Олимлар уйқуни бошқарувчи янги молекулани кашф этишди

Инсон узоқ вақт уйғоқ қолганида, мия организмга зудлик билан ҳордиқ чиқариш зарурлигини қандай етказиши олимларни кўпдан бери қизиқтириб келади. Хитойлик мутахассисларнинг "Nature Neuroscience" журналида чоп этилган сўнгги изланишлари шуни кўрсатдики, бу жараёнда триптамин деб аталувчи кам ўрганилган нейромодулятор ҳал қилувчи ўрин тутади.

Илгари уйқу босимини шакллантиришда асосан аденозин моддаси етакчи ҳисобланарди, бироқ у жараённинг тўлиқ манзарасини очиқлаб беролмасди. Тажрибалар давомида аниқланишича, инсон ёки ҳайвон уйғоқ бўлган орқа мия суюқлигида триптамин миқдори мутассил ортиб боради. Ушбу молекула гипоталамусдаги ГПР139 рецепторларига таъсир кўрсатиб, уйқу учун масъул бўлган нейронларни фаоллаштиради. Сичқон ва чўчқаларда ўтказилган синовларда триптамин синтези тўхтатилганда, ҳайвонларнинг тоби қочиб, уйқу режимини тиклаши сезиларли даражада қийинлашган.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, ушбу кашфиёт уйқусизликка қарши мутлақо янги авлод препаратларини яратишга йўл очади. Ҳозирги ухлатувчи воситалар асаб тизимига умумий тормозловчи таъсир кўрсатиб, ножўя оқибатлар ёки кўникиб қолишни келтириб чиқарса, триптамин асосидаги ёндашув миянинг табиий механизмларини ишга туширади.

Тадқиқотлар ҳозирча фақат жониворларда ўтказилгани боис, кашфиётни дарҳол амалиётга жорий этишга ҳали эрта. Навбатдаги босқичда олимлар ушбу механизмни инсон организмида синовдан ўтказишни ва унинг хавфсизлигини текширишни режалаштирмоқда.