Google компаниясига қарши янги даъво: Gemini муаллифлик ҳуқуқларини бузганликда айбланмоқда

Дунёнинг энг йирик технологик гигантларидан бири бўлган Google компанияси сунъий интеллект технологияларини ривожлантириш йўлида жиддий ҳуқуқий тўсиққа дуч келди. Бир гуруҳ йирик нашриётлар ва таниқли муаллифлар компанияни ўзларининг муаллифлик ҳуқуқи билан ҳимояланган асарларидан Gemini платформасини ўқитишда ноқонуний фойдаланганликда айблаб, судга мурожаат қилишди. Ушбу даъво айни пайтда жадал ривожланаётган сунъий интеллект ва интеллектуал мулк ўртасидаги зиддиятни янги босқичга олиб чиқиши кутилмоқда. Бу ҳақда Techcrunch.com хабар беради.

Даъвогарлар таркибида Ҳачетте, Сенгаге, Элсевиер каби йирик нашриёт уйлари ҳамда таниқли ёзувчи Скотт Туров ва С.К.Р.И.Б.Э. ташкилоти бор. Улар Google компаниясини нафақат асарларни ўғирлашда, балки Gemini моделларининг "ўғирланган материаллар" асосида яратилганини яшириш мақсадида муаллифлик ҳуқуқи тўғрисидаги маълумотларни атайлаб ўчириб ташлаганликда ёки ўзгартирганликда айблашмоқда.

Нашриётлар ва Google ўртасидаги ишонч инқирози

Ушбу ҳолатнинг ўзига хос жиҳати шундаки, нашриётлар ва Google ўртасида узоқ йиллик ҳамкорлик тарихи мавжуд. Йиллар давомида муаллифлар ўз китобларини Google Боокс хизмати орқали қидирувга беришга рухсат бериб келишган. Бироқ, ушбу келишувга кўра, фойдаланувчилар китобнинг фақат кичик қисмларини (сниппет) кўра олишган, бутун асарни ўқиш имконияти бўлмаган. Даъвогарларнинг таъкидлашича, Google ушбу чекланган рухсатдан фойдаланиб, китобларни ўзининг сунъий интеллектини ўқитиш учун тўлиқ нусхалаб олган.

Шунингдек, Google Play дўконига юкланган китоблар ҳам муаллифларнинг рухсатисиз Gemini тизимини ўқитишга сарфлангани айтилмоқда. Даъво аризасида келтирилишича, Google бу ҳаракатларининг ноқонуний эканлигини яхши билган. Ҳужжатда компаниянинг ички ёзишмаларидан иқтибос келтирилган бўлиб, унда муаллифлик ҳуқуқи билан ҳимояланган китоблардан фойдаланиш Google учун "ўта муаммоли" бўлиши ва ўнлаб, ҳатто юзлаб миллиард доллар миқдорида жаримага сабаб бўлиши мумкинлиги қайд этилган.

Сунъий интеллект ва ҳуқуқий курашлар

Google бу борада ёлғиз эмас. Сўнгги вақтларда Meta, OpenAI ва Anthropic каби компаниялар ҳам шунга ўхшаш айбловлар билан юзлашмоқда. Масалан, Anthropic компанияси пират материаллардан фойдалангани учун АҚШ тарихидаги энг йирик товон пули — 1,5 миллиард доллар миқдорида жаримага тортилган эди. Ўшанда ярим миллионга яқин ёзувчининг ҳар бири камида 3000 доллардан компенсация олиш ҳуқуқига эга бўлган, бироқ кўплаб муаллифлар каттароқ ҳуқуқий ғалабага эришиш учун бу келишувдан воз кечишган.

Ҳозирча АҚШ суд тизимида ушбу масалада якдил фикр шаклланмаган. Калифорния судлари томонидан чиқарилган дастлабки қарорлар технологик компаниялар фойдасига бўлиб, сунъий интеллектни ўқитиш учун маълумотлардан фойдаланиш "ҳалол фойдаланиш" (фаир усе) тамойилига мос келиши айтилган эди. Бироқ, Google устидан шикоят Нью-Йорк жанубий округи судига топширилгани, бошқа бир судяга масалани янгича нуқтаи назардан кўриб чиқиш имконини беради.

Ушбу суд жараёнининг натижаси бутун дунё бўйлаб, жумладан Ўзбекистондаги рақамли контент яратувчилари ва нашриётлар учун ҳам муҳим аҳамиятга эга. Агар суд нашриётлар фойдасига қарор чиқарса, бу сунъий интеллект моделларини яратиш харажатларини кескин ошириб юбориши ва технология гигантларини муаллифлар билан янги, янада адолатли шартномалар тузишга мажбур қилиши мумкин. Ҳозирча Google ушбу айбловлар юзасидан расмий изоҳ беришдан бош тортмоқда.