AQSH -Eron urush olovida: Tramp kutilmagan buyruq berdi, ilk bor dronlar qo‘llandi

Yaqin Sharqda vaziyat yana keskinlashdi. AQSH Prezidenti Donald Trampning Eron hududiga bergan yashirin zarbalari va Ho‘rmuz bo‘g‘ozida boshlangan yangi harbiy amaliyotlar Oq uy va Kongress o‘rtasidagi siyosiy nizoni chigallashtirib yubordi. Shu bilan birga, harbiy to‘qnashuvlarda ilk bor insoniyat tarixida yangi qurol turi sinovdan o‘tkazildi.

Vaziyatning eng so‘nggi va shoshilinch tafsilotlari bilan Zamin.uz sharhida tanishing.

Tramp va Kongress o‘rtasidagi konstitutsiyaviy urush

The New York Times nashrining xabar berishicha, Donald Tramp 10 iyul kuni Kongress rahbarlariga yo‘llagan rasmiy maktubida AQSH harbiylari Eron hududidagi bir qator nishonlarga «mudofaa xususiyatiga ega» zarbalar berganini ma’lum qilgan. 13 iyul kuni jamoatchilikka oshkor bo‘lgan ushbu maktub Oq uy va qonun chiqaruvchi organ o‘rtasidagi eski nizoni qayta alangalatdi.

Nizoning mazmuni: AQSH Kongressining har ikki palatasi avvalroq prezidentdan harbiy harakatlarni boshlash yoki davom ettirish uchun rasmiy rozilik olishni talab qiluvchi qarorlarni qabul qilgan edi. Biroq Oq uy Tramp Qurolli kuchlar Oliy qo‘mondoni sifatida o‘z konstitutsiyaviy vakolatlari doirasida mustaqil harakat qilish huquqiga ega ekanini da’vo qilmoqda.

Harbiy amaliyotlar: Tarixda ilk bor dengiz dronlari qo‘llandi

AQSH Markaziy qo‘mondonligi (CENTCOM) Eronga qarshi keng ko‘lamli harbiy bosimni boshladi. So‘nggi kunlarda quyidagi favqulodda harbiy harakatlar amalga oshirildi:

• Uchinchi kechki operatsiya: 13 iyul kuni Vashington vaqti bilan soat 16:45 da Trampning to‘g‘ridan to‘g‘ri buyrug‘i bilan Eron qurolli kuchlariga qarshi navbatdagi havo hujumlari boshlandi. Maqsad — Eronning Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi fuqarolik kemalariga tahdid solish imkoniyatlarini yo‘qotish.

• Dengiz blokadasi tiklandi: 14 iyul kechqurundan boshlab Eron portlariga kirayotgan va u yerdan chiqayotgan barcha kemalar AQSH harbiy-dengiz kuchlari tomonidan qattiq nazoratga olinadi. Xalqaro qonunlarni buzmagan tinchliksevar kemalar uchun harakatlanish ochiq qoladi.

• Tarixiy hujum: 12 iyul kuni Bandar-Abbosdagi Eron harbiy-dengiz bazasiga qilingan hujumda AQSH armiyasi ilk bor uchta uchuvchisiz dengiz dronidan (suv usti kater-dronlari) hujumkor maqsadlarda foydalandi. Bu AQSH harbiy tarixidagi ilk tajriba bo‘ldi.

Eronning javob zarbasi va singan tinchlik bitimi

Eron tomoni ham AQSH hujumlarini javobsiz qoldirmadi. Mamlakat davlat teleradiokompaniyasi (IRIB) bergan xabarga ko‘ra, Eron qurolli kuchlari uchuvchisiz uchish apparatlari (kamikadze dronlar) orqali Kuvayt hududida joylashgan AQSH harbiy bazalariga zarbalar yo‘llagan.

Vaholanki, shu yilning 17 iyun kuni ikki davlat o‘rtasida jangovar harakatlarni to‘xtatish va Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi blokadani bekor qilish bo‘yicha kelishuv imzolangan edi. Biroq ushbu tinchlik uzoqqa cho‘zilmadi:

Orqa eshik ortidagi sirli so‘zlashuvlar: «Biz xato qildik»

Vaziyat qanchalik tarang bo‘lmasin, diplomatik kanallar butunlay yopilgani yo‘q. Reuters agentligining ishonchli manbalarga tayanib xabar berishicha, 11 iyul kuni bo‘lib o‘tgan maxfiy muzokaralarda Eron vakillari kutilmagan bayonot bilan chiqishgan.

Diplomatik sizib chiqish: Eronlik rasmiylar Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi tinch aholi kemalariga qilingan hujumlar rasmiy Tehronning buyrug‘i emasligini, balki «nazoratdan chiqqan ayrim ichki guruhlar» tomonidan amalga oshirilganini da’vo qilishgan. Muzokaralarda ishtirok etgan Eron vakili ochiqchasiga: «Biz xatoga yo‘l qo‘ydik. Endi muzokaralarni davom ettiraylik», deya AQSHdan kelishuvga qaytishni so‘ragan.

Hozircha Oq uy ushbu taklifga qat’iy rad javobini bergan va iqtisodiy hamda harbiy bosimni maksimal darajaga ko‘tarishda davom etmoqda. Sanoat va xalqaro savdo uchun eng muhim arteriya hisoblangan Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi urush olovi jahon bozorida neft narxlarining keskin ko‘tarilishiga olib kelishi mumkin.