Turkiyada «Markaziy Osiyo» atamasi rasman «Turkiston»ga almashtirildi

Anqara «Turkiya asri» yangi ta’lim modeli doirasida maktab tarix darsliklariga juda muhim mafkuraviy o‘zgartirish kiritdi. Endilikda ularda ko‘p yillardan beri ishlatilib kelingan geopolitik «Markaziy Osiyo» atamasi o‘rniga «Turkiston» tarixiy nomi qo‘llaniladi. Bu islohot ortida qanday maqsadlar yotibdi va mintaqada bunga munosabat qanday?

Islohotning bosh maqsadi nima?

Turkiya Ta’lim vazirligining bayonotiga ko‘ra, ushbu terminologik o‘zgarish shunchaki nom yangilanishi emas, balki chuqur mafkuraviy ahamiyatga ega:

• Yagona turkiy o‘zlik: Darsliklarda mintaqa endilikda qadimiy sivilizatsiyalarni zamonaviy Turkiya bilan bog‘laydigan turkiy dunyoning umumiy tarixiy makoni sifatida taqdim etiladi.

• Tashqi ta’riflardan voz kechish: Bu qadamdan ko‘zlangan asosiy maqsad — sovet davri va G‘arb siyosatshunosligi tomonidan tiqishtirilgan ta’riflardan voz kechib, turkiy xalqlarning o‘z tarixiy xotirasini tiklashdir.

Qarashlar to‘qnashuvi: Ittifoqchilik va xavotir

Ushbu o‘zgarish xalqaro munosabatlarda, ayniqsa mintaqa davlatlari va ekspertlar orasida turlicha bahslarga sabab bo‘lmoqda:

Tarixchilar bahsi: Sug‘d va Baqtriya merosi

Tojikistonlik olimlar Markaziy Osiyo tarixida eroniyzabon sivilizatsiyalarning o‘rni juda katta bo‘lganini eslatib o‘tishmoqda. Xususan, qadimiy Sug‘d, Baqtriya va Xorazm kabi o‘choqlarning madaniy merosi mintaqaning faqat bir etnosga tegishli bo‘lmaganini ko‘rsatadi.

Yumshoq kuch va katta geosiyosiy raqobat

Mutaxassislarning fikricha, Anqaraning bu mafkuraviy qadami ortida katta geosiyosiy rejalar yotibdi. Regionda Rossiya va Xitoyning iqtisodiy va siyosiy ta’siri juda kuchli bo‘lgan bir sharoitda, Turkiya o‘zining «yumshoq kuch» (soft power) siyosatini madaniy-ta’lim sohasi orqali kuchaytirishga intilmoqda. Tarixiy rishtalarni maktab davridan boshlab shakllantirish esa uzoq muddatli strategik hamkorlikning eng mustahkam poydevori hisoblanadi.