Астрономлар ўлган юлдуз қолдиғидан чиққан иккинчи авлод планетасини топди

Халқаро астрономлар гуруҳи оқ пакана атрофида айланувчи иккинчи авлод планетасининг мавжудлигини кўрсатувчи илк ишончли далилларни қўлга киритди. Ушбу коинот объекти ўзининг она юлдузи ҳалокатидан кейин унинг ташландиқ моддаларидан шаклланган бўлиши мумкинлиги илмий жамоатчиликда катта қизиқиш уйғотмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com нашрининг ёзишича, Юпитер ҳажмидаги газ гиганти ҲС 0209+0832 оқ паканаси атрофида ҳаракатланади ва унинг тўла айланиши тахминан 4,4 Ер суткасини ташкил этади. Одатда планеталар юлдузлар билан бир вақтда ёш ёритқични ўраб турган протопланетар дискдан пайдо бўлади. Бироқ бу ҳолатда олимлар мутлақо бошқа сценарийни илгари суришмоқда.

Ноодатий планета пайдо бўлишининг сирлари

Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, мазкур осмон жисми юлдуз ўз эволюциясининг сўнгги босқичларини босиб ўтиб, ташқи қобиқларини ташлаб юборганидан ҳамда оқ паканага айланганидан кейин вужудга келган. Айнан шунинг учун муаллифлар уни кўҳна афсонадаги феникс қушига қиёслашмоқда, чунки у ҳалок бўлган юлдуз моддасидан қайта “тириклика” қайтган.

Бу гипотезани тасдиқловчи асосий далил сифатида оқ пакана атмосферасидаги кимёвий таркиб хизмат қилди. У ерда рух, мис ва айниқса ниобий каби оғир элементларнинг ғайриоддий юқори концентрацияси аниқланди. Айрим моддаларнинг миқдори Қуёшдаги кўрсаткичлардан қарийб минг баравар кўп эканлиги маълум бўлди.

С-жараён ва юлдузлар эволюцияси

Аниқланган оғир элементлар қари юлдузлар ичидаги ядро реакциялари занжири ҳисобланган с-жараён билан боғлиқ. Ушбу жараёнлар айниқса юлдуз эволюциясининг кечки босқичларида, ташқи қобиқлар ташлаб юборилишидан бироз олдин фаол кечади. Айнан шу омил тизимнинг кимёвий таркибини муҳим топилмага айлантирди.

Ҳозирги вақтда оқ пакана ўзига яқин жойлашган газ гигантидан аста-секин моддаларни тортиб олмоқда. Юлдуз қолдиғи атмосферасига тушаётган бу материал астрономларга вайрон бўлаётган планетанинг кимёвий таркибини бевосита оқ пакананинг спектрига қараб ўрганиш имконини бермоқда.

NASA телескопи кузатувлари ва қўшалоқ юлдузлар сири

Тадқиқотни янада чуқурлаштириш мақсадида NASAнинг ТEСС коинот телескопи ёрдамида қўшимча кузатувлар олиб борилди. Тизим ёрқинлигида тахминан 4,4 суткалик даврийлик топилди, бу объектнинг оқ пакана атрофида айланиш даврига тўла мос келади.

Олимларнинг фикрича, бундай янги планетанинг юлдуз ўлимидан кейин вужудга келиши махсус шароитларни талаб қилади. Дастлаб қуёшсимон юлдуз қизил гигантга айланиб, ташқи моддаларнинг салмоқли қисмини отиб юборади. ҲС 0209+0832 авваллари қўшалоқ юлдузлар тизимига кирган бўлиши мумкинлиги тахмин қилинмоқда. Иккинчи ёритқичнинг тортишиш кучи отиб юборилган модданинг бир қисмини ушлаб қолиб, уни оқ пакана атрофидаги орбитага қайтарган ва янги диск ҳамда планета туғилиши учун шароит яратган.