Yaqin Sharqdagi keskin harbiy to‘qnashuvlar va Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi qamal tufayli dunyo energiya bozori og‘ir damlarni boshdan kechirmoqda. Neft narxining rekord darajada ko‘tarilishi fonida Oq uy kutilmagan va bahsli qadam tashladi. Zamin.uz AQSHning Eron neftiga oid yangi strategik yurishi va uning bozordagi aks-sadosini tahlil qiladi.
20 mart, juma kuni AQSH Moliya vazirligi Eron nefti va yonilg‘i mahsulotlari savdosiga qo‘yilgan cheklovlarni 30 kun muddatga yumshatdi. Mazkur qaror faqat shu vaqtgacha yo‘lga chiqqan va tranzit holatidagi yuklarga taalluqli bo‘lib, yangi shartnomalar tuzish hamon taqiq ostida qolmoqda.
Skot Bessent: "Tehronning qurolini o‘ziga qarshi qaratamiz"
AQSH moliya vaziri Skot Bessent ushbu qarorni jahon bozoridagi taqchillikni jilovlash bilan izohladi. Rejaga ko‘ra, bozorga qo‘shimcha 140 million barrel neftning kirib kelishi Ho‘rmuz bo‘g‘ozi yopilgani sababli oshgan narxlarni pasaytirishi lozim.
- Strategik maqsad: AQSH Eron neftini bozorga chiqarish orqali narxlarni tushirishni va shu yo‘l bilan Tehronning asosiy daromadini (arzon neft olayotgan Xitoy misolida) kamaytirishni ko‘zlamoqda.
- Moliyaviy qamal: Bessentning ta’kidlashicha, Eron bu sotuvdan tushgan mablag‘lardan foydalana olmaydi, chunki xalqaro bank tizimiga kirish yo‘llari yopib qo‘yilgan.
Ekspertlar xavotiri: "Bu mutlaqo bema’nilik"
Vashingtonning bu harakati mutaxassislar va siyosatchilar tomonidan keskin tanqid qilindi. "Blackstone Compliance Services" direktori David Tannenbaumning fikricha, bu qaror Eron rejimiga harbiy harakatlarni moliyalashtirish uchun qo‘shimcha imkoniyat yaratib berishi mumkin.
Shuningdek, tahlilchilar 140 million barrel neft global miqyosda narxlarni (hozirda bir barrel uchun 120 dollar) tubdan o‘zgartira olishiga shubha bilan qarashmoqda. Yangi Amerika xavfsizlik markazi vakili Rachel Ziyembaning so‘zlariga ko‘ra, bu chora vaziyatni sezilarli darajada yengillashtirmaydi, balki ko‘plab siyosiy savollarni keltirib chiqaradi.
Tehronning javobi: "Ortiqcha neftning o‘zi yo‘q"
Eron tomoni AQSHning bu qarorini "xaridorlarga berilgan puch umid" deb atadi. Eron neft vazirligi vakili Saman Goddusining ta’kidlashicha, hozirda mamlakatda zudlik bilan bozorga chiqarish uchun ortiqcha xomashyo qolmagan.
Global energiya inqirozi va sanksiyalar zanjiri
Eslatib o‘tamiz, o‘tgan haftada xuddi shunday vaqtinchalik yengillik Rossiya nefti uchun ham berilgan edi. Yevropa yetakchilari buni Putin rejimini qo‘llab-quvvatlash deb baholab, keskin norozilik bildirishgan.
Ayni damda Yaqin Sharqdagi vaziyat o‘ta qaltis:
- Ho‘rmuz bo‘g‘ozi: Dunyo neft eksportining 20 foizi o‘tadigan bu yo‘lak deyarli falaj holatda.
- Islom inqilobi qo‘riqchilari: Ular AQSH va Isroil hujumlari to‘xtamaguncha dengiz yo‘llarini ochib yubormaslik bilan tahdid qilmoqda.
Aziz o‘quvchilar, sizningcha, AQSHning Eron neftiga oid bu "o‘yini" benzin va yonilg‘i narxlarini tushirishga yordam beradimi? Yoki bu shunchaki vaqtinchalik siyosiy nayrangmi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
