Oxirgi kunlarda mavzu yana qizidi: Reuters 2026-yil yanvar oyi oxirida Tayvan rasmiylari Xitoy harbiy rahbariyatidagi “g‘ayrioddiy o‘zgarishlar”ni kuzatayotganini, ayrim yuqori lavozimli harbiylar — jumladan Chjan Yusya va Lyu Chjenli — intizom va qonun buzilishi bo‘yicha tekshiruvga tushgani haqida xabar bergan. Shu fonning o‘ziyoq “ichkaridan qattiq tozalash ketyapti” degan tasavvurni kuchaytiradi.
“Korrupsiyaga qarshi kurash”mi yoki sadoqat imtihonimi?
Rasmiy versiya odatdagidek: korrupsiyaga qarshi kurash. Lekin tahlilchilar buni faqat pul masalasi emas, balki tizimda sadoqat va nazoratni yanada mustahkamlash urinishi deb ham ko‘rishyapti. Chunki masshtab shunchaki “bir-ikki lavozim” darajasida emas: NYT tahlilida 2023-yil boshida maxsus bo‘linma va qo‘mondonliklarga rahbarlik qilgan kamida o‘nlab general-admirallardan juda oz qismi lavozimda qolgani aytilgan.
Nega bu xavotirli signal?
Bunday “kadrlar dominosi”ning ikki tomoni bor:
1. Nazorat kuchayadi, qarorlar bir markazga to‘planadi.
Si Szinpin armiyani tez modernizatsiya qilib, “bir qo‘ldan boshqariladigan” tizimni qattiqroq qilishi mumkin. Bu, ayniqsa, katta xavfli vaziyatlarda (masalan, Tayvan atrofida) qaror qabul qilishni tezlashtiradi. Lekin tezlik har doim ham sifat degani emas.
2. Bir vaqtning o‘zida rahbariyatda bo‘shliq paydo bo‘ladi.
Agar haqiqatan ham Chjan Yusya yoki Lyu Chjenli kabi yuqori figuralar tekshiruv fonida ta’sirini yo‘qotayotgan bo‘lsa, tizimda “kim nimaga javob beradi?” degan savol paydo bo‘ladi. Armiyada esa bunday noaniqlik — eng yomon ssenariylardan biri: buyruqlar sekinlashadi, tashabbus kamayadi, hamma “xato qilib qo‘ymay” deb ehtiyot bo‘lib qoladi.
“Korrupsiya” bahona bo‘lib qolmasin…
Rasmiy versiya “korrupsiyaga qarshi kurash” bo‘lishi mumkin. Lekin bu yerda ikkinchi qatlam bor: sadoqatni tekshirish, ta’sir guruhlarini sindirish, armiyani siyosiy jihatdan ham qattiqroq nazoratga olish. The New York Times tahlillarida 2023-yildan beri yuqori eshelondagi o‘zgarishlar ko‘lami katta ekani aytilgani ham shu tasavvurni kuchaytiradi.
Tayvan faktori: nima o‘zgaradi?
Reuters yozgani kabi Tayvan rasmiylari “g‘ayrioddiy o‘zgarishlar”ni kuzatayotgan bo‘lsa, bu ikki xil talqin qilinadi:
- Birinchi talqin: Pekin ichki tozalash orqali armiyani “boshqaruvga bo‘ysunuvchan” qilib, ehtimoliy katta operatsiyalarga tayyorlamoqda.
- Ikkinchi talqin: Pekinda ichki tartib muammolari bor, shuning uchun katta tashqi risklarga borish qiyinlashadi.
Qaysi biri kuchli? Qisqa javob: hozir hech kim 100% ayta olmaydi. Lekin bir narsa aniq — bunday davrda noaniqlik oshadi. Noaniqlik oshsa, hisob-kitob xatosi ehtimoli ham ko‘payadi.
Eng muhim savol: bu armiyaga foydami yoki zarar?
- Qisqa muddatda: qo‘rquv va intizom ortishi mumkin.
- O‘rta muddatda: tashabbus pasayishi, rahbar kadrlar yetishmovchiligi, “himoyaviy byurokratiya” (hamma o‘zini saqlaydigan rejim) paydo bo‘lishi xavfi bor.
- Uzoq muddatda: agar tozalash faqat jazo emas, balki malaka va boshqaruv sifatini oshirish bilan birga ketsa — kuchayadi. Agar asosiy mezon “sadoqat” bo‘lib qolsa — tizim sezdirmay zaiflashib borishi ham mumkin.
Xulosa
Hozirgi manzara shunday: XXR armiyasidagi tozalash “oddiy an’ana” emas, balki katta siyosiy-harbiy qayta "nastroyka" ko‘rinishiga kiryapti. Bu jarayon qay tomonga burilishi — ichki elita muvozanati, tashqi bosimlar va Tayvan atrofidagi dinamikaga bog‘liq.
Bir narsani esda tutish kerak: armiyadagi katta o‘zgarishlar odatda tashqi siyosatga ham ta’sir qiladi. Demak, bu mavzuda keyingi haftalarda ham yangi signallar chiqishi ehtimoli baland.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
