AQSHda 6%, bizdachi: O‘zbekistonliklar topgan pulining qancha qismini yeb-ichishga sarflaydi?

O‘zbekiston aholisi o‘z iste’mol xarajatlarining salmoqli qismini — o‘rtacha 44,8 foizini (yaxlitlanganda qariyb 45 foiz) faqat kundalik oziq-ovqat mahsulotlariga sarflamoqda. AQSH Qishloq xo‘jaligi vazirligi (USDA Economic Research Service) tadqiqotlariga tayanib tayyorlangan global reyting xaritasi bu ko‘rsatkichni tasdiqlaydi.

Taqdim etilgan infografikaga ko‘ra, O‘zbekiston oilaviy budjetdan oziq-ovqatga eng katta ulush ajratadigan dunyoning eng yuqori 10 ta davlati ro‘yxatida 7-o‘rinda qayd etilgan. E’tiborli jihati, milliy statistika bundan-da jiddiyroq ko‘rsatkichni qayd etmoqda: O‘zbekiston Davlat statistika agentligining ichki uy xo‘jaliklari kuzatuvlariga ko‘ra, amalda bu raqam xarajatlarning 56,5 foizigacha yetishi mumkin.

Engel qonuni nima deydi va bu nega muhim ko‘rsatkich?

Iqtisodiyot fanida mashhur Engel qonuni mavjud bo‘lib, u aholining haqiqiy farovonlik darajasini baholashda bosh mezon hisoblanadi:

• Daromad va oshqozon mutanosibligi: Oila yoki jamiyatning real daromadi qanchalik past bo‘lsa, uning kundalik budjetida taom va mahsulotlar uchun ajratiladigan foiz shunchalik ulkan bo‘ladi;

• Rivojlanish cheklovi: Daromad yuqori bo‘lgan sari, oziq-ovqatning ulushi keskin kamayib boradi va ortgan mablag‘lar farzandlar ta’limi, sifatli sog‘liqni saqlash, sayohat, shaxsiy qulaylik va kelajak uchun jamg‘armalarga yo‘naltiriladi;

• Inflyatsiya xavfi: Oziq-ovqat xarajatlarining yuqoriligi mamlakat aholisi bozordagi narx-navo o‘zgarishlari va oziq-ovqat inflyatsiyasiga nihoyatda ta’sirchan va zaif ekanini anglatadi.

Dunyo mamlakatlaridagi holat: Rivojlangan davlatlar bilan keskin farq

Mazkur hisob-kitoblar faqat uyda iste’mol qilish uchun xarid qilinadigan mahsulotlarni o‘z ichiga olgan bo‘lib, unga restoran, qahvaxonalar, spirtli ichimliklar va tamaki xarajatlari kiritilmagan:

• Oziq-ovqatga eng ko‘p pul sarflovchi TOP-10 mamlakat (infografika bo‘yicha):

  1. Nigeriya — 56%

  2. Myanma — 55%

  3. Laos — 54%

  4. Keniya — 49%

  5. Turkmaniston — 46%

  6. Tanzaniya — 46%

  7. O‘zbekiston — 45% (anig‘i 44,8%)

  8. Kamerun — 43%

  9. Kot-d'Ivuar — 43%

  10. Qozog‘iston — 42% (anig‘i 41,7%)

• Qo‘shnilar va rivojlangan davlatlar ko‘rsatkichlari:

  • MDH va yaqin davlatlar: Ukraina — 42% (41,6%), Belarus — 30,6%, Rossiya — 26% (25,7%), Turkiya — 22%;

  • Yetakchi iqtisodiyotlar: AQSH aholisi o‘z xarajatlarining bor-yo‘g‘i 6% qismini oziq-ovqatga sarflaydi. Buyuk Britaniya va Irlandiyada bu ko‘rsatkich 8%, Germaniya va Norvegiyada 12%, Fransiya va Yaponiyada esa mos ravishda 13% va 16%ni tashkil etadi.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, O‘zbekistonda aholi farovonligini yuksaltirishning bosh omili — aholining real daromadlari o‘sishini ta’minlash va oziq-ovqat bozorida narxlar barqarorligini kafolatlovchi ichki raqobatni kuchaytirishdir.