Marsda tong qanday ko‘rinishi ilk bor tabiiy rangda namoyish etildi

© NASA / JPL-Caltech

AQSH Milliy aeronavtika va koinot boshqarmasining (NASA) mashhur Curiosity marsoxodi Qizil sayyoradan navbatdagi noyob ilmiy tasvirlarni taqdim etdi. Apparat shamol eroziyasi tufayli minglab yillar davomida sayqallangan g‘ayrioddiy tog‘ jinslari — yardanglarni ertalabki quyosh nurlari ostida suratga olishga muvaffaq bo‘ldi.

Odatda Yerga yuboriladigan Mars suratlari inson ko‘ziga moslashtirilib, oq rang balansiga tuzatish kiritiladi. Biroq bu safar olti kadrdan yig‘ilgan panorama hech qanday rangli ishlovlarsiz, o‘z holicha e’lon qilindi va koinot ixlosmandlariga Qizil sayyora tongini o‘z ko‘zlari bilan ko‘rish imkonini berdi.

Tonggi panorama va 4982-«sol»: Tasvir qanday olindi?

Curiosity missiyasi davomidagi navbatdagi muhim vizual natija bir nechta o‘ziga xos xususiyatlarga ega:

• Tabiiy ranglar uyg‘unligi: Panoramaning old qismida sovuqroq ko‘kimtir tuslar ajralib tursa, ufq chetidagi yardanglar qoyasi yorqin ertalabki nurlar bilan yoritilgan;

• Mastcam kamerasi mahorati: Tasvirlar marsoxodning 4982-marsian kunida (Marsda bir sutka «sol» deb ataladi) asosiy Mastcam kamerasi orqali suratga olinib, Yerdagi mutaxassislar tomonidan yaxlit panorama holiga keltirildi;

• 16 kilometrga cho‘zilgan sirli hudud: Suratga olingan yardanglar qatlami balandligi 5 kilometr bo‘lgan muazzam Sharp tog‘ining shimoli-g‘arbiy qismi bo‘ylab qariyb 16 kilometrga cho‘zilgan.

Marsoxodlar orasida mutlaq rekord: 1 kilometrlik yuksalish

Curiosity apparati nafaqat tasvirlar olish, balki texnik harakat bo‘yicha ham tarixiy marrani zabt etdi:

• Tarixiy balandlik: Marsoxod 2014 yildan beri Sharp tog‘i yonbag‘irlari bo‘ylab yuqoriga ko‘tarilib kelmoqda va yaqinda uning tik balandlik bo‘yicha ko‘tarilishi roppa-rosa 1 kilometrga (1000 metr) yetdi;

• Mars rekordi: Bu natija insoniyat tomonidan Qizil sayyoraga yuborilgan barcha marsoxodlar orasida vertikal ko‘tarilish bo‘yicha qayd etilgan eng katta ko‘rsatkich sifatida tarixga kirdi.

Milliard yil avvalgi suv oqimlari va 2027 yilgi rejalar

Sharp tog‘ining har bir qatlami Marsning geologik o‘tmishini ochib beruvchi «kitob sahifalari»ga o‘xshaydi:

• Ko‘llar va qurib qolgan suvlar: Olimlar qatlamlarni o‘rganish orqali bu yerda milliardlab yillar muqaddam chuchuk suvli ko‘llar va daryo oqimlari mavjud bo‘lganini isbotlashgan. Vaqt o‘tishi bilan suv qurib, ortidan qalin tuz minerallari qolgan;

• Shamol me’morchiligi: Yangi cho‘kindilar to‘planishi to‘xtagach, tinimsiz esgan kuchli marsian shamollari yumshoq jinslarni yemirib, bugun biz ko‘rib turgan sirli yardanglar qiyofasini shakllantirgan;

• Kelgusi manzil: Hozirda beshinchi uzaytirilgan missiyasining ikkinchi yilini o‘tayotgan Curiosity sulfat va karbonat minerallariga boy hududlar bo‘ylab siljimoqda. Olimlar marsoxod 2027 yilda yardanglar etagiga bevosita yetib borishi va robot qo‘li yordamida toshlar tarkibini yaqindan tahlil qilishini kutmoqda.

Mars sathida olib borilayotgan bunday tadqiqotlar insoniyatning ushbu sirli sayyoraga bo‘lajak boshqariladigan ilk parvozlari uchun bebaho poydevor bo‘lib xizmat qilmoqda.