Украина фронтида АҚШнинг илк автоном ерусти транспорт воситалари пайдо бўлди

АҚШнинг Фортерра компанияси ўзининг 100 дан ортиқ ўзиюрар квадросикллари (АТВ) сўнгги тўққиз ой давомида Украина ҳудудидаги жанговар ҳаракатларда фаол иштирок этаётганини маълум қилди. Бу АҚШ мудофаа технологиялари компанияси томонидан амалга оширилган энг йирик автоном ерусти воситалари (УГВ) жойлаштируви ҳисобланади. TechCrunch нашри хабарига кўра, ушбу лойиҳа Pentagon томонидан молиялаштирилган бўлиб, у Америка ҳарбий техникасини реал уруш шароитида синовдан ўтказиш ва такомиллаштиришга хизмат қилмоқда. Бу ҳақда Techcrunch.com хабар беради.

Ҳозирги кунда осмондаги дронлар асосий эътиборни ўзига қаратаётган бўлса-да, айнан улар туфайли ерда ҳаракатланиш ўта хавфли бўлиб қолган. Ҳар қандай ҳаракат осмондан кузатилиб, дарҳол артиллерия ёки ФПВ-дронлар ҳужумига учраши мумкин. Бундай шароитда инсон ҳаётини хавф остига қўймасдан юк ташиш ва ярадорларни эвакуация қилиш учун автоном ерусти тизимларига эҳтиёж кескин ортган.

Техник имкониятлар ва устунликлар

Украина ҳарбийлари ўзлари ҳам кичик ҳажмдаги ерусти дронларини ишлаб чиқараётган эди, бироқ уларнинг аксарияти аккумуляторда ишлайди ва атиги 250 килограммгача юк кўтара олади. Фортерра томонидан тақдим этилган Лансер русумли воситалар эса Polarис платформасига асосланган бўлиб, ёнилғи билан ишлайди. Бу уларга 750 килограммгача юкни узоқ масофаларга ташиш имконини беради.

Ўтган йилнинг октябрь ойидан буён ушбу машиналар Украина фронтида қуйидаги натижаларни қайд этди:

• 1 100 дан ортиқ жанговар топшириқ муваффақиятли бажарилди;
• Умумий ҳисобда 4 000 километрдан ортиқ масофа босиб ўтилди;
• 350 тоннадан зиёд ҳарбий юк ва ўқ-дорилар ташилди;
• 52 нафар ярадор аскар жанг майдонидан хавфсиз ҳудудга эвакуация қилинди.

Реал уруш дарслари ва мослашув

Дастлаб Украина Қуролли Кучлари Ғарб технологияларига бироз шубҳа билан қарашган, чунки кўплаб ускуналар АҚШ армиясининг юқори стандартлари учун яратилган бўлиб, фронтдаги қаттиқ реалликка доим ҳам мос келавермасди. Бироқ Фортерра муҳандислари вазиятга тезда мослашиб, машиналарга Starlink сунъий йўлдош антенналарини ўрнатишди. Бу алоқа сифатини ва масофадан бошқариш имкониятини кескин яхшилади.

Шунга қарамай, автономия ҳали мукаммал эмас. Аскарлар машиналарни асосан масофадан туриб (телеоперация орқали) бошқаришмоқда. Чунки техника лойга ботиб қолса ёки электрон кураш воситалари таъсирига тушса, уни душман нишонига айланишидан сақлаб қолиш учун инсон назорати зарур бўлмоқда. Фортерра вакили Скотт Сандерснинг таъкидлашича, ҳар қандай технология реал жанг майдонига тушмагунча унинг ҳақиқий имкониятларини билиб бўлмайди.

Ҳозирда 500 миллион доллардан ортиқ инвестиция жалб қилган Фортерра компанияси Украинадаги тажрибасидан фойдаланиб, ўз дастурий таъминотини масофадан янгилаш ва электрон урушга қарши чидамлиликни ошириш устида ишламоқда. Бу каби технологиялар келажакда нафақат Украинада, балки бутун дунё армияларида логистика ва эвакуация жараёнларини бутунлай ўзгартириши кутилмоқда.