Онасига ҳар куни озгина пул бериб юрган йигит унинг яширин сирини тасодифан билиб қолди

Жамшид ҳар куни ишдан қайтаётиб, онасига озгинадан пул бериб кетарди. Баъзан эллик минг сўм, баъзан юз минг. Пули кўп бўлганида кўпроқ, қийналиб турганида эса камроқ берарди. Аммо бир кун ҳам онасининг қўлини қуруқ қолдирмасди.

— Онажон, мана, бугунги ризқимиздан сизга ҳам, — дерди у пулни узатиб.

Онаси Муқаддас ая эса ҳар сафар бир хил жавоб қайтарарди:

— Болам, ўзингга ишлат. Менга нима керак? Пенсиям бор, уйим бор. Сен оилангни ўйла.

— Сиз менинг онамсиз. Сизга берганим ортиқча харажат эмас, — деб куларди Жамшид.

Унинг учун бу оддий одатга айланганди. Отаси вафот этганидан кейин онаси уни бир ўзи катта қилган, ўқитган, уйлантирган, ҳатто ўзига кийим олмай, ўғлининг эҳтиёжларини биринчи ўринга қўйганди. Энди эса Жамшид онасини қўлидан келганича рози қилишни истарди.

Бироқ Муқаддас аянинг бир одати бор эди. У ўғли берган пулни ҳеч қачон дарҳол ишлатмасди. Пулни эҳтиёткорлик билан буклаб, эски ҳамёнига солар, кейин эса уни шкафининг энг юқори қисмига яшириб қўярди.

Жамшид буни кўп марта кўрган, аммо ҳеч қачон сабабини сўрамаганди.

— Она, пулни нима қиласиз? Бирор нарса олиб есангиз-чи, — деган пайтлари ҳам бўлган.

— Керак бўлиб қолади, болам, — деб қисқа жавоб берганди онаси.

Жамшид бу гапни оддий жамғарма деб тушунарди. Балки онаси кексайганда бирор эҳтиёжи чиқиб қолишидан хавотир олар, деб ўйларди.

Аммо бир куни у бу пулларнинг нима учун йиғилаётганини билиб қолди.

Одатдагидек, Жамшид ишдан қайтиб онасиникига кирди. У бугун маош олган, шунинг учун одатдагидан кўпроқ пул бермоқчи эди.

— Онажон, мана, бугун бироз кўпроқ беряпман. Ўзингизга яхши кийим олинг. Қиш ҳам яқинлашяпти.

Муқаддас ая пулни олди-ю, ўғлининг юзига қараб жилмайди.

— Раҳмат, болам. Худо умрингга барака берсин.

Шу пайт Жамшиднинг телефони жиринглади. Ишхонасидан шошилинч қўнғироқ қилишгани учун у пулдонни онасининг столида қолдириб, ҳовлига чиқди.

Телефондаги суҳбат узоқ давом этди. Қайтиб кирганида эса онаси қўшниси билан гаплашиб ўтирган, стол устидаги қоғозлар эса полга тушиб кетганди.

— Она, қоғозларингиз тушиб кетибди, — деди Жамшид уларни йиғиштириб.

У қоғозлар орасида ўзининг исми ёзилган кичик дафтарни кўриб қолди. Дафтарнинг биринчи саҳифасида сана ва пул миқдорлари қайд этилганди.

«3 январь — 50 000 сўм».

«4 январь — 100 000 сўм».

«5 январь — 50 000 сўм».

Жамшид ҳайрон бўлди. Кейинги саҳифаларда ҳам худди шу тарзда ёзувлар давом этарди. Ҳар бир кун, ҳар бир сумма аниқ қайд қилинганди.

— Она, бу нима? — деб сўради у.

Муқаддас ая бир зум жим қолди. Қўшни аёл ҳам гапини тўхтатди.

— Ҳеч нарса, болам. Шунчаки ёзиб қўйганман.

Жамшид дафтарни варақлашда давом этди. Бир саҳифада эса унинг қўллари титраб кетди.

У ерда каттароқ ҳарфлар билан шундай ёзилганди:

«Жамшиднинг қарзи — 18 700 000 сўм».

Йигит онасига қаради.

— Қандай қарз? Менинг ҳеч кимдан қарзим йўқ-ку!

Онаси бошини эгди. Бироз сукутдан кейин паст овозда гап бошлади:

— Болам, сенга бир гапни айтмаганман. Ўтган йили ишингда қийналиб қолганингда, уйингни таъмирлаш учун пул керак бўлганди. Ўшанда сен мендан қарз олгансан. Эсингдами?

Жамшид ўша кунларни эслади. Ҳақиқатан ҳам, уйининг томини таъмирлаш учун пул етишмаган, онасидан бир неча миллион сўм олганди. Кейин имконият бўлганда қайтаришини айтганди.

— Ҳа, она. Лекин буни нега ёзиб юрибсиз? Мен қайтаришимни айтганман-ку.

Муқаддас ая жилмайишга уринди.

— Сен берган пулларнинг ҳаммасини шу қарзингдан айириб боряпман. Ҳар куни озгинадан берасан. Мен эса дафтарга ёзиб қўяман. Сенга билдирмайман, дегандим.

— Нима учун? Ахир мен бу пулларни сизга ёрдам бўлсин деб беряпман!

Онаси ўғлининг қўлини ушлади.

— Биламан, болам. Лекин сенинг ўз оиланг, болаларинг бор. Мен сендан пул олиб, ўзимга сарфласам, ичимда бир нарса безовта қилади. Сен мендан олган пулни қайтаришинг кераклигини ўйлаб юрмаслигинг учун шунақа қилдим. Ҳар куни берганингни қарзингдан айириб бордим. Сен эса мени таъминлаяпман, деб хурсанд бўлиб юрдинг.

Жамшид дафтарга яна бир бор қаради. У ерда яна бир ёзув бор эди:

«Қолди — 0 сўм».

Йигит бу рақамларга узоқ тикилиб қолди.

— Демак, мен сизга берган пулларимни ўзимнинг қарзим учун қайтарибман-да?

— Ҳа, болам. Энди мендан ҳеч қандай қарзинг қолмади.

Жамшиднинг кўзларига ёш келди.

— Онажон, сиз мени шунча йил катта қилдингиз. Ўқитдингиз, уйлантирдингиз, уйли-жойли қилдингиз. Энди мен сизга пул берсам, уни ҳам қарзга ҳисоблайсизми? Мен сиздан қарздор бўлиб туғилганманми?

Муқаддас ая ўғлининг кўзларини артди.

— Она учун боласининг берган пули эмас, унинг меҳри қадрли. Мен сендан ҳеч нарса кутмайман. Фақат соғ бўл, оиланг билан тинч яшагин. Менга шунинг ўзи етади.

Жамшид онасини бағрига босди. У шу пайтгача онасига пул бериб, ўзини яхши фарзанд деб ҳисобларди. Аммо энди англадики, онаси унинг берган пулларини ҳам ўзидан қизғаниб, ўғлининг оиласига ортиқча юк бўлмаслик учун йиғиб борган экан.

Ўша куни Жамшид уйига қайтгач, хотинига ҳаммасини айтиб берди. Кейин бир қарорга келди: энди онасига пул берганда бу ҳақда ҳисоб-китоб бўлмайди. Онасига ҳар ой алоҳида маблағ ажратади, зарур нарсаларини олиб беради, энг муҳими, тез-тез ҳолидан хабар олади.

Эртаси куни у яна онасиникига борди. Қўлида кичик бир қути бор эди. Ичида янги телефон ва онаси узоқ вақтдан бери олишни истаб юрган кўзойнак борди.

— Болам, буларга нима ҳожат? — деди онаси.

— Ҳожат бор, онажон. Сиз менинг қарзимни ҳисоблаб юрган экансиз. Энди мен сизга бўлган меҳримни ҳисобламасдан кўрсатмоқчиман.

Муқаддас ая кулиб юборди. Кейин ўғлининг бошини силади.

— Меҳрнинг ҳисоб-китоби бўлмайди, болам. Уни фақат ҳис қилиш керак.

Жамшид ўша куни бир нарсани тушуниб етди: ота-онага бериладиган пул уларнинг меҳри олдида жуда кичик нарса экан. Улар эса баъзан фарзандига оғирлик тушмасин деб, ўз эҳтиёжларини ҳам яширишади.

Шунинг учун онага бериладиган энг катта совға пул эмас. Бу — эътибор, вақт, ширин сўз ва унинг ёнида эканингизни ҳар куни ҳис қилдиришдир.

Чунки бир кун келиб онага пул бериш имконияти қолмаслиги мумкин. Аммо ўша пайтда айтилмай қолган меҳрли сўзлар, қилинмаган қўнғироқлар ва кечиккан ташрифлар учун афсусланишнинг ҳеч қандай баҳоси бўлмайди.