Xorijdagi ukrainlar qaytarilsin: ofitser bahsli taklif aytdi

Ukrainaning 413-«REYD» polki ofitseri xorijga chiqib ketgan harbiy majburiyatli erkaklarni mamlakatga majburan qaytarish va ularning ayrim fuqarolik huquqlarini cheklashni taklif qildi. Uning «krepostnoylardek munosabatda bo‘lish» haqidagi so‘zlari keskin bahslarga sabab bo‘lishi mumkin.

Biroq muhim jihat bor: bu Ukraina hukumati yoki Qurolli kuchlarining rasmiy tashabbusi emas, alohida harbiy xizmatchining intervyuda bildirgan shaxsiy qarashidir.

Ofitser qanday taklif bildirdi?

UNIAN keltirgan iqtibosga ko‘ra, «Xirurg» chaqiruv belgisi bilan tanilgan harbiy xorijdagi ukrainlarning bir qismini mamlakatga qaytarish kerakligini aytgan.

U harbiy xizmatdan bo‘yin tovlagan fuqarolarni ovoz berish huquqidan mahrum qilish, Ukrainaga qaytarilgandan keyin esa ularning mehnatidan davlat manfaatlari yo‘lida foydalanish g‘oyasini ilgari surgan.

Shuningdek, ofitser o‘z fikrini ifodalash jarayonida boshqa millat va irq vakillariga nisbatan kamsituvchi taqqoslashlardan foydalangan.

Uning fikricha, Ukraina xorijiy hamkorlardan harbiy majburiyatdan qochgan fuqarolarni qaytarishda yordam so‘rashi kerak.

413-polkning rasmiy Telegram kanali «Xirurg» ishtirokidagi suhbat e’lon qilinganini tasdiqlaydi. Unda «bir million pokistonlikni qabul qilish yoki bir million harbiy xizmatdan bo‘yin tovlagan ukrainni qaytarish» mavzusi muhokama qilingani ochiq ko‘rsatilgan. Biroq kanal e’lonida intervyuda aytilgan barcha jumlalar so‘zma-so‘z keltirilmagan.

«Krepostnoy» iborasi nimani anglatadi?

Krepostnoylik — insonning shaxsiy erkinligi cheklanib, uning mehnati va yashash joyi boshqa shaxs yoki tuzilma nazoratiga o‘tkazilgan tarixiy tizimdir.

Shu sababli zamonaviy fuqarolarga nisbatan bunday iboraning ishlatilishi shunchaki qattiq jazo taklifi emas. U inson huquqlari, shaxsiy erkinlik va davlatning o‘z fuqarolariga munosabati haqida jiddiy savollarni keltirib chiqaradi.

Ofitserning bayonoti huquqiy tashabbus yoki qabul qilingan qaror sifatida emas, urush va mobilizatsiya fonida bildirilgan keskin siyosiy qarash sifatida baholanishi lozim.

Ovoz berish huquqini bekor qilish mumkinmi?

Ukraina Konstitutsiyasining 70-moddasiga ko‘ra, 18 yoshga to‘lgan Ukraina fuqarolari ovoz berish huquqiga ega. Unda faqat sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqarolar saylovda qatnashmasligi belgilangan.

Xorijda yashayotgani yoki harbiy hisob masalasida qoidabuzarlikka yo‘l qo‘ygani uchun fuqaroni avtomatik ravishda ovoz berish huquqidan mahrum qilish amaldagi konstitutsiyaviy normada ko‘zda tutilmagan.

Shuningdek, Ukraina Konstitutsiyasi:

• barcha insonlarni qadr-qimmat va huquqlarda teng deb belgilaydi;

• konstitutsiyaviy huquqlarni bekor qilishga yo‘l qo‘ymaydi;

• irq, teri rangi, ijtimoiy kelib chiqish va yashash joyiga qarab cheklov o‘rnatishni taqiqlaydi.

Demak, ofitser aytgan taklifni amalga oshirish oddiy hukumat qarori bilan hal bo‘ladigan masala emas. U jiddiy konstitutsiyaviy va inson huquqlariga oid to‘siqlarga duch kelishi mumkin.

Xorijdan majburan qaytarish ham oson emas

Ukrainada noqonuniy yo‘l bilan chegaradan o‘tgan ayrim fuqarolarni qo‘shni davlatlar orqali qaytarish holatlari mavjud. Biroq bu har bir xorijdagi harbiy majburiyatli ukrain avtomatik ravishda deportatsiya qilinadi degani emas.

Ukrainalik deputat Yuriy Kamelchuk ham xorijdagi fuqarolarni ularning xohishiga qarshi ommaviy qaytarish amalda imkonsizligini aytgan. Ularning maqomi qabul qilgan davlat qonunlari, xalqaro himoya tartibi va har bir shaxsning mamlakatdan chiqish holatiga bog‘liq.

Shuning uchun ofitserning xorijiy hamkorlar barcha fuqarolarni qaytarib berishi kerakligi haqidagi taklifi hozircha siyosiy chaqiriqdan nariga o‘tmaydi.

Shaxsiy fikr rasmiy pozitsiya emas

413-«REYD» polki Ukraina Uchuvchisiz tizimlar kuchlari tarkibida faoliyat yuritadi. Polkning rasmiy sahifasi «Xirurg»ni 2014 yildan beri harbiy harakatlarda qatnashib kelayotgan ofitser sifatida tanishtirgan.

Ammo uning intervyudagi qarashlari:

• Ukraina prezidentining qarori emas;

• hukumatning rasmiy rejasi emas;

• parlamentga kiritilgan qonun loyihasi emas;

• Qurolli kuchlarning barcha a’zolari pozitsiyasini ifodalamaydi.

Urushdagi jamiyatda frontdagilar va xorijga ketganlar o‘rtasidagi adolat masalasi og‘riqli ekani tushunarli. Lekin har qanday yechim insonni huquqsiz mehnat kuchiga aylantirish, millat yoki irqni kamsitish emas, qonun va tenglik tamoyillariga asoslanishi kerak.

Sizningcha, harbiy xizmatdan noqonuniy ravishda bo‘yin tovlaganlarga jazo kuchaytirilishi kerakmi yoki ularni qaytarish uchun rag‘batlantiruvchi dasturlar samaraliroq bo‘ladimi?