Олимлар "вечний химикатлар"ни йўқ қилишнинг икки янги усулини синовдан ўтказди

Германиялик тадқиқотчилар табиатда мутлақо парчаланмайдиган, организмда тўпланиб, хавфли касалликларни келтириб чиқарувчи пер- ва полифторалкил бирикмаларини (ПФАС) зарарсизлантиришнинг иккита мустақил ва истиқболли усулини экспериментал тарзда тасдиқладилар. Чемикал Энгинееринг Жоурнал Адвансес ҳамда Ссиентифик Репортс илмий нашрларида эълон қилинган натижаларга кўра, мазкур технологиялар ўта мустаҳкам углерод-фтор боғини узишга қаратилган бўлиб, чиқинди сифатида токсик бўлмаган фторид-ионларини ҳосил қилади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ҳидродинамик кавитация ва унинг имкониятлари

Тадқиқот доирасида синовдан ўтказилган биринчи ёндашув гидродинамик кавитация деб номланади. Ушбу усул ифлосланган сувни тор сопол орқали ўтказишга асосланган бўлиб, босимлар фарқи туфайли оқимда буғ микротўқималари ҳосил бўлади ва улар кейинчалик қисқариб кетади. Колапс пайтида пуфакча ичидаги ҳарорат бир неча минг даражагача кескин кўтарилиб, сувдан юқори реактив гидроксил радикаллари ажралиб чиқади.

Пуфакчалар юзасига ёпишган ПФАС молекулалари бир вақтнинг ўзида ҳам термик, ҳам кимёвий зарбага учрайди. Энг турғун моддалардан бири бўлган перфтороктансульфонат (ПФОС) билан ўтказилган тажрибаларда биргина ишлов бериш сиклида эриган модданинг қарийб 37 фоизи парчалангани кузатилган. Ҳозирда олимлар ушбу кўрсаткични 80 фоиздан ошириш устида иш олиб бормоқда.

Совуқ атмосфера плазмаси ёрдамида юқори натижалар

Иккинчи усул эса сув юзасида тўғридан-тўғри ҳосил қилинадиган совуқ атмосфера плазмасидан фойдаланишга таянади. Бунда суюқлик ичидан ҳаво пуфланиб, аралаштирилиб турилади. Сольвент молекулалари билан ўралган сольватланган электронлар углерод-фтор боғларига ҳужум қилиб, асосий парчаловчи агент вазифасини бажаради.

Маълум қилинишича, 5 мг/л бошланғич концентрациядаги ПФОС ушбу режимда атиги 20 дақиқа ичида 99,99 фоизга парчаланиб кетган ва модданинг ярим емирилиш даври 13,4 дақиқадан 1,6 дақиқагача қисқарган. Бунда сарфланган энергия миқдори анъанавий усулларга нисбатан анча кам бўлиб, куб метр учун 39 кВ·соатни ташкил этган.

Анъанавий тозалаш технологиялари, жумладан фаоллаштирилган кўмир ёки ион алмашинувчи смолалар ПФАС моддаларини фақат битта жойга тўплаб, иккиламчи токсик чиқиндиларни келтириб чиқаради. Янги ишлаб чиқилаётган кавитация ва плазма технологиялари эса қўшимча кимёвий реагентларсиз, “вечний химикатлар”ни қайтариб бўлмайдиган даражада йўқ қилувчи илк саноат миқёсидаги усулга айланиши мумкин.