Rossiya Ukrainaga ishora qildi, Toqayev esa boshqa yo‘l aytdi...

Rossiya–Ukraina urushi bo‘yicha diplomatik harakatlar yana faollasha boshladi. Kreml Kiyev Moskva ilgari surgan shartlarni yaxshi bilishini aytmoqda, Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jomart Toqayev esa jangovar harakatlarni muzlatib, muzokaralarni yangi formatda tiklashni taklif qildi.

Shu paytda AQSH va Ukraina havo hujumlarini o‘zaro to‘xtatish g‘oyasini muhokama qilayotgani haqida xabarlar tarqaldi. Ammo Moskva hozircha bu tashabbusga baho berishga shoshilmayapti.

Peskov: Rossiyaning takliflari Kiyevga ma’lum

Rossiya prezidenti matbuot kotibi Dmitriy Peskovning ta’kidlashicha, Vladimir Putin Moskva Ukrainadagi urushni yakunlash uchun qanday shartlarni talab qilishini avvalroq bayon qilgan.

Uning so‘zlariga ko‘ra, Kiyev keyingi qadam qanday bo‘lishi kerakligini biladi. Rossiyaga taqdim etilishi mumkin bo‘lgan har qanday yangi tashabbus esa uning Moskva manfaatlariga qay darajada mos kelishiga qarab baholanadi.

Kremlning pozitsiyasiga ko‘ra, muzokara eshigi yopilmagan, ammo Rossiya o‘zining asosiy talablaridan voz kechishga tayyorligini bildirmagan.

Moskva Ukraina qo‘shinlarining Rossiya o‘z hududi deb e’lon qilgan to‘rt mintaqadan chiqib ketishini va Kiyevning NATOga a’zo bo‘lish rejasidan voz kechishini talab qilib kelmoqda. Ukraina bu shartlarni qabul qilmaydi va ularni amalda taslim bo‘lish talabi deb baholaydi.

Tramp siyosatidagi «ikki xil signal»

Peskov AQSH prezidenti Donald Trampning Ukraina bo‘yicha siyosatida Moskva tushunarsiz deb hisoblayotgan jihatlar borligini ham aytdi.

Bir tomondan, Vashington urushni muzokaralar orqali yakunlashga tayyorligini bildirmoqda. Boshqa tomondan esa AQSH Ukrainaga qurol-yarog‘ yetkazib berishni davom ettiryapti.

Kreml bu ikki yo‘nalishni bir-biriga zid deb ko‘rmoqda. Shunga qaramay, Peskov Rossiya amerikalik muzokarachilar bilan muloqot kanallarini saqlab qolayotganini va yangi takliflarni ko‘rib chiqishga tayyorligini ma’lum qildi.

Havo hujumlarini to‘xtatish rejasi bormi?

Reuters manbasiga ko‘ra, Ukraina va AQSH vakillari Rossiyaga taqdim etilishi mumkin bo‘lgan havodan zarbalarni to‘xtatish taklifini muhokama qilgan.

Bunday kelishuv amalga oshsa, tomonlar bir-birining shaharlari va strategik obyektlariga dron hamda raketalar bilan hujum qilishni vaqtincha to‘xtatishi mumkin.

Biroq Peskov bu xabarlarni tasdiqlamadi. U ma’lumotlar hozircha faqat OAVda tarqalganini aytib, rasmiy tashabbus taqdim etilmasdan turib munosabat bildirishni erta deb atadi.

Shu sabab hozircha gap:

• tayyor kelishuv haqida emas;

• muhokama qilinayotgan ehtimoliy tashabbus haqida;

• Rossiyaga rasman taqdim etilmagan taklif haqida ketmoqda.

Toqayev «Istanbul formulasi 2.0»ni taklif qildi

Diplomatik muhokamalarga Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jomart Toqayev ham qo‘shildi. U Omskda Vladimir Putin bilan birga ishtirok etgan tadbirda Ukrainadagi urushni avval muzlatish, keyin esa siyosiy muzokaralarga qaytishni taklif qildi.

Toqayev bu yondashuvni «Istanbul formulasi 2.0» deb atadi. U 2022 va 2025 yillarda Turkiyada o‘tkazilgan, ammo yakuniy tinchlik kelishuviga olib kelmagan muzokaralarning yangilangan shaklini nazarda tutgan.

Qozog‘iston rahbariga ko‘ra, birinchi navbatda jangovar harakatlarni to‘xtatish va tomonlar uchun xavfsizlik kafolatlarini ishlab chiqish zarur. Putin esa Toqayevga Rossiyaning Ukraina bo‘yicha pozitsiyasini alohida tushuntirishini aytdi.

Tomonlarning pozitsiyalari qayerda farq qilmoqda?

Muammo shundaki, Moskva muzokaralarni frontdagi hozirgi vaziyat va hududiy talablari asosida olib borishni xohlaydi. Kiyev esa kuch bilan egallangan yerlarni Rossiyaniki deb tan olishni rad etmoqda.

Kremlning zarbalar haqidagi bayonoti

Peskov Rossiya armiyasi Ukrainadagi harbiy obyektlarga zarbalarni «zaruratga qarab» davom ettirayotganini ham aytdi. U Moskva hujumlardan maqsad Ukraina harbiy salohiyatini va Rossiya «terroristik harakatlar» deb atayotgan zarbalarni amalga oshirish imkoniyatini kamaytirish ekanini da’vo qildi.

Bu Rossiya tomonining rasmiy talqinidir. Ukraina esa Rossiya hujumlarida turar joylar va fuqarolik infratuzilmasi ham zarar ko‘rayotganini bildirib keladi. Iyul oyidagi Rossiya raketa va dron zarbalari Kiyev, Xarkov va boshqa shaharlarda qurbonlar hamda vayronagarchiliklarga sabab bo‘lgan.

Muzokaralar yaqinlashdimi?

Hozircha keskin burilish yuz bergani yo‘q. Rossiya va AQSH o‘rtasida muloqot kanallari ochiq qolmoqda, Ukraina yangi tashabbuslarni muhokama qilmoqda, Toqayev esa urushni muzlatish g‘oyasini ilgari surdi.

Ammo asosiy qarama-qarshiliklar o‘zgarmagan:

• hududlar taqdiri;

• Ukrainaning xavfsizlik kafolatlari;

• NATO bilan munosabatlari;

• sanksiyalar va qurol yetkazib berish;

• o‘t ochishni to‘xtatish tartibi.

Diplomatik eshik yopilmagan, lekin kalit hali hech kimning qo‘liga tushgani yo‘q. Endi asosiy savol — tomonlar o‘z talablarini yumshatadimi yoki yangi tashabbuslar ham avvalgilari kabi bayonotlar darajasida qolib ketadimi?