Boeing ва DARPA авиация инқилобига тайёрланмоқда: Х-65 самолёти қанот қоқмоқда

Авиация оламида ўн йиллар давомида ўзгармас бўлиб келган анъанавий бошқарув тизимлари ўрнини мутлақо янги технология эгаллаши кутилмоқда. Boeing компаниясининг шўъба корхонаси ҳисобланган Aurora Фlight Ссиенсес мутахассислари DARPA агентлиги билан ҳамкорликда яратилаётган экспериментал Х-65 учувчисиз аппаратига қанотларни ўрнатиш жараёнини бошлади. Бу лойиҳа самолётларнинг ҳавода маневр қилиш услубини бутунлай ўзгартириб юбориши мумкин. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Х-65 лойиҳасининг асосий мақсади — Активе Флов Контрол (АФК) деб аталувчи фаол ҳаво оқимини бошқариш технологиясини синовдан ўтказишдир. ixbt.com маълумотларига кўра, ушбу тизим самолётни анъанавий механик қисмлар, яни элеронлар, закрилкалар ёки йўналиш рулларисиз бошқариш имконини беради. Бу авиация муҳандислигида туб бурилиш ясаши кутилаётган ечимдир.

Ҳаво оқими ёрдамида бошқарув

Янги технологиянинг ишлаш принципи жуда қизиқарли: самолёт қанотларига ўрнатилган 14 та махсус соплолар орқали сиқилган ҳаво оқими чиқарилади. Ушбу оқимлар самолёт атрофидаги аэродинамик босимни ўзгартириб, унинг йўналишини бошқаришга хизмат қилади. Бу эса ҳаракатланувчи механик қисмларга бўлган эҳтиёжни камайтиради ёки бутунлай йўқ қилади.

Дастлабки синов босқичларида Х-65 ўзининг анъанавий бошқарув сиртларини ҳам сақлаб қолади. Бу муҳандисларга янги АФК тизимини классик усуллар билан солиштириш ва унинг самарадорлигини реал вақт режимида баҳолаш имконини беради. Кейинчалик эса самолёт фақат ҳаво оқимлари ёрдамида парвоз қилиши режалаштирилган.

Техник кўрсаткичлар ва лойиҳа келажаги

Х-65 учувчисиз аппарати ўзига хос дизайнга эга: унинг қанотлари туташган (диамонд-винг) кўринишда бўлиб, иккита вертикал кил ва битта реактив двигател билан жиҳозланган. Қурилманинг техник параметрлари қуйидагича:

• Қанотлар қулочи: тахминан 9 метр;
• Максимал учиш вазни: 3,2 тонна;
• Бошқарув соплолари сони: 14 та.

Лойиҳа 2020-йилдан буён ишлаб чиқилмоқда ва АҚШ Мудофаа вазирлиги томонидан фаол молиялаштирилмоқда. Хусусан, 2024-молиявий йилнинг ўзида ушбу дастурга 63 миллион доллар маблағ ажратилган. Гарчи муддатлар бироз сурилган бўлса-да, мутахассислар илк парвоз синовларини 2027-йилда ўтказишни мақсад қилишган.

Ҳаракатланувчи деталлардан воз кечиш самолётнинг умумий оғирлигини сезиларли даражада камайтиради ва унинг аэродинамикасини яхшилайди. Шунингдек, мураккаб механик тизимларнинг йўқлиги техник хизмат кўрсатишни осонлаштиради ва конструкциянинг ишончлилигини оширади. Агар Х-65 синовлари муваффақиятли якунланса, келажакда нафақат ҳарбий, балки фуқаро авиациясида ҳам "қанот қоқмайдиган" самолётларни кўришимиз мумкин бўлади.