Турмуш қурмаганларда депрессия аломатлари 86 фоизга кўпроқ учраши аниқланди

Турмуш қуриш инсон ҳаётидаги энг муҳим қарорлардан бири ҳисобланади. Аммо никоҳ фақат оила қуриш, фарзанд тарбиялаш ёки иқтисодий масъулиятни бўлишиш билангина чекланмаслиги мумкин. Халқаро илмий тадқиқот натижаларига кўра, жуфти билан яшайдиган инсонларда депрессив аломатлар кузатилиши турмуш қурмаганларга нисбатан камроқ. Бироқ олимлар бу ерда муҳим бир шартга эътибор қаратмоқда: инсонни бахтли қиладиган нарса никоҳ гувоҳномасининг ўзи эмас, балки муносабатларнинг сифати ва ўзаро қўллаб-қувватлашдир.

86 фоизлик фарқ: тадқиқот нимани кўрсатди?

2024 йилда нуфузли Nature Human Behaviour илмий журналида эълон қилинган тадқиқотда етти мамлакатдан 100 мингдан ортиқ инсоннинг маълумотлари таҳлил қилинган. Унда АҚШ, Буюк Британия, Мексика, Ирландия, Жанубий Корея, Хитой ва Индонезия аҳолиси иштирок этган.

Тадқиқотнинг кесимли таҳлили 106 556 нафар иштирокчини, узоқ муддатли кузатув қисми эса 20 865 нафар инсонни қамраб олган. Кузатув даври турли мамлакатларда 4 йилдан 18 йилгача давом этган.

Натижаларга кўра, никоҳ қурмаган инсонларда депрессив аломатлар хавфи турмуш қурганларга нисбатан юқорироқ бўлган. Умумлаштирилган ҳисоб-китобда бу кўрсаткич 1,86 нисбатни ташкил этган. Оддий қилиб айтганда, тадқиқотда турмуш қурмаганлар гуруҳида депрессив аломатлар билан боғлиқ кўрсаткич 86 фоиз юқори экани аниқланган.

Муҳим жиҳати шундаки, тадқиқотда «турмуш қурмаганлар» деганда фақат ҳеч қачон оила қурмаганлар эмас, балки ажрашган, алоҳида яшайдиган ва бева қолган инсонлар ҳам назарда тутилган. Шунингдек, бу рақам ҳар бир ёлғиз инсон албатта депрессияга тушади ёки никоҳ депрессиядан тўлиқ ҳимоя қилади, дегани эмас.

Нега жуфтлик инсоннинг руҳий ҳолатига ижобий таъсир қилиши мумкин?

Олимлар ва психологлар бундай боғлиқликни бир нечта омил билан изоҳлайди. Соғлом муносабатларда инсон ўзини ёлғиз ҳис қилмайди, қийинчиликларга дуч келганда эса ёнида ишончли суянчи борлигини билади.

1. Эмоционал қўллаб-қувватлаш

Кун давомида тўпланган ташвишлар, ишдаги муаммолар ёки шахсий қийинчиликлар ҳақида яқин инсон билан гаплашиш руҳий босимни енгиллаштириши мумкин. Инсоннинг дардини тинглайдиган, уни тушунадиган ва қийин пайтда ёнида турадиган жуфти бўлиши хавфсизлик ҳамда ишонч ҳиссини мустаҳкамлайди.

2. Ёлғизлик ҳиссининг камайиши

Доимий мулоқот, биргаликда вақт ўтказиш ва кундалик ҳаётда бир-бирини қўллаб-қувватлаш ижтимоий изоляциянинг олдини олишга ёрдам беради. Айниқса, ҳаётда қийин даврлар бошланганида яқин инсоннинг борлиги катта аҳамият касб этиши мумкин.

3. Зарарли одатларни назорат қилиш

Тадқиқотда алкогол истеъмоли ва тамаки чекиш каби омиллар ҳам ўрганилган. Муаллифлар айрим мамлакатлар ва гуруҳларда алкогол истеъмоли, шунингдек, чекиш турмуш қурмаганлик билан депрессив аломатлар ўртасидаги боғлиқликнинг бир қисмини изоҳлаши мумкинлигини аниқлаган.

Буни ҳар бир оилали инсон зарарли одатлардан холи, деган маънода тушунмаслик керак. Аммо соғлом оилавий муҳитда бир-бирининг саломатлигига эътибор қаратиш ва зарарли одатларни чеклаш осонроқ бўлиши мумкин.

4. Иқтисодий ва маиший ёрдам

Рўзғор харажатлари, кундалик юмушлар ва ҳаётий масъулиятларни биргаликда бажариш инсон зиммасидаги юкни енгиллаштириши мумкин. Молиявий қийинчилик ёки кутилмаган муаммо юзага келганда ҳам ишончли ҳамроҳнинг ёрдами руҳий босимни камайтиришга хизмат қилади.

Энг муҳим шарт: ҳар қандай никоҳ ҳам инсонни бахтли қилмайди

Тадқиқот натижаларини бир томонлама талқин қилиш тўғри бўлмайди. Чунки оилавий ҳаётнинг инсон руҳиятига таъсири кўп жиҳатдан муносабатларнинг қандай қурилганига боғлиқ.

Австралияда ўтказилган алоҳида тадқиқотда ҳам никоҳнинг руҳий саломатликка таъсири муносабатлар сифати билан чамбарчас боғлиқ экани аниқланган. Унда фақат яхши ва қўллаб-қувватловчи муносабатларда бўлган инсонлар турмуш қурмаганларга нисбатан руҳий саломатлик бўйича устунликка эга бўлгани қайд этилган. Носоғлом муносабатларда эса бундай ижобий таъсир кузатилмаган.

Доимий жанжал, ҳақорат, руҳий босим, ишончсизлик ва назоратга асосланган оилавий ҳаёт аксинча инсоннинг руҳий ҳолатини ёмонлаштириши мумкин. Бундай муҳитда яшаш баъзан ёлғизликдан ҳам оғирроқ кечади.

Шу сабабли никоҳнинг ўзига эмас, балки унинг ичидаги муносабатларга эътибор қаратиш зарур. Ўзаро ҳурмат, самимий мулоқот, ишонч ва масъулият соғлом оиланинг асосий таянчларидир.

Турмуш қурмаган инсонлар ҳам бахтли ва руҳан соғлом яшаши мумкин

Тадқиқот натижалари ёлғиз яшайдиган ёки турмуш қурмаган инсонларнинг барчаси руҳий муаммоларга дуч келади, дегани эмас. Инсоннинг руҳий саломатлигига дўстлар, қариндошлар, ижтимоий муҳит, молиявий аҳвол, жисмоний саломатлик ва шахсий ҳаётий тажриба ҳам таъсир кўрсатади.

Муҳими, инсон ўзини жамиятдан узиб қўймаслиги, ишончли одамлар билан алоқани сақлаши, қийинчиликларини ичга ютиб юрмаслиги ва зарур пайтда мутахассисга мурожаат қилишдан қўрқмаслигидир.

Депрессия шунчаки кайфият тушиши эмас. Агар тушкунлик, ҳаётга қизиқишнинг йўқолиши, уйқу ва иштаҳа ўзгариши каби белгилар узоқ давом этса, буни фақат турмуш қурмаганлик билан изоҳлаш ёки никоҳ орқали ҳал қилишга уриниш тўғри эмас. Бундай ҳолатда малакали мутахассис ёрдами муҳим.

Хулоса: инсонга никоҳ эмас, меҳр ва ишончли муносабат керак

Халқаро тадқиқотнинг энг муҳим хулосаси шуки, инсоннинг ёнида уни тушунадиган, қўллаб-қувватлайдиган ва қийинчиликларда ташлаб қўймайдиган яқин кишининг бўлиши руҳий саломатлик учун аҳамиятли омиллардан бири бўлиши мумкин.

Бироқ фақат ёлғиз қолмаслик учун шошилиб турмуш қуриш ҳам тўғри қарор эмас. Чунки бахтли оила инсонга куч ва хотиржамлик бағишлаши мумкин бўлгани каби, носоғлом муносабатлар унинг руҳиятига жиддий зарар етказиши ҳам мумкин.

Охир-оқибат, оила қуришнинг қадри фақат бир том остида яшашда эмас. Унда меҳр, ҳурмат, ишонч ва бир-бирини асраш истаги бўлиши керак. Инсон учун энг катта бойликлардан бири — ҳаёт қийинлашганда ҳам ёнида қоладиган, уни эшитадиган ва тушунадиган яқин кишининг борлигидир.