Foto: Reuters / Hujumlardan keyingi Tehron
Yaqin Sharqdagi keskinlik yangi va o‘ta xavfli bosqichga o‘tdi. Reuters bilan suhbatlashgan isroillik rasmiyning aytishicha, Isroil va AQSHning Eron hududiga bergan qo‘shma zarbalari chog‘ida Eron oliy rahbari Oyatulloh Ali Xomanaiy hamda prezident Mas’ud Pezishkiyon ham nishonlar qatorida bo‘lgan. Biroq ayni paytda ushbu zarbalarning aniq natijasi, xususan, mazkur ikki yuqori lavozimli shaxsga bog‘liq oqibatlar hozircha noaniqligicha qolmoqda.
Masaladan xabardor manba bundan avval Reuters’ga Xomanaiy hujum paytida Tehronda bo‘lmagani va xavfsiz joyga ko‘chirilganini ma’lum qilgan. Bu esa hozircha Eron siyosiy tizimining eng muhim figurasi qayerda ekani borasida turli taxminlar, savollar va xavotirlarni yanada kuchaytirdi.
Eron hokimiyatiga yaqin manbaning bildirishicha, zarbalar oqibatida Inqilobiy gvardiyaning bir nechta yuqori lavozimli qo‘mondonlari va siyosiy amaldorlar halok bo‘lgan bo‘lishi mumkin. Reuters alohida xabarida ham Eron mudofaa vaziri hamda Inqilobiy gvardiya qo‘mondoni halok bo‘lgani haqida uch manbaga tayangan holda ma’lumot berdi. Shu bilan birga, ayrim iddaolar hali mustaqil tarzda to‘liq tasdiqlangan emas.
Eron ommaviy axborot vositalari esa mamlakat tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi omon ekanini bildirmoqda. Demak, Tehrondagi zarbalar qanchalik keng ko‘lamli bo‘lmasin, barcha yuqori martabali amaldorlar taqdiri bir xil emas va axborot maydonida hamon aralash, ziddiyatli manzara saqlanib turibdi. Erondagi voqealar bo‘yicha ma’lumotlar tez yangilanmoqda, shu bois har bir xabarga ehtiyotkorlik bilan yondashish talab etiladi.
The New York Times keltirgan sputnik tasvirlari haqidagi ma’lumotlar esa vaziyatning naqadar jiddiy ekanini yanada yaqqol ko‘rsatdi. Unga ko‘ra, Tehronda Xomanaiyning qo‘riqlanadigan majmuasi hududida qora tutun ko‘tarilgani va keng ko‘lamli vayronagarchilik izlari kuzatilgan.
Foto: Airbus
Airbus tomonidan shanba kuni ertalab olingan suratlarda odatda Xomanaiy qarorgohi va yuqori lavozimli rasmiylarni qabul qilish joyi sifatida xizmat qiladigan majmuada binolar qulab tushgani ko‘ringani haqida xabarlar bor. Lekin bu kadrlar Xomanaiyning o‘zi o‘sha yerda bo‘lganini anglatmaydi.
Boshqa manbalar hujumlar Eronning sobiq prezidenti Mahmud Ahmadinajod yashaydigan hududga ham to‘g‘ri kelganini yozmoqda. Ammo portlashlar paytida uning qayerda bo‘lgani haqida aniq va ishonchli ma’lumot darhol taqdim etilmagan. Shu bois bu qism hozircha ko‘proq tezkor axborot oqimidagi da’vo sifatida baholanmoqda.
Oyatulloh Ali Xomanaiy, 86 yoshda, 1989-yildan buyon Eronning oliy rahbari sifatida mamlakatdagi eng yuqori siyosiy va diniy hokimiyatni qo‘lida ushlab kelmoqda. U hukumat tarmoqlari, harbiy tuzilmalar va sud tizimi ustidan katta ta’sirga ega bo‘lgan shaxs sifatida Eron davlat boshqaruvining asosiy tayanchi hisoblanadi. Shuning uchun ham unga qarshi qaratilgan har qanday ehtimoliy zarba butun mintaqa siyosatini larzaga soladigan voqea sifatida qabul qilinmoqda.
Xabarlarda esga olingan yana bir muhim fon — 2025-yil iyun oyidagi zarbalar. O‘shanda ham Isroil va AQSH amalga oshirgan hujumlar ortidan Eronning muhim yadroviy va raketa obyektlari katta talafot ko‘rgani, shuningdek, Xomanaiyga yaqin bir qator shaxslar hamda Inqilobiy gvardiya qo‘mondonlari halok bo‘lgani aytilgan edi. Ana shu voqealardan so‘ng Xomanaiyning ancha yopiq va himoyalangan rejimga o‘tgani haqida ham ma’lumotlar tarqalgan.
Qisqasi, bugungi zarbalar nafaqat harbiy amaliyot, balki Eron hokimiyatining eng yuqori pog‘onasigacha yetib borgan ulkan bosim sifatida ko‘rilmoqda. Eng katta savol esa hali ochiq: nishonga olinganlar taqdiri qanday, Tehronning keyingi qadami qanday bo‘ladi va bu hujumlar Yaqin Sharqni yana qay darajadagi to‘qnashuvga olib kirishi mumkin?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
