NASA маблағ етишмаслиги сабабли New Horizons аппаратини қисман ўчириши мумкин

АҚШнинг Аэрокосмик маъмурияти — NASA октабр ойида New Horizons космик аппаратидаги иккита илмий асбобни молиялаштириш тўхтатилгани сабабли ўчириб қўйишга мажбур бўлиши мумкин. Ҳозирда тўлиқ соз ҳолатда бўлган зонд Қуёш тизимининг чекка ҳудудларига яқинлашиб бораётган бир пайтда юзага келган бу ҳолат илмий жамоатчиликда кескин эътирозларни келтириб чиқармоқда. ixbt.com маълумотига кўра, муаммо сўнгги икки молиявий йил давомида зарур бўлган 2 миллион доллар маблағнинг ажратилмагани билан боғлиқ. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Асбобларни қўллаб-қувватлаш учун талаб этиладиган ушбу маблағ, жумладан, маълумотларни қабул қилувчи, қайта ишловчи ва таҳлил қилувчи муҳандислар ҳамда олимларнинг меҳнатига ҳақ тўлаш учун зарур. Агар молиялаштириш тикланмаса, Қуёш шамоли зарраларини ўрганувчи иккита муҳим қурилма — энергияга бой зарраларни қайд этувчи ПEПССИ ва камроқ энергияга эга Қуёш шамоли зарраларини ўлчовчи СВAP асбоблари фаолияти тўхтатилади.

Илмий ўлчовларнинг аҳамияти

Мазкур асбоблар ёрдамида олинган маълумотлар Қуёшнинг Плутон орбитасидан анча узоқдаги фазога таъсирини ўрганишда муҳим аҳамият касб этади. Хусусан, уларнинг ёрдамида юлдузлараро фазодаги нейтрал атомлар бўлган зарядсиз ионлар ўлчанади. Бу зарядсиз атомлар ионлашгандан сўнг Қуёш шамоли томонидан ушлаб қолинади ва унинг энергиясини олиб қўйиб, оқим кескин секинлашадиган ҳудуддаги жараёнларга таъсир кўрсатади.

Ҳозирги вақтда New Horizons космик аппарати Ерга нисбатан Қуёшдан 66 марта ва Плутондан икки баробар узоқроқда ҳаракатланмоқда. Яқин йилларда у Қуёш шамолининг ўта товушли оқими кескин тормозланадиган зарба тўлқинига етиб бориши ва сўнгра гелиопауза — Қуёш шамоли ҳосил қилган макон чегараси сари йўлини давом эттириши кутилмоқда. New Horizons «Voyager» аппаратларидан фарқли равишда бошқа йўналишда ҳаракатланаётгани боис эски қурилмалар учун мавжуд бўлмаган узоқ ҳудудлар ҳақида ноёб маълумотларни тақдим эта олади.

Қарорнинг салбий оқибатлари

Мутахассисларнинг фикрича, мазкур асбобларнинг ўчирилиб қўйилиши ортга қайтариб бўлмайдиган зарба бериши мумкин. Агар қурилмалар ҳозир ўчирилса ва бир неча йилдан сўнг NASA учун янги фазо ҳудудида кузатувлар олиб бориш зарурати туғилса ҳам, бой берилган ўлчовларни кейинчалик тиклаб бўлмайди. Ваҳоланки, New Horizons аппаратининг ўзи 2050-йилгача ишлашга қодир бўлиб, гелиопаузадаги чегарадан ўтиб юлдузлараро фазога чиққунга қадар тадқиқотларни давом эттириш салоҳиятига эга.

Молиявий муаммо NASA ичидаги маблағларни тақсимлаш жараёнида юзага келган. Миссиянинг асосий харажатлари — йилига тахминан 10 миллион доллар — планетология бўлинмаси томонидан қопланади, бироқ яна 2 миллион доллар ҳар йили геофизика бюджетидан келиб тушиши лозим эди. Ушбу маблағ бир неча йил давомида ажратиб келинган бўлса-да, 2025- ва 2026-молиявий йилларда молиялаштириш тўхтаб қолган.

New Horizons илмий гуруҳи муаммони идора ичида ҳал қила олмагач, уни оммага эълон қилди. Шунга қарамай, вазият ҳали ўзгариши мумкин. NASA маъмури Жаред Изакман агентлик бу масала билан шуғулланаётганини маълум қилди. Унинг таъкидлашича, асосий маблағлар аллақачон New Horizons қурилишига киритилган, шу боис NASA нисбатан кичик жорий харажатлар эвазига аппаратдан максимал илмий натижа олишдан манфаатдор бўлиши керак. Ҳозирча эса асбобларни сақлаб қолиш бўйича расмий қарор қабул қилингани йўқ.