Trampdan kutilmagan yurish: AQSH Ho‘rmuzni nazoratga olib 20 %lik tarif joriy etdi

Yaqin Sharqda urush olovi yanada kuchli alanga oldi. AQSH Prezidenti Donald Tramp AQSH Ho‘rmuz bo‘g‘ozini to‘liq nazoratga olishi va u yerdan o‘tadigan barcha kemalarga 20 foizlik boj joriy etishini e’lon qildi. Bunga javoban Eron bo‘g‘ozni yopish va AQSH bazalariga hujum qilish bilan tahdid qilmoqda.

Zamin.uz ushbu global inqiroz va Eron atrofidagi harbiy to‘qnashuvlarning eng so‘nggi tafsilotlarini taqdim etadi.

«Endi AQSH bo‘g‘oz qo‘riqchisi bo‘ladi» — Trampning bayonoti

13 iyul kuni Donald Tramp o‘zining Truth Social ijtimoiy tarmog‘ida dunyo iqtisodiyoti va logistikasiga jiddiy ta’sir ko‘rsatadigan bayonot bilan chiqdi. Unga ko‘ra, Amerika Qo‘shma Shtatlari dunyodagi eng muhim dengiz yo‘llaridan biri ustidan nazoratni o‘z qo‘liga oladi.

«Biz Ho‘rmuz bo‘g‘ozini nazoratga olmoqdamiz. Endi AQSH Ho‘rmuz bo‘g‘ozining qo‘riqchisi bo‘ladi», — deb yozdi Tramp.

Ushbu qaror ortidan quyidagi cheklov va yangiliklar joriy etilmoqda:

• 20 foizlik tarif: Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali harakatlanadigan barcha fuqarolik va savdo kemalari tashayotgan yuki uchun AQSH foydasiga 20% miqdorida boj to‘laydi.

• Dengiz blokadasi: Eron kemalari hamda rasmiy Tehron bilan hamkorlik qilayotgan har qanday xorijiy subyektlarga nisbatan qat’iy dengiz blokadasi qayta tiklanadi.

Tramp Fox News telekanaliga bergan intervyusida ham bu ma’lumotni tasdiqlab, Eron avvalgi kelishuvlarni buzgani uchun AQSH qat’iy harbiy amaliyotlarga sodiq qolishini ta’kidladi.

Eronda kuchli portlashlar: AQSH uchinchi bor havo zarbasi berdi

AQSH Markaziy qo‘mondonligi (CENTCOM) Ho‘rmuz bo‘g‘ozi xalqaro huquq normalariga rioya qiluvchi tinch kemalar uchun ochiqligini bildirsa-da, Eronga qarshi harbiy bosimni maksimal darajaga ko‘tardi.

AQSH Harbiy-havo kuchlari bir hafta ichida Eron hududiga uchinchi bor yirik havo hujumini amalga oshirdi. Eronning Press TV davlat telekanali bergan xabarga ko‘ra, quyidagi hududlarda havo hujumidan mudofaa tizimlari ishga tushgan va kuchli portlashlar sodir bo‘lgan:

• Tehron (poytaxt)

• Sirik va Konarak

• Chobahor va Jask

• Bandar-Abbos

Hujumga nima sabab bo‘ldi? CENTCOM ma’lumotiga ko‘ra, AQSHning g‘azabiga Eron Islom inqilobi muhofizlari korpusi (IIMK)ning Kipr bayrog‘i ostida suzayotgan GFS Galaxy konteyner kemasiga qilgan hujumi sabab bo‘lgan. Eronliklar hujumi oqibatida kemada yirik yong‘in chiqqan, mashina bo‘limi vayron bo‘lgan va ekipaj a’zolaridan biri bedarak yo‘qolgan.

Tinchlik kelishuvi qanday barbod bo‘ldi?

Yaqin Sharqdagi qisqa muddatli tinchlikning buzilishi xronologiyasi quyidagicha ko‘rinish oldi:

• Tinchlik shartnomasi

17 iyun, 2026 yil

AQSH va Eron o‘rtasida jangovar harakatlarni to‘xtatish va Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi blokadani bekor qilishni nazarda tutuvchi rasmiy kelishuv imzolandi.

• Shartnomaning buzilishi

25 iyun, 2026 yil

Eronga tegishli dron-kamikadze bo‘g‘ozdan o‘tayotgan fuqarolik tankeriga hujum qildi. AQSH bunga javoban Eron hududiga ilk havo zarbalarini yo‘lladi.

• Trampning qat’iy qarori

8 iyul, 2026 yil

NATO sammitida nutq so‘zlagan Donald Tramp Eron bilan memorandum bekor qilinganini va Tehronga qarshi neft sanksiyalarini qayta tiklaganini e’lon qildi.

• Maxfiy so‘zlashuvlar

11 iyul, 2026 yil

Yopiq eshiklar ortidagi muzokaralarda Eron rasmiylari hujumlar uchun mas’uliyatni «nazoratdan chiqqan ichki tuzilmalar»ga yuklab, muloqotni davom ettirishni so‘rashdi.

• Bo‘g‘ozning nazoratga olinishi

13 iyul, 2026 yil

Tramp bo‘g‘ozda AQSH nazoratini o‘rnatdi va 20 foizlik boj joriy qildi. Bunga parallel ravishda AQSH Eronga qarshi uchinchi havo hujumlarini amalga oshirdi.

Eronning tahdidi: «Ho‘rmuz bo‘g‘ozini yopamiz!»

Eron Islom inqilobi muhofizlari korpusi (IIMK) Dengiz kuchlari AQSHning ushbu harakatlariga keskin munosabat bildirdi. Tehron Vashingtonning mintaqadagi provokatsion harakatlari to‘xtatilmaguncha Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali barcha kemalar qatnovini butunlay to‘xtatib qo‘yishi (yopishi)ni ma’lum qildi.

Shuningdek, Eron tomoni Fors ko‘rfazidagi bir qator AQSH harbiy bazalari joylashgan davlatlar hududiga zarbalar berganini ochiqladi. Bu esa mintaqada keng ko‘lamli urush xavfini misli ko‘rilmagan darajada oshirib yubordi.