Koinotni zabt etish va fazoviy texnologiyalar olamida butun dunyo nigohini qaratgan o‘ta hayajonli va kutilmagan voqelik sodir bo‘ldi. Milliarder Jeff Bezos asos solgan mashhur «Blue Origin» kompaniyasi tomonidan yaratilgan ulkan «New Glenn» raketasi AQSHning Florida shtatidagi koinot kuchlari bazasida o‘tkazilgan sinovlar paytida favqulodda portlab ketdi. Payshanba kuni tunda, taxminan soat 21:00 da yuz bergan ushbu hodisa fazoviy soha vakillari uchun haqiqiy sinov bo‘ldi.
Garchi loyiha katta moliyaviy yo‘qotishga uchragan bo‘lsa-da, eng muhimi — inson hayotiga ziyon yetmadi. Koinot sanoatidagi ushbu yirik hodisa, millionlab dollarlik zararlar va uning jahon koinot dasturlariga ko‘rsatadigan ta’siri tafsilotini siz uchun atroflicha bayon etamiz.
Olovli shar va vayron bo‘lgan yagona uchirish maydonchasi
Nyu-York Tayms (The New York Times) nashrining xabar berishicha, mazkur sinovdan ko‘zlangan asosiy maqsad — raketani maxsus qurilmalarda mahkam ushlab turgan holda, uning birinchi tezlashtiruvchi bosqichiga o‘rnatilgan yettita kuchli dvigatelni bir vaqtda o‘t oldirish bo‘lgan. Biroq jarayon kutilganidek kechmadi:
Texnik nosozlik: Start maydonida kutilmaganda alanga raketaning yon tomonlari bo‘ylab yuqoriga yopirildi va soniyalar ichida dahshatli portlash sodir bo‘ldi.
Infratuzilmaga zarar: Yuzaga kelgan ulkan olovli shar balandligi qariyb 98 metrni tashkil etuvchi ushbu gigant raketa uchun qurilgan yagona uchirish maydonchasini va undagi qimmatbaho jihozlarni vayron qildi. Injenerlarning fikricha, ushbu yagona start majmuasini qayta tiklash va ta’mirlash ishlari kamida bir necha oyga cho‘zilishi mumkin.
«Bugungi o‘t ochish mashg‘uloti davomida noxush hodisaga duch keldik. Eng asosiysi, barcha xodimlarimiz sog‘-salomat va ularning xavfsizligi to‘liq tasdiqlandi», — deyiladi kompaniya chiqargan rasmiy bayonotda.
Maskning hamdardligi va raketaning milliardlab dollarlik qiymati
Quvonarlisi shundaki, portlash paytida raketa ichida «Amazon» kompaniyasining sun’iy yo‘ldoshlari bo‘lmagan. Aslida ushbu parvoz orqali Ilon Maskning «Starlink» tarmog‘iga raqobatchi sifatida yaratilayotgan «LEO» tizimining 48 ta fazoviy qurilmasini past Yer orbitasiga olib chiqish rejalashtirilgan edi.
Kompaniya raketaning aniq tannarxini tijorat siri sifatida yashirayotgan bo‘lsa-da, soha tahlilchilari Jeff Bezos ushbu loyiha va uning infratuzilmasi uchun kamida 2,5 milliard AQSH dollari sarflaganini bildirishmoqda. Qolaversa, raketaning har bir tijoriy parvozi bozorda 100 million dollarga baholanadi.
Ushbu og‘ir damda Jeff Bezosning koinotdagi bosh raqobatchisi, «SpaceX» rahbari Ilon Mask ham hamdardlik bildirib: «Buni ko‘rishdan chin dildan afsusdaman. Sizga tez fursatda o‘zingizni tiklab olishingizni tilayman», — deya insoniylik hamjihatlik namunasini ko‘rsatdi.
NASAning Oy dasturlari xavf ostidami?
Mazkur halokat AQSH Milliy aeronavtika va koinot boshqarmasi (NASA)ning rejalarini ham chigallashtirib yuborishi mumkin. Chunki «Blue Origin» Oyga astronavtlarni tushirish modulini yetkazib berish uchun tanlangan ikkita asosiy hamkorning biridir.
Ko‘rsatkich / Loyiha nomi | Ta’sir darajasi va tahlillar |
Artemis III missiyasi | Kelgusi yilgi parvozda kompaniya ishtirok eta olmasligi xavfi bor. |
Uchirish maydonchasi | Vayron bo‘lgan majmuani tiklash bir necha million dollarga tushadi. |
Moon Base (Oy bazasi) | Dasturga ta’siri yaqin kunlarda NASA tomonidan e’lon qilinadi. |
Uchirish maydonchasining zarar ko‘rishi astronavtlarning Yer orbitasida «Orion» kapsulasini qo‘nish modullari bilan tutashtirishni mashq qilishi ko‘zda tutilgan «Artemis III» tarixiy missiyasini ortga surishi mumkin.
NASA administratori Jared Ayzekman vaziyatga munosabat bildirar ekan: «Koinotga parvoz qilish hech qanday xatolikni kechirmaydi. Yangi o‘ta og‘ir yuk tashuvchi raketalarni yaratish mashaqqatli jarayondir. Biz sheriklarimiz bilan birgalikda nosozlik sabablarini aniqlab, parvozlarni xavfsiz tiklash ustida ishlaymiz», — deya ta’kidladi. Zamonaviy ilm-fan va insoniyatning fazoni zabt etish yo‘lidagi bu mashaqqatli, ammo zavqli odimlarini kuzatishda davom etamiz!
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
