Сунъий интеллект пойгасида бурилиш: Очиқ кодли моделлар етакчиликни қўлга олмоқда

Сўнгги ойларда сунъий интеллект (AI) оламидаги асосий эътибор OpenAI ва Anthropic каби гигантларнинг янги флагман моделларига қаратилган эди. Бироқ, соҳа мутахассислари ва дастурчилар ўртасида кутилмаган тренд кузатилмоқда: ёпиқ ва қиммат моделлар ўрнига очиқ кодли (опен-соурсе) ва мослашувчан технологиялар бозорни эгаллаб бормоқда. Бу эса AI пойгасида кучлар нисбати ўзгараётганидан далолат беради. Бу ҳақда Techcrunch.com хабар беради.

Hugging Face платформасининг маълумотларига кўра, жорий йилнинг баҳорида юклаб олинган моделлар ҳажмининг 41 фоизи Хитойнинг очиқ кодли моделларига тўғри келган. Бу кўрсаткич АҚШ моделларидан ўзиб кетганини англатади. ОпенРоутер платформасида энг оммабоп олтита моделнинг барчаси Тенсент, Xiaomi, DeepSeek, МиниМах ва Z.ai каби Хитой компаниялари томонидан тақдим этилган очиқ ечимлардир. Ҳатто машҳур Claude Опус 4.7 модели ҳам ушбу рўйхатда еттинчи ўринга тушиб қолган.

Компаниялар нега очиқ моделларни танламоқда?

Vercel платформасидан олинган статистикага кўра, очиқ кодли моделлар ҳозирда катта ҳажмдаги инфратузилма ишларининг асосий қисмини ўзига олмоқда. Ёпиқ моделлар эса фақат юқори нархдаги, премиум даражадаги вазифалар учун сақлаб қолинмоқда. Июн ойида барча AI сўровларининг қарийб учдан бири айнан очиқ моделлар орқали амалга оширилган. Бу тенденция бизнес вакилларининг харажатларни оптималлаштиришга интилаётганини кўрсатади.

Hugging Face бош директори Клем Делангуенинг фикрича, яқин йилларда энг кучли "фронтиер" моделлар фақат тажрибалар ва ўта мураккаб, юқори қийматли вазифалар учун ишлатилади. Кундалик ишлаб чиқариш жараёнлари ва асосий иш юкламалари эса компанияларнинг ўз хусусий моделлари ёки очиқ манбали ечимларига ўтади. Бу эса йирик лабораториялар яратган "ягона ва энг ақлли модел" концепциясига зарба бермоқда.

Компаниялар ўзларининг асосий имкониятларини бошқа бир ташкилотга, яни назорат қилиб бўлмайдиган ва ички ишлаш механизми номаълум бўлган "қора қути" (блакк бох API) кўринишидаги тизимларга топширишни исташмаяпти. Ўз моделига эгалик қилиш нафақат хавфсизлик ва назоратни таъминлайди, балки сунъий интеллектни кенгайтириш билан боғлиқ улкан харажатларни ҳам камайтиради.

Хитойнинг технологик ҳужуми

Хитойнинг AI лабораториялари ҳар бир неча ойда янги, кучли ва очиқ кодли моделларни тақдим этмоқда. Масалан, Пекинда жойлашган Z.ai компанияси яқинда ГЛМ-5.2 моделини чиқарди. Ушбу модел код ёзиш ва хавфсизлик тизимларидаги заифликларни аниқлаш бўйича ҳатто Anthropic'нинг энг сўнгги ишланмалари билан рақобатлаша олади. Энг муҳими, бундай моделларни созлаш ва ишга тушириш АҚШнинг ёпиқ тизимларига қараганда анча арзонга тушади.

Ҳозирда Фортуне 500 рўйхатига кирувчи компанияларнинг ярми ўзларининг хусусий ва очиқ кодли моделларини жорий этишда Hugging Face платформасидан фойдаланмоқда. Платформада ҳар етти сонияда янги репозиторий яратилаётгани соҳадаги фаоллик нақадар юқори эканлигини кўрсатади. Бугунги кунда платформада 3 миллионга яқин оммавий модел ва 1 миллиондан ортиқ маълумотлар тўплами мавжуд.

Хулоса қилиб айтганда, сунъий интеллект келажаги фақатгина бир нечта технологик гигантларнинг қўлида эмас, балки бутун дунё дастурчилари ҳамкорликда ривожлантираётган очиқ экотизимда бўлиши эҳтимоли ортиб бормоқда. Бу эса Ўзбекистон каби ривожланаётган давлатлар учун ҳам ўз AI ечимларини яратишда катта имкониятлар эшигини очади.