Turkiya TDT mamlakatlari uchun harbiy mutaxassislar tayyorlashni o‘z qo‘liga olmoqchimi?

Oktyabr oyida Anqara shahrida bo‘lib o‘tgan Turkiy davlatlar tashkilotining (TDT) 13-sammiti yakunlari bo‘yicha qabul qilingan tarixiy deklaratsiya xalqaro siyosiy va harbiy tahlilchilar diqqatini tortmoqda.

Turkiyaning nufuzli Milliyet nashri xabar berishicha, sammit doirasida Turkiya poytaxtida rasmiy Anqara rahnamoligi ostida «TDT Mudofaa sanoati kolleji»ni tashkil etish bo‘yicha muhim tashabbus ilgari surilgan. Mazkur qadam tashkilotga a’zo davlatlarning harbiy sanoat va texnologiya sohasidagi mutaxassislarini yagona Turkiya standartlari asosida tayyorlashga qaratilgani bilan katta ahamiyatga ega.

Anqara deklaratsiyasidagi strategik band

O‘zbekiston, Turkiya, Ozarbayjon, Qirg‘iziston va Qozog‘iston rahbarlari tomonidan imzolangan yakuniy hujjatda ushbu ta’lim loyihasi quyidagicha mustahkamlangan:

• Imkoniyatlarni o‘rganish ko‘rsatmasi: Deklaratsiya matniga binoan, a’zo mamlakatlarning tegishli davlat idoralari va TDT Kotibiyatiga Turkiya homiyligida Mudofaa sanoati kolleji dasturini ishlab chiqish va uni hayotga tatbiq etish imkoniyatlarini sinchkovlik bilan o‘rganish tavsiya etilgan;

• Mudofaa texnologiyalarini muvofiqlashtirish: Loyiha mudofaa sanoati, yangi avlod qurollari, uchuvchisiz tizimlar va harbiy muhandislik sohasida tajriba hamda texnologiyalar almashinuvini yagona markazga jamlashni nazarda tutadi;

• Kadrlar sifati: Turkiya NATO standartlari va o‘z ilg‘or harbiy-sanoat majmuasi bazasida turkiy davlatlar uchun yagona texnik mutaxassislar platformasini yaratishni ko‘zlamoqda.

Geosiyosiy bahslar: Iqtisodiy loyihami yoki yashirin harbiy yaqinlashuv?

Tahlilchilar ushbu tashabbus ortidan tashkilot rivoji bo‘yicha ikki xil qarashni bildirmoqda:

• «Yashirin harbiy markaz» xavotiri: Ayrim xalqaro ekspertlarning fikricha, Turkiya mudofaa sanoatidagi iqtisodiy hamkorlik va kadrlar tayyorlash niqobi ostida tashkilotni asta-sekin chuqurroq harbiy yaqinlashuvga yetaklamoqda. Sababi, mudofaa ekspertlari, texnik tizimlar va standartlarning muvofiqlashuvi kelajakdagi ehtimoliy harbiy integratsiyaning mustahkam poydevoriga aylanadi;

• Qozog‘istonning qat’iy pozitsiyasi: Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jo‘mart To‘qayev Anqaradagi sammitda TDT mutlaqo harbiy blok emasligini yana bir bor uqtirdi. U tashkilot «harbiy alyans emas va kelajakda ham bunday blokka aylanmasligi kerak»ligini, bunga teskari fikr bildiruvchilar sun’iy ravishda nizo chiqarishga urinayotganini ta’kidladi;

• Mantiqiy savol: Shu bilan birga, kuzatuvchilarda haqli savol tug‘ilmoqda: Agar TDT siyosiy-harbiy ittifoqqa aylanishni ko‘zlamayotgan bo‘lsa, a’zo davlatlar mudofaa sanoatini birlashtirish va ixtisoslashgan harbiy bilim yurti tuzishga nega bunchalik katta urg‘u bermoqda?

Turkiy davlatlar, jumladan, O‘zbekiston uchun mudofaa sanoati sohasidagi zamonaviy kadrlarga bo‘lgan ehtiyoj, milliy xavfsizlikni mustaqil ravishda ta’minlash va yuqori texnologiyali qurol-yarog‘ ishlab chiqarish salohiyatini oshirish bugungi murakkab geosiyosiy vaziyatda eng ustuvor vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda.