Сунъий интеллект ва нейроимплант фалаж бўлган инсонга ҳаракат ва сезгини қайтарди

Тиббиёт ва технология чорраҳасида улкан бурилиш юз берди: олимлар сунъий интеллект (AI) ҳамда махсус нейроимплантлар ёрдамида тўрт йилдан буён фалаж бўлиб қолган беморнинг қўлларини ҳаракатга келтиришга ва унга сезги қобилиятини қайтаришга муваффақ бўлишди. Натуре Медисине журналида эълон қилинган тадқиқот натижалари орқа мия жароҳати туфайли ҳаракатланиш имкониятидан маҳрум бўлган миллионлаб инсонлар учун янги умид эшигини очмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ушбу ноёб тажрибада 2020-йилда сувга сакраш оқибатида бўйин қисмидан оғир жароҳат олган Кит Томас иштирок этди. Тўрт йил давомида қўл ва оёқлари бутунлай фалаж (тетраплегия) ҳолатида бўлган Томас, Нортвелл Ҳеалт тиббиёт тармоғининг Феинстеин Институтес фор Медикал Ресеарч бўлинмаси томонидан ишлаб чиқилган "қўшалоқ нейрон айланиб ўтиш" (доубле неурал бйпасс) тизими ёрдамида қайта ҳаётга қайтди.

Технология қандай ишлайди?

Тизимнинг асоси — мия ва компьютер интерфейси, сунъий интеллект алгоритмлари ҳамда орқа мия ва бош мияни электр стимуляция қилиш усуллари мажмуасидан иборат. 15 соат давом этган мураккаб жарроҳлик амалиёти давомида мутахассислар Томаснинг миясига 5 та микроэлектродли массивни ўрнатишди. Ушбу чиплар миядаги ҳаракатланиш ниятини билдирувчи сигналларни ўқийди ва уларни қайта ишлаш учун компьютерга узатади.

Сунъий интеллект мия сигналларини таҳлил қилиб, уларни билак мушакларига узатиладиган буйруқларга айлантиради. Натижада, бемор шунчаки бирор ҳаракатни амалга оширишни ўйлаш орқали ўз қўлини қимирлатиш имконига эга бўлди. Бу жараён табиатдаги табиий нейрон алоқаларни сунъий равишда тиклаш (айланиб ўтиш) орқали амалга оширилмоқда.

Ажойиб натижалар ва сезги қобилияти

Ўқув жараёнидан сўнг, Кит Томас мустақил равишда овқатланиш, пиёладан сув ичиш ва ҳатто бурнини қашиш каби оддий, аммо у учун имконсиз бўлган ҳаракатларни бажара бошлади. Тадқиқот натижаларига кўра, 35 ҳафта ичида унинг ўнг қўлидаги ушлаш кучи 86 фоизга, чап қўлида эса 62 фоизга ошган. Энг ҳайратланарлиси, у ҳатто суҳбатлашиб турган ҳолатда ҳам (диққатини жамламасдан) бўш тухум пўчоғини синдирмасдан кўтара олишга эришди.

Лойиҳа доирасида нафақат ҳаракат, балки тактил (сезиш) ҳисси ҳам тикланди. Бунинг учун олимлар "кортикал кўзгулаш" (кортикал мирроринг) технологиясидан фойдаланишди. 3D-принтерда чоп этилган махсус билагузукдаги датчиклар миянинг сенсор соҳасини рағбатлантириб, тегиниш ҳиссини яратди. Тажриба бошланганидан 25 ҳафта ўтиб, бемор жароҳатдан кейин умуман сезмай қолган билак қисмини яна ҳис қила бошлади.

Олимларнинг таъкидлашича, энг муҳим жиҳат нейропластиклик ҳодисасидир. Стимуляция тўхтатилганидан икки йил ўтиб ҳам, Томаснинг айрим ҳаракат функциялари сақланиб қолган. Бу асаб тизимининг янги алоқалар ҳосил қилиш қобилиятидан далолат беради. Келажакда ушбу технологияни инсултдан кейинги асоратларни даволашда ҳам қўллаш режалаштирилган.