Sahroi Kabir cho‘lidan topilgan 4,1 milliard yillik meteorit Qizil sayyora sirini ochmoqda

Afrikaning Sahroi Kabir cho‘li bag‘ridan topilgan Mars toshi koinot va Qizil sayyora tarixi bo‘yicha tasavvurlarni tubdan o‘zgartirib yubordi. Olimlar tomonidan olib borilgan chuqur tahlillar natijasida Teghaza 001 deb nomlangan ushbu noyob meteoritning yoshi qariyb 4,1 milliard yilga teng ekani ilmiy jihatdan to‘liq isbotlandi.

Xalqaro tadqiqotchilar va astrobiologlar ushbu topilmani Marsning paydo bo‘lishi va evolyutsiyasini o‘rganishda eng noyob manba — Qizil sayyoraning «Rozetta toshi» deb atamoqda.

Topilma haqida nimalar ma’lum? (Faktlar va tarkib)

Meteorit va uning ilmiy tasnifi bo‘yicha muhim jihatlar quyidagilardan iborat:

• Qayerda va qachon topilgan: 2022 yilda Mali davlati hududiga to‘g‘ri keluvchi Sahroi Kabir cho‘li hududidan yig‘ib olingan;

• Tuzilishi va hajmi: Meteorit jami sakkizta alohida bo‘lakdan tashkil topgan bo‘lib, ularning eng yirigi odam mushti kattaligida;

• Yoshi qanday aniqlandi?: Olimlar tosh tarkibidagi sirkon kristallarida saqlanib qolgan uran va qo‘rg‘oshin izotoplarini radiologik tekshiruvdan o‘tkazib, uning yoshi 4,1 milliard yil ekanini aniqladi;

• Mineral boyligi: Tosh mineral jihatdan vulqon jinslari va kristall birikmalaridan iborat bo‘lib, u sayyoraning eng qadimgi qa’ridan ajralib chiqqanini anglatadi.

Olimlar va NASA xulosasi: Qadimgi Marsda nimalar yuz bergan?

Tadqiqot natijalari Mars geologiyasi va biosferasi bo‘yicha inqilobiy xulosalarni ilgari surmoqda:

• Suyuq suv ta’siri: Laboratoriya tahlillari tosh 4,1 milliard yil muqaddam to‘g‘ridan to‘g‘ri suyuq suv ta’sirida chuqur kimyoviy o‘zgarishlarga uchraganini yaqqol ko‘rsatdi;

• Hayot uchun potensial sharoit: NASA vakillarining bildirishicha, mazkur fakt qadimda Marsda faol suv aylanishi va mikroorganizmlar yashashi uchun mos keluvchi potensial muhit bo‘lgani haqidagi ilmiy taxminlarni jiddiy ravishda mustahkamlaydi;

• Biroq hayotning to‘g‘ridan to‘g‘ri isboti emas: Mutaxassislar ushbu kashfiyot Marsda suv muhiti bo‘lganini isbotlasa-da, u yerda aniq biotik hayot mavjud bo‘lganini to‘g‘ridan to‘g‘ri tasdiqlovchi yakuniy dalil emasligini, lekin izlanishlarni tubdan yangi bosqichga olib chiqishini ta’kidladi.