Ўзбекистонда ҳам Telegram мессенжерини тақиқлаш керакми?

6 дақиқа ўқиш9
Ўзбекистонда ҳам Telegram мессенжерини тақиқлаш керакми?

Иордания ва Ироқ 2026 йил 16 ноябрь куни Telegram мессенжерини блоклаш бўйича кескин қарор қабул қилди. Бу хабар Ўзбекистонда ҳам муҳим саволни кун тартибига олиб чиқди: фуқароларнинг пуллари, шахсий маълумотлари ва хавфсизлигига таҳдид солаётган фирибгарликларга қарши курашиш учун мамлакатимизда ҳам Telegram’ни тақиқлаш керакми?

Масала бежиз кўтарилмаяпти. Ўзбекистон Марказий банки маълумотларига кўра, 2026 йилнинг дастлабки тўққиз ойида фирибгарлар 2 808 та ҳолатда фуқароларнинг Telegram аккаунтларини қўлга киритган. Бу ҳодисалар оқибатида етказилган моддий зарар 21,9 миллиард сўмни ташкил этган.

Бироқ бу рақамлар мессенжерни бутунлай тақиқлаш кераклигини англатадими? Ёки муаммонинг ечими бошқа йўлдами?

Telegram орқали қанча одам фирибгарлар қурбонига айланди?

Ўзбекистонда кибержиноятчилик ва интернет орқали содир этиладиган фирибгарликлар жиддий муаммога айланмоқда. Айниқса, Telegram аккаунтларини эгаллаб олиш, сохта овоз бериш танловлари, танишлар номидан пул сўраш, шубҳали ҳаволалар ва зарарли файллар орқали фуқароларни алдаш ҳолатлари кўп учрамоқда.

Марказий банк 2026 йил 1 январдан 1 октябргача бўлган даврда Ички ишлар вазирлигининг «Cardblock» платформасига келиб тушган мурожаатларни таҳлил қилган.

Натижалар эътиборга молик:

Фирибгарлик тури

Қайд этилган ҳолатлар

Етказилган зарар

Telegram аккаунтларини эгаллаб олиш

2 808 та

21,9 млрд сўм

Зарарли файлларни ўрнатиш

18 830 та

79,3 млрд сўм

Телефон орқали берилган кўрсатмаларга ишониш

611 та

27,7 млрд сўм

Сохта трейдинг платформалари

1 044 та

15,1 млрд сўм

Пулни кўпайтириб бериш ваъдаси билан алдаш

1 086 та

14 млрд сўм

Интернет харидлари учун олдиндан тўлов

3 571 та

10,5 млрд сўм

Умуман, таҳлил қилинган мурожаатлар бўйича фуқароларга етказилган моддий зарар 278,3 миллиард сўмга етган. Тезкор чоралар натижасида эса 113,1 миллиард сўмни блоклашга эришилган.

Бу ерда бир муҳим фарқни тушуниш керак: 278,3 миллиард сўмнинг барчаси Telegram орқали содир этилган фирибгарликларга тегишли эмас. Telegram аккаунтларини эгаллаб олиш билан боғлиқ алоҳида қайд этилган 2 808 та ҳолатдаги зарар 21,9 миллиард сўмни ташкил қилган.

Шунга қарамай, бу кўрсаткичнинг ўзиёқ рақамли хавфсизлик масаласига жиддий ёндашиш зарурлигини кўрсатади.

Иордания ва Ироқ нима учун Telegram’ни тақиқлади?

2026 йил 16 ноябрь куни Иордания ҳукумати Telegram’ни мамлакат ҳудудида блоклашини эълон қилди. Расмийлар қарорни рақамли хавфсизликни мустаҳкамлаш, кибержиноятлар, таҳдид ва товламачиликнинг олдини олиш, шунингдек, экстремистик материаллар тарқалишига қарши курашиш зарурати билан изоҳлади.

Ироқ ҳам шу куни мессенжер фаолиятига нисбатан чеклов эълон қилди. Мамлакатнинг Оммавий ахборот воситалари ва коммуникациялар комиссияси Telegram маъмуриятини маҳаллий қонунчилик талабларига риоя қилмаслик ҳамда ноқонуний контентни бартараф этиш бўйича зарур чораларни кўрмасликда айблади.

Ироқ расмийлари компанияга ўз фаолиятини қонунчилик талабларига мувофиқлаштириш учун 30 кунлик муддат берилганини маълум қилди.

Иорданиядаги қарор эса мамлакат жанубидаги черковга қилинган қонли ҳужумдан кейин кучайтирилган хавфсизлик чоралари фонида қабул қилинди. Бироқ ҳужум айнан Telegram орқали ташкил этилгани ҳақида расмий тасдиқ йўқ.

Демак, икки мамлакатнинг қарорлари бир хил сабабга эмас, балки миллий хавфсизлик, ноқонуний контент ва платформаларнинг масъулияти билан боғлиқ турли ҳолатларга таянади.

Ўзбекистон ҳам шундай йўл тутиши керакми?

Telegram’ни бутунлай тақиқлаш тарафдорларининг фикрлари ҳам тушунарли. Уларнинг назарида, агар платформа орқали одамлар алданса, пуллари ўғирланса, шахсий маълумотлари тарқатилса ва жиноий фаолият учун фойдаланилса, давлат бундай хавфнинг олдини олиш учун кескин чора кўриши керак.

Бундай ёндашувнинг асосий далиллари қуйидагилар:

  • Фуқароларнинг молиявий хавфсизлиги. Фирибгарлар сохта танловлар, инвестиция таклифлари ва танишлар номидан пул сўраш орқали одамларнинг маблағларини ўзлаштирмоқда.

  • Шахсий маълумотларни ҳимоя қилиш. Аккаунтлар қўлга киритилганда шахсий ёзишмалар, телефон рақамлари ва бошқа маълумотлар ҳам хавф остида қолади.

  • Ноқонуний контентга қарши курашиш. Айрим канал ва гуруҳлар орқали фирибгарлик, товламачилик, таҳдид ва зарарли материаллар тарқатилиши мумкин.

  • Платформа масъулияти. Фойдаланувчилар ҳуқуқларини бузувчи аккаунтлар ва каналларни аниқлаш ҳамда блоклашда мессенжер маъмуриятининг ҳамкорлиги муҳим.

Бироқ тақиқлашга қарши бўлганлар ҳам жиддий далилларга эга.

Telegram’ни ёпиш муаммони ҳал қиладими?

Ўзбекистонда Telegram оддий хабар алмашиш воситасидан анча кенг вазифани бажармоқда. У орқали янгиликлар тарқатилади, таълим материаллари юборилади, тадбиркорлар мижозлар билан мулоқот қилади, кичик бизнес буюртмалар қабул қилади, турли ташкилотлар аудитория билан алоқа ўрнатади.

Шунинг учун мессенжерни тўлиқ блоклаш миллионлаб фойдаланувчиларнинг кундалик ҳаётига таъсир қилиши мумкин.

Бундан ташқари, фирибгарликнинг ягона манбаи Telegram эмас. Марказий банк статистикасининг ўзида зарарли файллар, телефон қўнғироқлари, сохта савдо платформалари ва интернет харидлари билан боғлиқ алоҳида ҳолатлар қайд этилган.

Агар Telegram тақиқланса ҳам, жиноятчилар бошқа мессенжерлар, ижтимоий тармоқлар, телефон қўнғироқлари ёки сохта веб-сайтлар орқали фаолиятини давом эттириши мумкин.

Блоклаш техник жиҳатдан ҳам барча хавфларни бартараф этмайди. Айрим фойдаланувчилар VPN каби воситалар орқали чекловларни айланиб ўтишга ҳаракат қилади. Бу эса фирибгарликнинг илдизига барҳам берилганини англатмайди.

Энг муҳими, жиноятчи билан оддий фойдаланувчини бир хил кўриш мумкин эмас. Платформадан қонуний фойдаланаётган миллионлаб инсонларнинг ҳуқуқ ва манфаатлари ҳам ҳисобга олиниши керак.

Тақиқ ўрнига қандай чоралар самарали бўлиши мумкин?

Telegram’ни бутунлай ёпиш ўрнига, фирибгарликка қарши аниқ ва мақсадли чораларни кучайтириш самаралироқ ёндашув бўлиши мумкин.

1. Фирибгар аккаунт ва каналларни тезкор блоклаш

Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар, киберхавфсизлик мутахассислари ва Telegram маъмурияти ўртасида тезкор ҳамкорлик механизмини йўлга қўйиш зарур. Фирибгарликка алоқадор аккаунтлар аниқланганда уларни текшириш ва чеклаш жараёни чўзилиб кетмаслиги керак.

2. Банк ва тўлов тизимлари ҳимоясини кучайтириш

Фирибгарлар кўпинча жабрланувчининг пулини қўлга киритиш учун банк карталари ва электрон тўловлардан фойдаланади. Шу сабабли шубҳали операцияларни аниқлаш, хавфли транзакцияларни тезкор тўхтатиш ва маблағларни қайтариш механизмларини такомиллаштириш муҳим.

3. Аҳолининг рақамли саводхонлигини ошириш

Фуқароларга сохта овоз бериш танловлари, шубҳали ҳаволалар, зарарли APK-файллар ва пулни кўпайтириш ваъдалари ортида қандай фирибгарлик схемалари яширинганини тушунтириш керак.

4. Telegram аккаунтларини ҳимоялашни оммалаштириш

Икки босқичли тасдиқлашни ёқиш, кириш кодларини ҳеч кимга бермаслик, нотаниш ҳаволаларни очмаслик ва шубҳали файлларни юклаб олмаслик ҳар бир фойдаланувчи учун оддий қоидага айланиши лозим.

5. Платформалар учун аниқ масъулият белгилаш

Мессенжерлар қонун доирасида фойдаланувчиларни ҳимоя қилиш, жиноий фаолиятга алоқадор материаллар бўйича мурожаатларни кўриб чиқиш ва ваколатли идоралар билан ҳамкорлик қилиш бўйича аниқ талабларга эга бўлиши керак.

Фирибгарлардан ҳимояланиш учун ҳар бир фойдаланувчи нимани билиши керак?

Марказий банк фуқароларга бир қатор оддий, аммо муҳим хавфсизлик қоидаларига амал қилишни тавсия қилмоқда:

  • Telegram ёки бошқа мессенжерлардан келган номаълум APK-файлларни ўрнатманг.

  • Ҳеч кимга банк картаси маълумотлари ва SMS орқали келган тасдиқлаш кодларини берманг.

  • Telegram’да икки босқичли тасдиқлашни ёқинг.

  • Пулни тез ва осон кўпайтиришни ваъда қилаётган таклифларга ишонманг.

  • Интернет орқали харид қилишдан олдин сотувчининг ишончлилигини текширинг.

  • Аккаунтингизга бегона шахс кирганини сезсангиз, дарҳол унинг хавфсизлик созламаларини текширинг.

  • Фирибгарликка учрасангиз, зудлик билан банкингизга ёки тўлов ташкилотига, шунингдек, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилинг.

Асосий савол: Telegram’ни тақиқлаш керакми?

Иордания ва Ироқнинг қарорлари ҳар бир давлат рақамли платформалар фаолиятини миллий хавфсизлик ва қонунчилик нуқтаи назаридан баҳолаш ҳуқуқига эга эканини кўрсатади. Аммо бир мамлакатда қўлланган чора бошқа давлат учун ҳам автоматик равишда тўғри ечим бўлавермайди.

Ўзбекистонда Telegram орқали содир этилаётган фирибгарликлар жиддий муаммо экани шубҳасиз. 21,9 миллиард сўмлик зарар ва минглаб қўлга киритилган аккаунтлар бу борада жиддий чоралар зарурлигини кўрсатади.

Сизнингча муаммонинг ечими фақат мессенжерни ёпишдан иборатми? Ёки фирибгарларни аниқлаш, уларнинг пул ўтказмаларига тўсиқ қўйиш, жабрланувчиларни ҳимоя қилиш, рақамли саводхонликни ошириш ва платформаларнинг масъулиятини кучайтириш ҳам муҳимми?

Эҳтимол, Ўзбекистон учун энг тўғри йўл — Telegram’ни тўлиқ тақиқлаш керакдир. Балки платформа орқали содир этилаётган жиноятларга қарши қатъий, манзилли ва самарали курашиш керакдир.

Жамиятни фирибгарлардан ҳимоя қилиш керак, аммо бу жараёнда қонуний фойдаланувчиларнинг ахборот олиш, мулоқот қилиш ва тадбиркорлик билан шуғулланиш имкониятлари ҳам асраб қолиниши лозим. Балки бунинг учун Ўзбекистоннинг ўз миллий мессенжерини яратиш керакдир.

Сизнингча, фуқароларни бу каби киберфирибгарлардан ҳимоя қилиш учун қўшимча равишда яна қандай қатъий чоралар кўрилиши керак? Ўз фикрингизни изоҳларда қолдиринг!

Мақола сизга ёқдими?

Обуна билан реклама бўлмайди

Zamin Premium — ойига 4 900 сўм

Изоҳлар0

…

  1. Футбол академиялари учун Skaut: тўлов, давомат ва ота-она билан алоқа энди битта тизимда
  2. Тошкентдан Америкага: Нурмухаммад Исмоилов Akinda орқали ҳалол инвестицияни глобал миқёсга олиб чиқмоқда
  3. Автосервисингизни рақамлаштиринг: Bip Business билан мижозларни йўқотманг
  4. Машина ойнасига рақам ёзиш хавфлими? Bip ҳайдовчилар учун янги ечим топди!
  5. 8 та кенг тарқалган молиявий хато: нималардан сақланиш керак?
  6. Playmatch: майдон эгалари ишини анча енгиллаштиради
  7. Playmatch: футбол ўйнаш учун керакли барча хизматлар битта иловада
  8. Кундалик харажатлар учун картани қандай танлаш мумкин?
  9. Элдор Шомуродов футбол академияси ва TBC Bank: болалик орзуларидан катта футболгача
  10. ANORBANK Бўстонлиқдаги 168-сон мактаб-интернат тарбияланувчиларини табриклади
  11. Ҳайдовчилар ва ташувчилар учун ОСГОП суғуртасининг афзалликлари...
  12. Pure Milky’дан навбатдаги креатив: Ҳар қадам — азиз инсонларга меҳр билан!
  13. Кредит олиш имкониятини ошириш учун қаерда ишлаш керак?
  14. Бизнес имкониятингизни кенгайтиринг
  15. Фаннинг ривожланишига барчамиз масъулмиз!
  16. XIV Тошкент халқаро кинофестивали қандай ўтказилмоқда?