Kaspiydagi savdo kemaga hujumdan so‘ng Eron Ukrainaga javob va’da qildi
Kaspiy dengizida Eron savdo kemasiga zarba berilgani haqidagi xabar Tehron va Kiyev o‘rtasida yangi keskinlikni keltirib chiqardi. Eron rasmiylari hujum oqibatlari «javobsiz qolmasligi»ni bildirgan bo‘lsa, Ukraina Kaspiyda Eron bilan bog‘liq harbiy yuk tashishda ishlatilgan kemalar nishonga olinganini ma’lum qildi.
Biroq hozircha muhim savol ochiq qolmoqda: Ukraina prezidenti tilga olgan nishonlar orasida aynan Tehron hujumga uchraganini aytgan savdo kemasi bo‘lgani mustaqil ravishda tasdiqlangan emas.
Eron parlamentidan keskin ogohlantirish
Eron parlamenti raisining birinchi o‘rinbosari Ali Nikazod 26 iyul kuni Ukraina tomoniga ogohlantirish bilan chiqdi.
Uning ta’kidlashicha, Eron o‘z hududiy yaxlitligini himoya qilish huquqidan foydalanadi. Mamlakatga qarshi zarba yo‘llangan har qanday nuqta Eron qurolli kuchlari uchun qonuniy nishon sifatida ko‘rib chiqilishi mumkin.
«Ukraina hukumatining o‘ylanmagan harakati javobsiz qolmaydi», — dedi Ali Nikazod.
Shu bilan birga, mazkur bayonot hozircha amalga oshirilishi belgilangan rasmiy harbiy operatsiya yoki zarba berish haqidagi buyruq emas. Bu Eron parlamenti yuqori martabali vakilining siyosiy ogohlantirishi hisoblanadi.
Kemada bir kishi halok bo‘lgani aytildi
Eron Tashqi ishlar vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, hujum 25 iyul kuni erta tongda Kaspiy dengizidagi Eron savdo kemasida portlashni keltirib chiqargan.
Tehron bildirgan dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra:
bir nafar dengizchi halok bo‘lgan;
yana bir ekipaj a’zosi jarohatlangan;
kemaning o‘ziga zarar yetgan.
Eron hodisani «tajovuz harakati» va BMT Nizomining kuch ishlatishni taqiqlovchi me’yorlariga zid deb baholadi. Kema nomi, zarba berilgan aniq joy va yetkazilgan zarar ko‘lami haqida to‘liq ma’lumot e’lon qilinmagan.
Ukraina diplomati TIVga chaqirildi
Hodisadan keyin Ukrainaning Tehrondagi muvaqqat ishlar vakili Eron Tashqi ishlar vazirligiga chaqirildi. Unga rasmiy norozilik bildirilib, hujum «dushmanona va jinoiy harakat» sifatida baholangan.
Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchiy Yevropa Ittifoqi tashqi siyosat rahbari Kaya Kallas bilan suhbatda BMT Xavfsizlik Kengashi va Yevropa davlatlarini voqeaga qat’iy munosabat bildirishga chaqirgan.
Biroq hozircha Tehron BMT Xavfsizlik Kengashiga alohida rasmiy shikoyat xati kiritgani ochiq manbalarda tasdiqlangan emas. Ma’lum bo‘lgani — Eron xalqaro tuzilmalardan Ukraina va uni qo‘llab-quvvatlayotgan tomonlarni javobgarlikka tortishni talab qilmoqda.
Zelenskiy zarbalar haqida nima dedi?
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Kaspiy dengizida uzoq masofali zarbalar orqali «juda kuchli natijalar» qayd etilganini bildirdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, nishonlar orasida:
Rossiya harbiy kemasi;
Eron ishtirokida harbiy yuk tashishda ishlatilgan kemalar;
Rossiyaning Kaspiydagi ayrim logistika obyektlari bo‘lgan.
Zelenskiy kemalarning nomlarini keltirmagan va Eron savdo kemasida inson halok bo‘lgani haqida alohida izoh bermagan. Shu sabab Kiyev bayonoti Eron bildirgan barcha tafsilotlarni to‘liq tasdiqlamaydi.
Ukraina Xavfsizlik xizmati esa «Port Olya 2» va «Begey» kemalari Rossiya hamda Eron o‘rtasida harbiy yuk tashishda ishlatilganini da’vo qildi. Ushbu ma’lumotlar ham hozircha mustaqil ravishda to‘liq tekshirilgan emas.
Kaspiy yangi harbiy frontga aylanyaptimi?
Kaspiy dengizi Rossiya va Eron o‘rtasidagi muhim savdo hamda logistika yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Ukraina tomoni Moskva Eronda ishlab chiqilgan dronlar va boshqa harbiy mahsulotlarni ushbu yo‘nalish orqali olayotganini aytib keladi.
Tehron esa Rossiya–Ukraina urushida bevosita ishtirok etmaganini ta’kidlamoqda. G‘arb davlatlari va Ukraina rasmiylari esa Eron Rossiyaga dronlar va ularni ishlab chiqarish texnologiyalarini yetkazib berganini da’vo qiladi.
Kaspiydagi so‘nggi zarba bu qarama-qarshilik dengizning o‘ziga ham ko‘chayotganini ko‘rsatdi. Eronning shimoliy portlari xalqaro sanksiyalar va janubiy dengiz yo‘llaridagi xavflar ortib borayotgan sharoitda yanada muhim ahamiyat kasb etgan.
Eron Ukrainaga zarba berishi mumkinmi?
Ali Nikazodning bayonoti harbiy javob ehtimolini ochiq qoldirdi. Ammo Eron hukumati Ukrainaga qarshi aniq zarba rejasi, nishonlar ro‘yxati yoki operatsiya muddatini e’lon qilgani yo‘q.
Tehron oldida hozir bir nechta yo‘l mavjud:
diplomatik bosimni kuchaytirish;
xalqaro tashkilotlar orqali Ukrainaga qarshi chora talab qilish;
Rossiya bilan harbiy hamkorlikni kengaytirish;
yoki bevosita javob chorasini ko‘rib chiqish.
Har qanday to‘g‘ridan to‘g‘ri harbiy javob Rossiya–Ukraina urushi bilan Yaqin Sharqdagi mojarolarni yanada chambarchas bog‘lab, keskinlikni yangi bosqichga olib chiqishi mumkin.
Kaspiydagi portlash endi shunchaki bitta kemaga qilingan hujum emas. U Tehron va Kiyev munosabatlarini ochiq qarama-qarshilik chegarasiga olib kelgan voqeaga aylanmoqda. Asosiy savol esa hali javobsiz: Eronning ogohlantirishi diplomatik bosim bilan cheklanadimi yoki ortidan amaliy harbiy harakat keladimi?
Izohlar 0
…