— Бизда энг малакали мутахассислар ишлайди. Қандай қилиб бундай хатога йўл қўйилган? — деб жаҳл қилди директор.

— Ҳамма ҳужжатларни текширдик. Лекин муаммо қаердалигини аниқлай олмаяпмиз, — деди молия бўлими бошлиғи.

Шу пайт йиғилиш хонасининг эшиги очилди. Раҳим ака ахлат қутисини бўшатиш учун кириб келди.

Ходимлардан бири кулиб:

— Раҳим ака, сиздан маслаҳат сўрасак бўладими? Балки ҳисоб-китобларни ҳам супуриб ташларсиз? — деди.

Хонадагилар кулиб юборишди.

Раҳим ака эса одатдагидек хотиржам ишини бажарди. Аммо стол устида турган ҳужжатларга кўзи тушиб, бир лаҳза тўхтади.

— Агар рухсат берсангиз, бир нарсани айтмоқчи эдим, — деди у.

Директор ҳайрон бўлиб қаради.

— Ҳа, нима гап?

— Бу ҳисоботдаги муаммо умумий рақамларда эмас. Уларнинг ўзаро боғланишида хато борга ўхшайди. Айниқса, учинчи чоракдаги харажатлар билан инвестиция маблағлари бир хил ҳисобланган бўлиши мумкин.

Молия бўлими бошлиғи истеҳзо билан жилмайди.

— Раҳим ака, сиз ҳам бухгалтер бўлиб қолдингизми?

Аммо директор унинг гапига эътибор берди.

— Нега бундай деб ўйлаяпсиз?

— Чунки рақамлар тўғри кўринади, лекин уларнинг ҳисоблаш тартиби нотўғри бўлиши мумкин. Ҳужжатларнинг аввалги нусхасини ҳам солиштириб кўринг.

Директор бироз ўйланиб қолди.

— Буни қаердан биласиз?

Раҳим ака жавоб беришга шошилмади.

— Илгари шу соҳага яқин ишлар билан шуғулланганман, — деди у ва хонадан чиқиб кетди.

Бир неча дақиқада ўзгарган муносабат

Директор молия бўлими бошлиғига Раҳим аканинг айтганларини текширишни буюрди.

Дастлаб ходимлар бу топшириқни жиддий қабул қилишмади. Аммо ҳужжатларни солиштира бошлашгач, кутилмаган ҳолат аниқланди.

Ҳақиқатан ҳам, учинчи чоракдаги ҳисоботда инвестиция маблағлари икки марта ҳисобга олинган, натижада умумий молиявий кўрсаткичлар нотўғри шаклланган эди.

Бу хато бартараф этилса, хорижий ҳамкорлар билан музокараларни давом эттириш мумкин эди.

Директор дарҳол Раҳим акани чақиртирди.

— Сиз буни қандай пайқадингиз? — деб сўради у.

— Кўзга ташланиб турибди. Фақат рақамларга эмас, уларнинг қаердан келиб чиққанини ҳам кўриш керак, — деди Раҳим ака.

— Сиз илгари қаерда ишлагансиз?

Раҳим ака бироз сукут сақлади.

— Илгари молия соҳасида раҳбарлик лавозимларида ишлаганман. Бир неча йирик корхонада фаолият юритганман.

Директорнинг ҳайрати янада ортди.

— Нега унда бу ерда фаррош бўлиб ишлаяпсиз?

Раҳим ака жилмайди.

— Ҳалол меҳнатнинг кичиги бўлмайди, директор жаноблари. Менга ҳозир тинчлик керак. Қолгани унчалик муҳим эмас.

Ҳамма олдида айтилган ҳақиқат

Эртаси куни директор барча ходимларни мажлислар залига йиғди.

Йиғилиш бошлангач, у Раҳим акани ҳам олдинги қаторга таклиф қилди.

Бу ҳолатдан ходимлар ҳайрон бўлишди. Кечагина унинг устидан кулганлар бугун нима бўлаётганини тушунишмасди.

Директор сўз бошлади:

— Ҳурматли ҳамкасблар, кеча компаниямиз учун жуда муҳим бўлган муаммони ҳал қилишда биз кутмаган инсон катта ёрдам берди. Бу инсоннинг исми — Раҳим ака.

У экранда Раҳим аканинг аввалги иш фаолияти акс этган ҳужжатларни кўрсатди. Унинг илмий даражаси, раҳбарлик қилган лойиҳалари ва эришган натижалари ҳақида гапирди.

Залда чуқур сукунат ҳукм сурди.

Кеча уни масхара қилган ходимлар бир-бирига қараб қолишди.

Директор давом этди:

— Биз уни икки йилдан бери фаррош сифатида кўриб келдик. Аммо унинг илмий салоҳияти, тажрибаси ва ҳаётда босиб ўтган йўлини билмаганмиз. Энг ачинарлиси, айримларимиз унинг касбини камситиб, инсон сифатидаги қадрини ҳам пастга урганмиз.

У Раҳим ака томон юзланди.

— Сиздан компаниямиз номидан узр сўрайман. Агар рози бўлсангиз, сизга маслаҳатчи лавозимини таклиф қилмоқчиман. Билим ва тажрибангиз бизга жуда керак.

Ходимлар қарсак чалишди.

Аммо Раҳим ака ўрнидан туриб, микрофонни қўлига олди.

— Таклифингиз учун раҳмат. Лекин мен бу ерга лавозим излаб келмаганман. Менга оддий меҳнатим билан яшаш ёқади. Бугунги воқеа эса бир нарсани эслатди: инсонни ташқи кўриниши ёки касбига қараб баҳолаш хато.

У бироз тўхтади.

— Мен фаррош бўлиб ишлаётганимдан уялмайман. Аксинча, ҳар куни кимдир кириб-чиқадиган жойни тоза сақлаш ҳам керакли меҳнат. Аммо бировни камситиш, унинг қадрини поймол қилиш ҳеч қандай лавозим эгасига ярашмайди.

Энг катта сабоқ

Йиғилишдан кейин бир неча ходим Раҳим аканинг олдига келиб, ундан кечирим сўрашди.

Уларнинг орасида аввал унинг устидан энг кўп кулган йигит ҳам бор эди.

— Раҳим ака, мени кечиринг. Сизнинг кимлигингизни билмаган эканмиз, — деди у бошини эгиб.

Раҳим ака унга меҳр билан қаради.

— Болам, мени кимлигимни билмаганингиз учун эмас, инсон бўлганим учун ҳурмат қилишингиз керак эди. Мен оддий фаррош бўлганимда ҳам сизга ҳеч қандай ёмонлик қилмаганман-ку.

Йигит жавоб бера олмади.

Шу кундан кейин компанияда кўп нарса ўзгарди. Фаррошлар, қоровуллар, ошхона ходимлари ва бошқа техник ходимларга муносабат анча яхшиланди. Раҳбарлар ҳар бир ходимнинг меҳнатини қадрлаш кераклигини англаб етишди.

Раҳим ака эса яна аввалгидек ишига қайтди. Эрталаб келар, коридорларни тозалар, хоналарни тартибга келтирарди. Фақат энди унинг ёнидан ўтаётганлар салом беришни, ҳол-аҳвол сўрашни унутмасди.

Директор бир куни ундан яна маслаҳатчи бўлиб ишлашни сўради. Раҳим ака бу сафар ҳам мулойимлик билан рад этди.

— Мен сизларга битта маслаҳат бераман, — деди у. — Инсоннинг қадрини унинг бугунги лавозимига қараб эмас, инсонлигига қараб баҳоланг. Чунки бугун сиз масхара қилаётган одам эртага сизга энг керакли инсон бўлиб чиқиши мумкин.

Хулоса шуки, фаррошнинг ким бўлгани ҳаммани ҳайратга солди. Аммо энг катта сабоқ унинг илгари қандай лавозимда ишлаганида эмас, оддий касб эгаси бўлиб турганида ҳам ўз қадрини йўқотмаганида эди. Зеро, инсонни баланд қиладиган нарса унинг ўтирган курсиси эмас, қалби, билими ва бошқаларга бўлган муносабатидир.