Испания футболдаги муваффақият сирини очди: қандай қилиб жаҳон юлдузлари етишиб чиқмоқда?

Бугун Испания терма жамоаси таркибига назар ташласангиз, бир нарса дарҳол кўзга ташланади: жаҳон футболидаги энг иқтидорли ёш юлдузларнинг катта қисми айнан шу мамлакатда етишиб чиқмоқда. Ламин Ямал, Педри, Гави, Нико Уильямс каби футболчиларнинг пайдо бўлиши тасодиф эмас. Бунинг ортида йиллар давомида шакллантирилган, клублар, академиялар ва миллий терма жамоаларни бирлаштирган тизим турибди.

Испания футболининг бугунги устунлиги фақат иқтидорли болалар кўплиги билан изоҳланмайди. Мамлакат ёш футболчиларни топиш, тарбиялаш, катталар футболига олиб чиқиш ва ягона ўйин фалсафаси асосида ривожлантириш механизмларини йўлга қўйди. Энг муҳими, бу жараён бир-икки мавсумлик лойиҳа эмас, балки узоқ муддатли стратегияга айланди.

Инқироздан эмас, муваффақиятни сақлаб қолиш заруратидан бошланган ислоҳотлар

Испания футболи 2014 йилги Жаҳон чемпионати ва Евро-2016да кутилган натижаларга эриша олмаганидан кейин ўз ривожланиш тизимига жиддийроқ эътибор қарата бошлади. Бироқ бу даврни мамлакат футболи тўлиқ инқирозга юз тутган босқич сифатида баҳолаш тўғри бўлмайди. Испания 2008–2012 йилларда жаҳон футболини бошқарган, ундан кейин ҳам ёшлар ва катталар даражасида рақобатбардошлигини сақлаб қолган эди.

2016 йилдан бошлаб клублар академиялари ўртасидаги ҳамкорликни кучайтириш, тажриба алмашиш ва ёш футболчиларни тайёрлаш сифатини оширишга қаратилган ишлар фаоллашди. Бу жараённинг муҳим натижаларидан бири 2022 йил 28 апрелда Ла Лига томонидан тақдим этилган Ёшлар академияларини оптималлаштириш ва такомиллаштириш миллий режаси бўлди.

Ушбу дастурнинг мақсади фақат иқтидорли болаларни саралаш эмас эди. Унда академиялар инфратузилмасини ривожлантириш, мураббийлар малакасини ошириш, футболчиларнинг таълими ва шахсий ривожланишига эътибор қаратиш, уларни профессионал футболга тайёрлаш каби йўналишлар қамраб олинди.

20 дан ортиқ соврин — тасодифий муваффақият эмас

Испаниянинг ёшлар футболидаги натижалари ушбу ёндашув самарасини кўрсатмоқда. Ла Лига маълумотларига кўра, 2016–2026 йиллар оралиғида мамлакатнинг эркаклар ва аёллар, шунингдек, ёшлар ва катталар терма жамоалари халқаро мусобақаларда жами 23 та чемпионликни қўлга киритган.

Бу натижа Испанияни Европа футболининг энг муваффақиятли тизимларидан бирига айлантирди. Эътиборлиси, бу совринлар фақат асосий миллий жамоа ҳисобига эмас, балки турли ёш тоифалари ва аёллар терма жамоаларидаги ютуқлар ҳисобига ҳам тўпланган.

Демак, Испания бир авлоднинг муваффақияти билан чекланиб қолмаяпти. Мамлакат футбол тизими янги иқтидорларни мунтазам равишда етиштириб чиқаришга ҳаракат қилмоқда.

Ла Лигада ёшларга ишониш — шунчаки шиор эмас

Испания футболининг энг муҳим устунликларидан бири — академия тарбияланувчиларига асосий жамоаларда ҳақиқий имконият берилиши.

Кўплаб клубларда ёш футболчилар фақат машғулотларда қатнашиш ёки захирада ўтириш билан чекланмайди. Улар расмий учрашувларда майдонга тушади, катталар футболида тажриба тўплайди ва ўзини кўрсатиш имкониятига эга бўлади.

Ла Лига эълон қилган маълумотларга кўра, 2023/24 йилги мавсумда академия тарбияланувчилари чемпионатдаги умумий ўйин дақиқаларининг 19,4 фоизини эгаллаган. Бу кўрсаткич Франция чемпионатида 14,9, Германияда 8,6, Англияда 8 ва Италияда 5,5 фоизни ташкил этган.

Бу рақамлар Испания клублари ёш футболчиларга шунчаки имконият бермаётганини, балки уларга юқори даражадаги футболда мунтазам ўйнаш учун ишонч билдираётганини кўрсатади.

«Барселона Атлетик» ва «Реал Кастилья» каби жамоаларнинг аҳамияти

Испанияда ёш футболчиларни асосий жамоага олиб чиқишнинг яна бир муҳим механизми — захира жамоалари тизими.

«Барселона Атлетик» ва «Реал Кастилья» бунга яққол мисол бўла олади. Ушбу жамоаларда академиядан чиққан футболчилар катталар футболида тажриба орттиради. Улар фақат ўз ёшидаги тенгдошлари билан эмас, балки тажрибали футболчиларга қарши ҳам майдонга тушади.

Испания футболининг ўзига хос жиҳати шундаки, захира жамоалари мамлакатнинг умумий футбол мусобақалари тизимида иштирок этади. Бу ёш футболчиларга профессионал футболга ўтишдан олдин жиддий рақобат муҳитини ҳис қилиш имконини беради.

Opta Analyst маълумотларига кўра, Испаниянинг 42 та профессионал клубидан 41 тасида захира ёки қарам жамоа мавжуд. Уларнинг катталар футболидаги мусобақаларда қатнашиши ёш истеъдодларнинг ривожланишида муҳим кўприк вазифасини бажаради.

Масалан, «Барселона» академияси тарбияланувчиси асосий жамоага дарҳол ўта олмаса, «Барселона Атлетик» сафида ўйнаб, катталар футболига мослашиши мумкин. Худди шундай имконият «Реал Мадрид» ёшлари учун ҳам «Реал Кастилья» орқали яратилади.

Луис де ла Фуэнте ва ягона футбол фалсафаси

Испания тизимининг яна бир муҳим устунлиги — турли ёш тоифаларидаги терма жамоалар ўртасидаги услубий узвийлик.

Луис де ла Фуэнте асосий терма жамоа бош мураббийи бўлишидан олдин Испаниянинг ёшлар жамоаларида ишлаган. Шу сабабли у ҳозирги авлод футболчиларининг катта қисмини ёшлигидан танийди, уларнинг имкониятлари ва ўйин хусусиятларидан хабардор.

Бу эса миллий жамоага янги футболчиларни жалб қилиш жараёнини осонлаштиради. Мураббий учун номаълум футболчини нолдан ўрганишга ҳожат қолмайди: у ўйинчининг қайси тизимда қандай ҳаракат қилишини, кучли ва заиф томонларини яхши билади.

Бундан ташқари, ёшлар жамоаларида шаклланган ўйин тамойиллари асосий терма жамоада ҳам давом эттирилади. Тўпни назорат қилиш, позицион ҳужум, тўғри жойлашув, пас маданияти ва жамоавий ҳаракат каби жиҳатлар футболчиларга ёшлигидан сингдирилади.

Натижада футболчи ёшлар терма жамоасидан асосий таркибга ўтганда бутунлай янги футбол фалсафасига мослашиши шарт бўлмайди.

Испания тажрибасидан қандай сабоқ олиш мумкин?

Испания модели бир нечта муҳим хулосани кўрсатади:

• Ислоҳотлар узоқ муддатли бўлиши керак. Бир-икки йиллик натижага эмас, бутун авлодни тайёрлашга эътибор қаратиш зарур.

• Академиялар ўртасида ҳамкорлик муҳим. Клублар фақат ўз манфаатини эмас, мамлакат футболи ривожини ҳам ҳисобга олиши керак.

• Ёшларга майдонда имконият бериш лозим. Академияда яхши тайёрланган футболчи катталар футболида ўйнамаса, унинг салоҳияти тўлиқ очилмаслиги мумкин.

• Захира жамоалари тизими ривожлантирилиши керак. Бу ёшлар ва профессионал футбол ўртасидаги масофани қисқартиради.

• Ягона ўйин фалсафаси шакллантирилиши зарур. Турли ёш тоифаларидаги жамоалар ўртасидаги услубий узвийлик футболчиларнинг ўсишини тезлаштиради.

Хулоса: юлдузлар тасодифан пайдо бўлмайди

Ламин Ямал, Педри, Гави ва бошқа ёш юлдузларнинг пайдо бўлиши Испания футболидаги тизимли меҳнатнинг кўзга кўринадиган натижасидир. Бироқ мамлакатнинг асосий ютуғи алоҳида футболчиларни кашф этиш эмас, балки уларнинг ўрнини босадиган янги авлодни ҳам мунтазам тайёрлаш имкониятини яратганидадир.

Испания тажрибаси шуни кўрсатадики, кучли миллий терма жамоа фақат машҳур мураббий ёки катта маблағ билан шаклланмайди. Унинг пойдевори болалар майдончасидан бошланади: сифатли академия, малакали мураббий, мунтазам мусобақа, захира жамоалари ва ёшларга билдирилган ишонч.

Энг муҳими, бу тизим бир кунлик натижа учун эмас, келажак авлодлар учун ишлайди. Испаниянинг бугунги футбол муваффақияти ортидаги энг катта сир ҳам айнан шунда.