Катта адрон коллайдери янгиланди: СEРН рекорд даражадаги қувватга эришди

Европа ядровий тадқиқотлар маркази (СEРН) Катта адрон коллайдерини (ЛҲК) модернизация қилиш йўлидаги энг муҳим босқичлардан бирини муваффақиятли якунлади. Иннер Триплет (IT Стринг) синов мажмуасида муҳандислар янги авлод ўта ўтказувчан магнитларни илк бор тўлиқ ҳисобланган ишчи ток кучи — 16 230 амперга қадар чиқаришга муваффақ бўлишди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ушбу синовлар Ҳигҳ-Луминоситй Ларге Ҳадрон Коллидер (ҲЛ-ЛҲК) лойиҳаси доирасида амалга оширилмоқда. ixbt.com маълумотига кўра, ушбу кенг кўламли янгиланишдан кўзланган асосий мақсад элементар зарралар тўқнашуви сонини бир неча баробар оширишдир. Бу олимларга кўпроқ экспериментал маълумотлар тўплаш ва Стандарт моделдан ташқаридаги янги физик ҳодисаларни кашф этиш имконини беради.

Технологик инқилоб: Nioбий-қалай бирикмаси

Янги тизимнинг асосий ўзига хослиги унинг квадрупол магнитларида намоён бўлади. Ҳозирги ниобий-титанли ўтказгичлардан фарқли ўлароқ, янги магнитлар ниобий-қалай бирикмасидан тайёрланган чулғамлардан фойдаланади. Бу магнит майдон кучланишини 11,3 теслагача ошириш имконини берди, бу эса амалдаги тизимлардан тахминан 35 фоизга юқоридир.

Муҳандислар, шунингдек, магнитларнинг ишчи канали диаметрини деярли икки баробарга — 70 миллиметрдан 150 миллиметргача кенгайтиришди. Бунинг натижасида протон дасталари тўқнашувдан олдин анча аниқроқ фокусланади. Бу тезлаткичнинг ёрқинлигини (луминоситй) оширади, яни қайд этиладиган зарралар тўқнашуви сони кескин кўпаяди.

Синовларнинг энг ҳайратланарли натижаси шундаки, магнитлар ўта ўтказувчанлик ҳолатини йўқотмасдан (қуенч) дарҳол ҳисобланган ишчи токка чиқди. Одатда янги магнитлар узоқ муддатли "машқ қилдириш" жараёнини талаб этади, бироқ бу галги қурилмалар номинал режимда барқарор ишлашини биринчи уринишдаёқ исботлади.

Хавфсизлик ва келажак режалари

Тажриба давомида мутахассислар мажмуанинг барча 17 та электр занжирини, жумладан, тўқнашувдан кейин дасталарни ажратувчи янги дипол магнитини ҳам текширувдан ўтказдилар. Шунингдек, суюқ гелий муҳитида (тахминан −271 °К ҳароратда) 38 мегажоулгача бўлган энергияни хавфсиз тарқата оладиган ҳимоя тизими муваффақиятли синовдан ўтди.

СEРН вакилларининг таъкидлашича, ушбу босқичнинг якунланиши аппарат қисмини текширишдаги энг мураккаб жараён ортда қолганини англатади. Ҳозирда муҳандислар тўпланган маълумотларни таҳлил қилиб, коллайдерни ишга тушириш тартибларини оптималлаштиришмоқда. Навбатдаги синовлар сентябрь ойида ўтказилиши режалаштирилган.

Ҳигҳ-Луминоситй ЛҲК лойиҳасининг тўлиқ ишга тушиши келаси ўн йилликнинг бошига мўлжалланган. Ушбу янгиланиш фундаментал физика соҳасида янги даврни очиб бериши ва коинотнинг тузилиши ҳақидаги тасаввурларимизни тубдан ўзгартириши кутилмоқда.