Коинот қаъридаги сир: Тарихдаги энг кучли нейтринолардан бирининг манбаси аниқланди

Халқаро астрономлар жамоаси Ер сайёрасида қайд этилган энг юқори энергияли нейтрино сигналларидан бирининг келиб чиқиш нуқтасини аниқлашга муваффақ бўлди. 2021-йил сентябрь ойида Антарктидадаги ИсеКубе обсерваторияси томонидан қайд этилган ИК 210922А ҳодисаси узоқ вақт давомида илм-фан олами учун жумбоқ бўлиб қолаётган эди. Ушбу заррачанинг энергияси тахминан 750 ТеВ ни ташкил этган бўлиб, бу замонавий кузатувлар тарихидаги энг юқори кўрсаткичлардан бири ҳисобланади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Дастлаб олимлар Ферми ва Свифт космик телескоплари ёрдамида Эридан юлдуз туркуми ҳудудидан ушбу сигналнинг манбасини қидиришган, бироқ анъанавий усуллар ҳеч қандай натижа бермаган. Фақатгина Гавайида жойлашган ЖКМТ субмиллиметрли телескопи ва СМА радиотелескопи маълумотлари таҳлил қилингач, ҳақиқий манзара ойдинлашди. Тадқиқотчилар қалин газ ва чанг булутлари ортига яширинган, илгари фанга номаълум бўлган ЖКМТ0402-0424 галактикасини кашф этишди.

Яширин галактиканинг ҳайратланарли қуввати

Ушбу янги кашф этилган галактика Ердан тахминан 13 миллиард ёруғлик йили узоқликда жойлашган. У оптик диапазонда деярли кўринмайди, бироқ субмиллиметрли тўлқинларда ўта фаол эканлиги маълум бўлди. Ҳажми жиҳатидан ихчам бўлишига қарамай, ушбу объект Сомон йўли галактикасига қараганда ўнлаб ва ҳатто юзлаб марта тезроқ янги юлдузларни ҳосил қилади. Айнан мана шу жараён кучли нейтрино оқимини юзага келтирган деб тахмин қилинмоқда.

Тайван Миллий марказий университети илмий ходими Юдзи Урата маълумотларига кўра, бундай ихчам ва юлдуз ҳосил қилувчи галактикалар коинотда кенг тарқалган бўлиши мумкин. Олимларнинг ҳисоб-китобларига кўра, ИсеКубе обсерваторияси қайд этадиган тарқоқ заррачалар оқимининг 20 фоизигача бўлган қисми айнан шундай олис ва яширин галактикалар томонидан ишлаб чиқарилади. Бу эса коинотнинг нейтрино фон нурланишини тушунишда янги саҳифа очади.

Гравитацион линза эффекти ва кашфиёт аҳамияти

ЖКМТ0402-0424 галактикасини ўрганишда гравитацион линза эффекти ҳал қилувчи рол ўйнади. Кузатув чизиғида жойлашган бошқа бир галактика ўзининг гравитацияси билан олисдаги объектдан келаётган ёруғликни кучайтириб берган. Таҳлиллар галактика марказида ўта зич газ ва чанг булутлари мавжудлигини кўрсатди. Айнан ушбу муҳитда содир бўладиган юқори энергияли жараёнлар тарихдаги энг кучли нейтрино портлашларидан бирига сабаб бўлган.

Ушбу кашфиёт нафақат нейтриноларнинг келиб чиқишини, балки эрта коинотдаги галактикаларнинг шаклланиш жараёнини ҳам яхшироқ англашга ёрдам беради. Мазкур тадқиқот натижалари коинотнинг энг чекка нуқталарида биз тасаввур қилгандан кўра кўпроқ фаол жараёнлар кечаётганини исботламоқда. Келгусида бундай "яширин" объектларни ўрганиш замонавий астрофизиканинг асосий йўналишларидан бирига айланиши кутилмоқда.