Belgradda 150 ming kishilik isyon: Serbiyada talabalar Vuchich hokimiyatiga xavf solmoqda

Serbiya poytaxti Belgrad ko‘chalari yana ulkan namoyishlar maydoniga aylandi. Muddatidan oldin o‘tkaziladigan hal qiluvchi parlament saylovlariga bir necha kun qolganda, mamlakat muxolifati va norozilik harakatlari tomonidan tashkil etilgan mitingga 150 mingga yaqin fuqaro yig‘ildi.

DW nashrining AFP agentligiga tayanib xabar berishicha, 22 oktyabr kuni bo‘lib o‘tgan ommaviy namoyish ishtirokchilari amaldagi davlat rahbari Aleksandar Vuchich rejimiga to‘liq chek qo‘yishni talab qilib, saylovchilarni talabalar noroziligi negizida shakllangan yangi siyosiy kuch — «Talabalar ro‘yxati»ni qo‘llab-quvvatlashga chaqirdi.

Fojiadan boshlangan ikki yillik to‘lqin: Saylovga nima sabab bo‘ldi?

25 oktyabrga belgilangan navbatdan tashqari parlament saylovlari mamlakatda deyarli ikki yil davomida to‘xtamagan keskin ijtimoiy va siyosiy inqiroz mahsulidir:

• Novi-Saddagi halokat: Ushbu keng ko‘lamli noroziliklarning boshlanishiga 2024 yil noyabrida Novi-Sad shahridagi yaqindagina ta’mirdan chiqqan temiryo‘l vokzali tomining qulab tushishi turtki bo‘lgan edi;

• 16 nafar qurbon va korrupsiya: O‘shanda 16 kishining umriga zomin bo‘lgan mazkur fojianing bosh omili sifatida mustaqil matbuot va muxolifat davlat organlaridagi yuqori darajadagi korrupsiyani ko‘rsatgan edi;

• Talabalarning sahnaga chiqishi: Tez orada butun mamlakatni qamrab olgan norozilik to‘lqinining markaziga yoshlar va talabalar aylandi. Aynan ularning birlashuvi ortidan «Talabalar ro‘yxati» nomli qudratli siyosiy blok vujudga keldi.

«Professional siyosatchilar yo‘q»: «Talabalar ro‘yxati»ning farqi nimada?

An’anaviy partiyalardan farqli o‘laroq, ushbu yangi tuzilma alohida bitta yetakchiga ega emas:

• Vakillar tarkibi: Harakat ro‘yxatida tajribali siyosatchilar emas, balki xalq ishonchini qozongan olimlar, fuqarolik jamiyati faollari va taniqli jamoat arboblari o‘rin olgan;

• Muxolifatning birlashishi: Serbiya muxolifat partiyalarining asosiy qismi o‘z ambitsiyalaridan voz kechib, saylov poygasidan chiqdi va o‘z saylovchilarini aynan talabalar harakatiga ovoz berishga da’vat etdi.

So‘rovnomalar shov-shuvi: Talabalar Vuchich partiyasidan oldinda

«Yangi serb siyosiy tafakkuri» loyihasi o‘tkazgan so‘nggi ijtimoiy tadqiqotlar mamlakatda sensatsion siyosiy o‘zgarish yuz berishi mumkinligini ko‘rsatmoqda:

• 20 oktyabr so‘rovi: Qatnashchilarning 44,5 foizi «Talabalar ro‘yxati»ga ovoz berishini ma’lum qilgan. Prezident Vuchich tayanadigan hukmron Serbiya taraqqiyotparvar partiyasini esa 42,7 foiz respondent qo‘llab-quvvatlagan;

• Barqaror o‘sish: Oktyabr oyi boshidagi so‘rovda ham talabalar 44,4 foizlik ko‘rsatkich bilan hukmron kuchlarni (41,7 foiz) ortda qoldirayotgan edi.

Vuchichning yashirin rejasi: Prezidentlikdan Bosh vazirlikka qaytishmi?

Norozilik namoyishlarining bosh talabi Aleksandar Vuchichning siyosatdan butunlay ketishi hisoblanadi. Biroq ekspertlar kutilmagan ssenariy yuz berishi mumkinligidan ogohlantirmoqda:

• Hokimiyatda qolish usuli: Vuchich avvalroq davlat rahbari lavozimini tark etishi haqida bayonotlar berganiga qaramay, parlament saylovlaridan so‘ng mamlakat Bosh vaziri kursisiga o‘tishni rejalashtirmoqda;

• O‘tmish tajribasi: Vuchich 2014–2017 yillarda Serbiya bosh vaziri bo‘lgan, 2017 yilda prezident bo‘lgach esa hukumat rahbarligini o‘z partiyadoshlariga topshirgan edi. Agar uning partiyasi saylovda ko‘pchilik o‘rinni qo‘lga kiritsa, bu uning hokimiyat cho‘qqisida qolishini ta’minlaydi.

25 oktyabr kuni bo‘lib o‘tadigan ushbu to‘qnashuv nafaqat Serbiya, balki butun Bolqon mintaqasining kelgusi siyosiy manzarasini belgilab berishi kutilmoqda.