Bombardimonchi va yashirin qiruvchi kadrda: Xitoy qanday signal berdi?

Xitoy davlat televideniyesi namoyish etgan yangi videolavha mamlakatning strategik aviatsiya imkoniyatlari haqidagi muhokamalarni kuchaytirdi. Kadrlarda fyuzelyaji ostiga yirik raketa o‘rnatilgan H-6N bombardimonchisi ikki J-20 yashirin qiruvchisi hamrohligida parvoz qilayotgani ko‘rinadi.

Lavha yirik dengiz kuchlariga qarshi muvofiqlashtirilgan zarba ssenariysiga bag‘ishlangan. Biroq eng muhim aniqlik shundaki, videoda raketa uchirilmagan, uning turi esa Xitoy harbiylari tomonidan rasman ochiqlanmagan. Mutaxassislar qurolni JL-1 havodan uchiriladigan ballistik raketasiga o‘xshatmoqda, ammo uzoq masofadan olingan kadrlar bunga qat’iy xulosa qilish imkonini bermaydi.

Videoda aynan nimalar ko‘rsatildi?

Kadrlar Xitoy Xalq-ozodlik armiyasining qo‘shin turlari o‘rtasidagi hamkorlikka bag‘ishlangan «G‘alaba» hujjatli loyihasining so‘nggi qismida namoyish etilgan.

Ssenariyga ko‘ra, Xitoyning janubi-sharqiy yo‘nalishida katta tezlikda harakatlanayotgan yirik dengiz guruhi aniqlanadi. Havodagi dronlar nishon haqidagi ma’lumotlarni kuzatib boradi, keyin ma’lumotlar turli zarba platformalariga uzatiladi.

Lavhada quyidagi vositalar bir tizimda ko‘rsatilgan:

Global Times xabariga ko‘ra, videoda Type 052D esminetsining YJ-20 raketasini uchirishi va ikkita DF-21D kemalarga qarshi ballistik raketasi tayyorlanayotgani ham ko‘rsatilgan.

Bu haqiqiy yadroviy zarba emas

Videoni «Xitoy yadroviy raketa uchirdi» yoki «yadroviy hujum mashqini o‘tkazdi» deb talqin qilish noto‘g‘ri bo‘ladi.

Ochiqlangan kadrlarda:

• raketa uchirilishi;

• yadroviy jangovar qism;

• portlash yoki nishonga tegish;

• haqiqiy jangovor o‘q-doridan foydalanish

ko‘rsatilmagan.

Hozircha gap yadroviy quroldan foydalanish haqida emas, balki shunday qurolni tashishi mumkin bo‘lgan aviatsiya platformasining ehtimoliy jangovar tartibda birinchi marta ochiq ko‘rsatilishi haqida ketmoqda.

Global Times ham raketani qat’iy ravishda JL-1 deb atamagan. Nashr uning tashqi ko‘rinishi 2025 yilda namoyish etilgan JL-1ga o‘xshashini, ammo kadrlar sifati aniq identifikatsiya uchun yetarli emasligini qayd etgan.

JL-1 birinchi marta qachon paydo bo‘lgan?

JL-1 — xitoycha «Jinglei», ya’ni «Momaqaldiroq zarbasi» ma’nosini anglatuvchi havodan uchiriladigan uzoq masofali ballistik raketa.

U 2025 yil 3 sentyabrda Pekinda o‘tkazilgan harbiy paradda birinchi marta rasman jamoatchilikka taqdim etilgan. Raketa JL-3 suvosti raketa tizimi, DF-31BJ, DF-61 va DF-5C qit’alararo raketalari bilan birgalikda namoyish qilingan.

Xitoy rasmiy nashrlari o‘sha paradni mamlakatning quruqlik, dengiz va havoga asoslangan strategik yadroviy imkoniyatlari bir vaqtda ilk bor ochiq ko‘rsatilgan voqea sifatida baholagan.

O‘sha paytda JL-1 alohida platformada ko‘rsatilgan, H-6N bombardimonchilari esa raketa osilmagan holda paraddan uchib o‘tgan edi. Yangi videoning farqi — JL-1ga o‘xshash yirik qurol birinchi marta H-6N ostida va J-20lar hamrohligida rasmiy lavhada ko‘ringanida.

Nega H-6Nga ikkita J-20 hamrohlik qilmoqda?

H-6N strategik vazifalarga moslashtirilgan uzoq masofali bombardimonchi bo‘lsa-da, yashirin texnologiyaga ega emas. Bu uni zamonaviy qiruvchilar va uzoq masofali havo hujumidan mudofaa tizimlari uchun nisbatan osonroq aniqlanadigan nishonga aylantirishi mumkin.

J-20 esa radarlarda ko‘rinishni kamaytirishga mo‘ljallangan beshinchi avlod qiruvchisi hisoblanadi. Videodagi ssenariyda ular bombardimonchi oldida harakat qilib:

• raqib qiruvchilarini uzoqlashtirish;

• havodagi tahdidlarni aniqlash;

• H-6N uchun xavfsizroq parvoz yo‘lagini yaratish;

• raketa uchirilgandan keyin bombardimonchining qaytishini himoya qilish

vazifasini bajarishi mumkin.

Global Times suhbatlashgan harbiy ekspert ham J-20lar H-6N uchun o‘rta va uzoq masofada «himoya soyaboni» vazifasini bajarishi mumkinligini aytgan. Biroq videodagi ikkita samolyotni doimiy yoki standart jangovar tartib deb qabul qilishga hali asos yo‘q.

Raketa yadroviymi yoki oddiy jangovar qismlimi?

Eng ko‘p bahs aynan shu savol atrofida ketmoqda.

JL-1 2025 yilgi paradda Xitoyning strategik yadroviy kuchlari qatorida ko‘rsatilgan. Mustaqil harbiy tahlilchilar ham uni H-6N uchun mo‘ljallangan, yadroviy qurol tashish imkoniga ega havo ballistik raketasi sifatida baholaydi.

Biroq yangi videoda ko‘rsatilgan raketa aynan JL-1 ekani hali rasman tasdiqlanmagan. U boshqa turdagi, jumladan, oddiy jangovar qism bilan jihozlangan havo ballistik raketasi bo‘lishi ham mumkin.

Bundan tashqari, videoning dengiz guruhiga qarshi zarba mavzusida ekani raketaning albatta harakatlanayotgan kemalarga qarshi mo‘ljallanganini isbotlamaydi. Hujjatli lavhada turli qurollar yagona jangovar ssenariy ichida montaj qilingan bo‘lishi mumkin.

Xitoyning «yadroviy uchligi» nima?

Yadroviy uchlik yoki triada — yadroviy qurolni uch xil platforma orqali yetkazib berish imkoniyati:

1. Quruqlikdagi ballistik raketalar.

2. Suvosti kemalaridan uchiriladigan raketalar.

3. Strategik aviatsiya orqali olib boriladigan qurollar.

Bunday tizimning asosiy maqsadi — bir yo‘nalish ishdan chiqarilgan taqdirda ham javob zarbasi imkoniyatini saqlab qolish.

Xitoyda quruqlikdagi raketa kuchlari ancha oldin shakllangan. Suvosti kemalariga asoslangan qismi JL-2 va JL-3 tizimlari orqali rivojlantirilgan. H-6N va JL-1 esa havo qismining ochiq tan olinishiga aylandi.

Havo platformasining o‘ziga xos jihati — uni inqiroz paytida boshqa aerodromga ko‘chirish, parvoz yo‘nalishini o‘zgartirish yoki raketa uchirilishidan oldin qaytarib olish mumkinligidir. Shu bilan birga, bombardimonchi, yonilg‘i quyuvchi samolyot va qiruvchilardan iborat murakkab tizim raqib hujumiga nisbatan zaif bo‘lib qolishi mumkin.

Xitoyning rasmiy yadroviy siyosati o‘zgarganmi?

Pekin rasmiy ravishda yadroviy qurolni birinchi bo‘lib ishlatmaslik siyosatini saqlab kelayotganini bildirmoqda.

Xitoy Tashqi ishlar vazirligining 2026 yil aprelida Yadroviy qurolni tarqatmaslik to‘g‘risidagi shartnoma bo‘yicha taqdim etgan hisobotida mamlakat yadroviy strategiyasi o‘zini himoya qilishga qaratilgani va Xitoy hech qanday vaziyatda birinchi bo‘lib yadroviy qurol ishlatmasligi yana bir bor ta’kidlangan.

Mudofaa vazirligi ham 2026 yil iyunida yadroviy kuchlar milliy xavfsizlik uchun zarur bo‘lgan minimal darajada saqlanishi va Xitoy qurollanish poygasida ishtirok etmasligini ma’lum qilgan.

Shu sabab yangi videoni rasmiy yadroviy doktrina o‘zgarganining dalili sifatida ko‘rsatishga hozircha asos yo‘q. U ko‘proq mavjud imkoniyatlarni namoyish etish va strategik ogohlantirish vositasi bo‘lishi mumkin.

Nega bu kadrlar aynan hozir e’lon qilindi?

Bu savolga Xitoy harbiylari rasmiy javob bermagan. Ammo videoning mazmunidan uchta ehtimoliy signalni ko‘rish mumkin.

Birinchi signal — platformadan tizimga o‘tish.
2025 yilgi paradda alohida raketa va samolyotlar ko‘rsatilgan bo‘lsa, endi bombardimonchi, yashirin qiruvchilar, dronlar va harbiy kemalar yagona axborot va zarba tarmog‘ida tasvirlanmoqda.

Ikkinchi signal — dengiz yo‘nalishiga e’tibor.
Ssenariy yirik suv usti guruhini aniqlash, kuzatish va turli platformalar bilan zarba berishga qurilgan. Bu Xitoy armiyasi uzoq dengiz hududlaridagi qo‘shma operatsiyalarni muhim deb bilayotganini ko‘rsatadi.

Uchinchi signal — strategik namoyish.
Raketaning aniq imkoniyatlari oshkor qilinmagan bo‘lsa ham, uning J-20lar bilan birga ko‘rsatilishi raqiblarga Xitoy strategik aviatsiyani yakka platforma emas, keng himoya va axborot tizimi ichida ishlatishni o‘rganayotgani haqida siyosiy signal berishi mumkin. Bu — kadrlar tuzilishiga asoslangan tahliliy xulosa.

Hali qaysi savollar ochiq qolmoqda?

Videolavha katta qiziqish uyg‘otgan bo‘lsa-da, asosiy texnik ma’lumotlar hamon maxfiyligicha qolmoqda:

• raketa haqiqatan JL-1 ekanimi;

• uning aniq uchish masofasi qancha;

• oddiy va yadroviy turlari mavjudmi;

• qancha raketa va H-6N xizmatga qabul qilingan;

• qurol qanday tayyorlik holatida saqlanadi;

• videodagi epizod haqiqiy mashqmi yoki maxsus sahnalashtirilgan lavhami;

• uchish qachon va qayerda amalga oshirilgan.

Ochiq tahlillarda JL-1ning jangovar qismi, dvigateli, zaxirasi va navbatchilik maqomi haqida tasdiqlangan ma’lumotlar mavjud emas.

Paraddan jangovar ssenariyga o‘tilmoqda

Yangi lavhaning ahamiyati raketa birinchi marta ko‘ringanida emas. U 2025 yildayoq paradda taqdim etilgan edi.

Eng muhim o‘zgarish — qurolning endi bombardimonchiga o‘rnatilgan, yashirin qiruvchilar bilan himoyalangan va dronlar hamda kemalar ishtirokidagi qo‘shma operatsiya ichida tasvirlanganidir.

Shunga qaramay, bu hali yadroviy raketa uchirilgani yoki Xitoy yangi harbiy doktrina qabul qilganini anglatmaydi. Hozircha eng ehtiyotkor va aniq xulosa shu: Pekin strategik aviatsiya imkoniyatlarini ochiq namoyish etishning yangi bosqichiga o‘tdi, ammo tizimning haqiqiy texnik va jangovar parametrlari hamon sir saqlanmoqda.

Sizningcha, bu video oddiy harbiy targ‘ibotmi yoki mintaqadagi raqiblarga qaratilgan jiddiy strategik signalmi? Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlarda ulashing!