AQSH-Eron urushining kengayishi va Saudiyaning geosiyosiy tuzog‘i...
Bab-al-Mandib va Ho‘rmuz bo‘g‘ozlaridagi keskinlik dunyo energetika bozorini larzaga keltirmoqda. Manba: Houthi Military Media / via REUTERS.
Yaqin Sharqda AQSH va Eron o‘rtasidagi eskalatsiya xavfli bosqichga kirdi. Vashingtonning mintaqada aniq urush strategiyasi va yakuniy «g‘alaba loyihasi» mavjud emas — AQSHning zarbalaridan asosiy maqsad Tehronni jazolash, qo‘rqitish va o‘z shartlariga ko‘ndirishdir. Biroq Eron chekinmoqchi emas va Vashingtonga tengma-teng javob qaytarishga intilmoqda.
Zamin.uz AQSH-Eron qarama-qarshiligining yangi bosqichi, neft inqirozi va Saudiya Arabistoni duch kelayotgan geostrategik ziddiyatlarni atroflicha tahlil qiladi.
1. Bab-al-Mandibda zarba: Husiychilar urushga to‘liq kirdi
AQSH va Eron o‘rtasidagi keskinlik fonida Tehronning mintaqadagi eng yirik ittifoqchilaridan biri — Yamandagi «Ansorulloh» (husiychilar) harakati urushga to‘liq qo‘shildi.
Tankerlarga hujum: Yaqinda husiychilar Bab-al-Mandib bo‘g‘ozida Saudiya Arabistoniga tegishli ikkita neft tankeriga zarba berdi. Odamlar orasida qurbonlar bo‘lmasa-da, tankerlar va ularga ortilgan neft butunlay yo‘q qilindi.
Global energetik inqiroz: Eron tomonidan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi, husiychilar tomonidan esa Bab-al-Mandibning faktik bloklanishi dunyo iqtisodiyoti va energetika sektoriga qaqshatqich zarba bo‘ldi. Neft narxi keskin ko‘tarilib, bir barrel uchun 100 dollarlik psixologiyak ostonaga yetdi.
Husiychilar vajlari: Harakat vakillari ushbu harakatni «Saudiya tomoni joriy etilgan tartibga rioya qilmagani» va «12 yillik urush uchun qasos» deb izohladi.
2. Ar-Riyodning murakkab tanlovi: Ikki o‘t orasidagi Saudiya
Saudiya Arabistoni bu safar Yamanda harbiy operatsiya o‘tkazishdan tiyilmoqda. Cho‘ziladigan urushlar davlatlarni holsizlantirishi, qurol zaxiralarini yemirishi va oqibatda Isroilga muqarrar ustunlik yaratishini Ar-Riyod yaxshi anglaydi.
Geosiyosiy mazmun:
Bugungi AQSH-Eron urushi markazida mintaqadagi gegemonlik masalasi turadi. Vashington o‘z ta’sirini saqlab qolmoqchi, Eron esa mavjud status-kvoni buzishga intilmoqda. Saudiya Arabistoni esa o‘z ichki geostrategik inqirozini boshdan kechirmoqda: Tehronning haddan tashqari kuchayishi ham, uning batamom yiqilishi ham Ar-Riyod uchun birdek xavfli. Agar Eron yiqilsa, Isroilning mintaqaviy tajovuzkorligi va AQSH bosimi yanada ortadi.
Saudiya Arabistoni va mintaqaviy kuchlar muvozanati
Davlat / Kuch | Ar-Riyodning pozitsiyasi va munosabati | Asosiy geosiyosiy xavf |
AQSH | Sodiq ittifoqchilikdan ko‘p vektorli siyosatga o‘tilmoqda | Isroil manfaati uchun arab ittifoqchilarini tashlab ketishi |
Isroil | «Katta Isroil» loyihasi va G‘azodagi harakatlari Ar-Riyodda xavotir uyg‘otmoqda | Mingaqada yagona harbiy va siyosiy kuchga aylanishi |
BAA | Saudiyaga muqobil va ba’zan qarshi loyiha sifatida namoyon bo‘lmoqda | Isroilga oriyentir olishi ortidan arab dunyosidagi bo‘linish |
Turkiya va Qatar | Yashirin yoki oshkora raqib sifatida ko‘riladi (masalan, Suriyadagi ta’sir) | Anqara va Dohaning Eronga moyil siyosat yuritishi |
3. AQSHning 30 yillik «yadroviy dasturi» va Saudiya strategiyasi
Saudiya Arabistonini o‘z lagerida ushlab qolish uchun Vashington Ar-Riyodga 30 yillik muddatga mo‘ljallangan tinch atom dasturini taklif etmoqda. Hatto uranni boyitish ishlarini Saudiya hududida amalga oshirishga ruxsat berish ko‘zda tutilgan.
Bu qadam orqali AQSH ko‘p vektorli siyosat sari yuz tutayotgan podshohlikni o‘z ta’sir doirasida saqlab qolmoqchi.
Yetakchilik ambitsiyasi: Saudiya Arabistoni o‘zini boshqalarga ergashuvchi emas, balki arab va islom dunyosini ergashtiruvchi lider davlat deb biladi.
Iroda va resurslar tanqisligi: Saudiyaning o‘z geosiyosiy qutbini yaratishi uchun hozircha shijoat, to‘liq geosiyosiy erkinlik va strategik fikrlash yetishmayapti.
Ehtiyotkor kuzatuvchi: Ar-Riyod shoshilayotgani yo‘q. U dunyodagi kuchlar nisbati o‘zgarayotgan pallada o‘zgarishlarni amalga oshiruvchi emas, balki sodir bo‘layotgan jarayonlardan ehtiyotkorlik bilan foydalanuvchi maqomida qolmoqda.
Ushbu muhim geosiyosiy tahlilni yaqinlaringizga yuboring!
Yaqin Sharqdagi keskinlik va energetika bozoridagi chayqalishlar butun jahon iqtisodiyotiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda.
Ushbu qaynok va tahliliy maqolani do‘stlaringiz va geosiyosatga qiziquvchi yaqinlaringizga darhol yuboring!
Sizningcha, Neft narxi $100 dan o‘tib ketadimi va Saudiya Arabistoni AQSHning yadroviy taklifini qabul qiladimi? O‘z fikringizni izohlarda qoldiring!
Izohlar 0
…