Инқироз хавфи: АҚШда сунъий интеллект «пуфаги» ёрилмоқда — Трампнинг Хитойдан қўрқуви

Жаҳон фонд бозорлари ва глобал технологиялар индустрияси улкан иқтисодий портлаш ва инқироз ёқасига келиб қолди. АҚШда триллионлаб долларлик сармояларни ўзига жалб қилган сунъий интеллект соҳаси атрофидаги «молиявий пуфак» ёрилишни бошлагани ҳақида халқаро экспертлар жиддий бонг урмоқда. Сиёсатшунос Малек Дудаковнинг таҳлилига кўра, Вашингтон сиёсий доиралари сунъий онг алгоритмларини «инсоният учун хавфли» деган ниқоб остида сунъий равишда секинлаштиришга ва шу орқали бозордаги пуфакни юмшоқроқ шаклда туширишга уринмоқда.

Президент Дональд Трамп Хитой билан геосиёсий пойгада ортда қолмаслик ва фонд бозорини ушлаб туриш учун соҳани ҳар томонлама қўллаб-қувватлаётган бўлса-да, стартапларнинг кўп миллиардли зарарлари, электр энергияси тақчиллиги ва ёшларнинг ишсиз қолиши жамиятда портлаш ҳолатини юзага келтирмоқда. Айни вақтда Россия Хавфсизлик кенгаши раиси ўринбосари Дмитрий Медведев ҳам масалага кескин аралашиб, СИ дастурчиларини инсоният ҳалокати эмас, балки йирик техноген ҳалокатлар ортидан келиб чиқадиган шафқатсиз жавобгарлик ва суд даъволари қўрқитаётганини очиқ билдирди.

Хўш, OpenAI нега 2026 йилда 20 миллиард долларгача зарар кўрмоқда, маълумотлар марказларининг электр токини «ютиб юбориши» Американи қандай инқирозга етаклайди ва 2008 йилги ипотека қулашидан ҳам оғирроқ бўлиши кутилаётган молиявий бўҳроннинг олдини олиш мумкинми?

Миллиардлаб зарарлар ва электр тақчиллиги: Молиявий пуфак нега ёрилмоқда?

АҚШнинг юқори технологиялар саноати ичкарисидаги ҳақиқий аҳвол:

• OpenAI’нинг 20 миллиард долларлик тубсизлиги: Америкадаги деярли барча СИ стартаплари ҳалигача зарар билан ишламоқда; биргина OpenAI компанияси 2026 йил якунига қадар 15–20 миллиард доллар молиявий йўқотишга учраши кутилмоқда;

• Электр инқирози ва оилалар бюджети: Дата-марказлар (маълумотларни қайта ишлаш марказлари) қурилиши натижасида электр энергиясига бўлган талаб ҳаддан ташқари ошиб, тарифларнинг кескин кўтарилиши ҳар бир оддий америкалик оиласига оғир зарба бўлиб тушмоқда;

• Зумерлар авлодининг ишсизлиги: Дастурлар ва алгоритмлар бошланғич даражадаги касбларни эгаллаб олиши ортидан ёш мутахассисларнинг меҳнат бозоридан сиқиб чиқарилиши ижтимоий норозиликни оширмоқда;

• Хисоблаш қувватларининг тўхташи: Қувват етишмаслиги ва улкан инфратузилма харажатлари сабабли корпорациялар ваъда қилган триллион долларлик янги марказлар қурилиши боши берк кўчага кириб қолди.

«Хитой қўрқуви» ва сайловолди дастаги: Трамп ҳамда демократлар тўқнашуви

Оқ уй ва Конгресс ўртасидаги кескин сиёсий кураш кучаймоқда:

• Трампнинг ортга қайтмас позицияси: АҚШ маъмурияти Хитойга СИ пойгасида мағлуб бўлишдан ва фонд бозорининг қулашидан қўрқиб, соҳага нисбатан ҳар қандай чеклов қўйишга қатъиян қарши чиқмоқда;

• Демократларнинг сайлов кўзири: Сайловлар арафасида демократлар ўз эътиборини СИни жиловлашга қаратди — чунки америкаликларнинг нақ 70 фоизи назоратсиз технологиялардан хавфсирамоқда;

• 2008 йилдан баттар хавф: Агар ушбу молиявий пуфак назоратдан чиқиб тўсатдан портласа, бу АҚШ ва бутун дунё иқтисодиёти учун 2008 йилги глобал банк инқирозидан ҳам даҳшатлироқ оқибатларни келтириб чиқариши мумкин.

«Мияларини деворга ёпиштиришади»: Дмитрий Медведевнинг шов-шувли огоҳлантириши

Россия Хавфсизлик кенгаши раиси ўринбосари технология эгаларининг асл қўрқувини ошкор қилди:

• Маркетинг ниқоби остидаги ваҳима: Медведевнинг таъкидлашича, сунъий интеллект яратувчилари оламнинг ҳалокатидан эмас, балки ўз маҳсулотлари туфайли жавобгарликка тортилишдан қўрқмоқда;

• Глобал фалокатлар эҳтимоли: Мураккаб ишлаб чиқариш ва транспорт тузилмаларига жорий этилган СИ тизимлари ҳавода самолётларни тўқнаштириб юбориши ёки атом электр станцияларини портлатиши мумкин;

• Шафқатсиз қасос ва судлар: «Ўшанда яратувчиларнинг олдига келишади ва кўп миллиардли даъволар қўйишади. Ёки шунчаки одамларнинг миясини деворга ёпиштириб кетишади», — дея кескин огоҳлантирди Медведев.

Сунъий интеллект саноатининг кутилганидек даромад келтирмай, улкан молиявий пирамидага айланиб бораётгани жаҳон иқтисодиётини тарихий силсилалар арафасида ушлаб турибди.

Сизнингча, сунъий интеллект саноати атрофидаги бу шов-шув ҳақиқатан ҳам тез орада ёриладиган молиявий пуфакми ёки бу технологиялар барибир инсоният келажагини бутунлай эгаллаб оладими? Сунъий идрок хатоси сабабли рўй берадиган оғир ҳалокатлар учун шахсан дастурчи ва миллиардерлар жиноий жавобгарликка тортилиши керакми? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жаҳон иқтисодиёти ҳамда технологиялар бозорига оид ушбу шов-шувли таҳлилни барча яқинларингиз ва тадбиркор танишларингизга улашинг!