AQSH prezidenti Donald Trampning Davosdagi bir soatdan ortiq davom etgan chiqishi dunyo jamoatchiligida katta shov-shuvga sabab bo‘ldi. U o‘z nutqida Grenlandiya masalasini «kichik iltimos» sifatida tilga oldi, NATOga qo‘shilgan hissa, Xitoydagi shamol energetikasi, Yevropa energetika siyosati hamda AQSHga jalb etilgan investitsiyalar haqida keskin va dabdabali fikrlar bildirdi. Biroq BBC’ning maxsus faktcheking xizmati — BBC Verify mazkur bayonotlarni sinchiklab tahlil qilib, qator da’volar haqiqatga to‘g‘ri kelmasligini ochiqladi.
Trampning aytishicha, AQSH Ikkinchi jahon urushidan keyin Grenlandiyani Daniyaga «qaytargan». Ammo tarixiy manbalarga ko‘ra, Grenlandiya hech qachon Amerika hududi bo‘lmagan. 1933 yildayoq xalqaro sud bu orol Daniyaga tegishli ekanini tasdiqlagan. 1941 yilda AQSH va Daniya o‘rtasida imzolangan kelishuv faqat orolni natsistlardan himoya qilishni ko‘zda tutgan, suverenitet masalasi esa hech qachon muhokama qilinmagan.
NATO mavzusida ham Trampning so‘zlari mutaxassislar tomonidan inkor etildi. U Qo‘shma Shtatlar alyans mudofaa xarajatlarining deyarli 100 foizini qoplayotganini aytgan. Amalda esa AQSHning ulushi so‘nggi yillarda 60–70 foiz atrofida bo‘lib kelmoqda. NATO a’zolari yalpi ichki mahsulotining 2 foizini mudofaaga ajratish bo‘yicha majburiyatni endigina to‘liq bajara boshladi, 5 foizlik ko‘rsatkich esa hozircha faqat uzoq muddatli maqsad sifatida qolmoqda.
Shuningdek, Tramp «AQSH NATOdan hech qachon hech narsa olmagan» degan fikrni ilgari surdi. BBC Verify esa 2001 yil 11 sentyabr voqealaridan keyin NATOning 5-moddasi aynan AQSH manfaatlari uchun ishga tushirilganini eslatdi. Afg‘onistondagi harbiy operatsiyalarda ko‘plab ittifoqchi davlatlar, jumladan Daniya ham, jiddiy qurbonlar bergan.
Xitoyga doir tanqidlar ham asossiz chiqdi. Tramp bu mamlakatda shamol elektr stansiyalari yo‘qligini aytgan bo‘lsa, aslida Xitoy dunyodagi eng yirik shamol energiyasi ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi. Faqat 2024 yilning o‘zida Xitoy AQSHdan ikki baravar ko‘p shamol energiyasi ishlab chiqargan.
Buyuk Britaniyaga nisbatan aytilgan «neft daromadining 92 foizi davlat tomonidan olinadi» degan da’vo ham noto‘g‘ri bo‘lib chiqdi. Real soliq yuki yuqori bo‘lsa-da, u foydadan undiriladi va 78 foizni tashkil etadi, daromaddan emas.
Eng katta bahs esa AQSH iqtisodiyotiga jalb etilgan investitsiyalar haqidagi raqamlar atrofida yuzaga keldi. Tramp 18 trillion dollar sarmoya kiritilganini aytdi, ammo Oq uy rasmiy ma’lumotlarida bu ko‘rsatkich 9,6 trillion dollar sifatida qayd etilgan. Mutaxassislar bu raqamlarga hali amalga oshishi noaniq bo‘lgan va’dalar ham qo‘shib yuborilganini ta’kidlamoqda.
Xulosa qilib aytganda, Tramp nutqi siyosiy jihatdan shov-shuvli bo‘lgani bilan, faktlar nuqtayi nazaridan jiddiy savollar uyg‘otdi. BBC Verify tahlili esa global masalalarda dabdabali bayonotlar emas, aniq raqam va tekshirilgan ma’lumotlar hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanini yana bir bor ko‘rsatdi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
