Коинотдаги маълумотлар марказлари: Экологлар орбитал лойиҳаларни тўхтатишни талаб қилмоқда

АҚШда фаолият юритувчи бир қатор экологик ва илмий ташкилотлар Федерал алоқа комиссиясидан (ФКК) орбитал маълумотлар марказларини (дата-сентер) яратиш бўйича аризаларни кўриб чиқишни вақтинча тўхтатишни талаб қилди. Эартжустисе нотижорат ташкилоти орқали йўлланган мурожаатда коинотга улкан сунъий йўлдош туркумларини учиришдан олдин уларнинг атроф-муҳитга таъсирини комплекс баҳолаш зарурлиги таъкидланган. Мутахассисларнинг фикрича, бундай лойиҳалар Ер атмосфераси ва стратосферасига тузатиб бўлмайдиган зарар етказиши мумкин. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Экологлар коалицияси 1969-йилда қабул қилинган Атроф-муҳит сиёсати тўғрисидаги миллий қонунга (НEПА) таянмоқда. Ушбу қонун федерал идоралардан ҳар қандай йирик лойиҳа бўйича қарор қабул қилишдан аввал унинг табиатга таъсирини ўрганишни талаб қилади. Ҳозирда коинотда ҳисоблаш қувватларини жойлаштиришни кўзда тутувчи бир нечта лойиҳалар мавжуд бўлиб, уларнинг умумий таъсири озон қатлами, тунги осмон сифати ва стратосферанинг кимёвий таркибига салбий таъсир кўрсатиши хавотирга сабаб бўлмоқда.

Коинотдаги мега-лойиҳалар ва уларнинг кўлами

Орбитал маълумотлар марказлари лойиҳалари ҳисоблаш қувватларини бевосита очиқ коинотга кўчиришни назарда тутади. Ишлаб чиқувчиларнинг фикрича, бу сунъий интеллект (AI) технологиялари ривожланиши туфайли Ер юзидаги маълумотлар марказларига тушаётган юкламани камайтиради. Ер устидаги марказлар жуда кўп миқдорда электр энергияси, сув ва катта майдонларни талаб қилади, коинотда эса бу муаммолар ўз-ўзидан ҳал этилиши айтилмоқда.

Бироқ, экологик ташкилотлар ушбу лойиҳаларнинг кўлами аввалги сунъий йўлдош туркумларидан бир неча баробар катта эканлигини қайд этмоқда. Масалан, SpaceX компанияси бир миллионгача орбитал маълумотлар марказларини яратиш режаларини тақдим этган. Шунингдек, Орбитал, Старклоуд, Blue Origin ва Ковбой Спасе каби компаниялар биргаликда яна 260 мингга яқин сунъий йўлдошни учиришни кўриб чиқмоқда.

Эартжустисе катта ҳуқуқшуноси Ян Хасселман берган маълумотга кўра, ФКК ушбу мурожаатга оқилона муддатларда жавоб бериши шарт. Агар комиссия экологик қонунчилик талабларини бажармасдан лицензиялар беришни бошласа, масала суд тартибида кўриб чиқилиши мумкин. Ҳозирча ФКК ушбу мурожаат юзасидан расмий изоҳ бермади.

Рақобат ва тартибга солиш муаммолари

Ҳозирда орбитал лойиҳалар бўйича тартибга солувчи орган икки томонлама босим остида қолган. Бир томондан экологлар хавфсизликни талаб қилаётган бўлса, иккинчи томондан технологик компаниялар ва соҳа ташкилотлари аризаларни кўриб чиқишни тезлаштиришни сўрамоқда. Бунга коинот соҳасидаги глобал рақобатнинг кучайиши, хусусан, Хитойнинг ушбу йўналишдаги фаоллиги сабаб қилиб кўрсатилмоқда.

Шунга қарамай, ФКК сўнгги вақтларда сунъий йўлдош операторларига нисбатан айрим талабларни қатъийлаштирди. Масалан, паст орбитали аппаратлар ўз миссиясини якунлагач, уларни орбитадан чиқариш муддати 25 йилдан 5 йилга қисқартирилди. Бу коинот чиқиндилари муаммосини қисман бўлса-да юmsҳатишга хизмат қилади.

Экологлар томонидан илгари сурилган талаблар қуйидаги асосий йўналишларни қамраб олади:

• Атмосферанинг юқори қатламларидаги кимёвий ўзгаришларни ўрганиш;
• Ёруғлик ифлосланиши ва юлдузли осмонни кузатиш имкониятини сақлаб қолиш;
• Кўп сонли сунъий йўлдошларнинг умумий (кумулятив) таъсирини баҳолаш;
• Коинот чиқиндилари ва уларнинг Ерга қайтиб тушиш хавфини таҳлил қилиш.