Qozog‘iston va Turkmaniston tranzit yo‘llari uchun kurash boshladi: O‘zbekistonga buning ta’siri qanday?
QisqachaAI yordamida tayyorlanganKo‘rsatish
- Qozog‘iston va Turkmaniston o‘rtasida Kaspiy dengizi orqali tranzit yo‘llari uchun geoiqtisodiy raqobat kuchaymoqda, bu O‘zbekiston uchun katta strategik manfaatlar keltirishi mumkin.
- Turkmaniston Xitoydan Ozarboyjongacha bo‘lgan O‘rta koridorning janubiy tarmog‘i bo‘ylab yuklarni jo‘natishni yo‘lga qo‘yib, Qozog‘istonning «Quriq» — «Maxachqal’a» tarmog‘iga tezroq muqobil taklif etmoqda.
Markaziy Osiyo mintaqasida global savdo oqimlari va tranzit daromadlari uchun ikki asosiy dengizbo‘yi davlati — Qozog‘iston va Turkmaniston o‘rtasida murosasiz geoiqtisodiy raqobat avj oldi. Telegramdagi «Kompromat Sentralnaya Aziya» tahliliy kanali tarqatgan ma’lumotlarga ko‘ra, Ashxobod Kaspiy dengizidagi dengiz trafigini Astanadan tortib olish bo‘yicha faol harakatlarni boshlagan. Bu rejalar ilk bor iyul oyida Turkmaniston prezidenti Serdar Berdimuhamedovning Bokuga tashrifi chog‘ida sezilgan bo‘lsa, endilikda Xitoy Ozarboyjongacha O‘zbekiston va Turkmaniston orqali o‘tuvchi O‘rta koridorning (TMTM) janubiy tarmog‘i bo‘ylab tajriba yuklarini jo‘natishni yo‘lga qo‘ydi.
Mazkur yo‘nalish Qozog‘istonning «Quriq» — «Maxachqal’a» tarmog‘iga jiddiy muqobil bo‘lib, yuklarni yetkazib berish vaqtini naq 1 kunga qisqartirmoqda. Bundan tashqari, Turkmaniston TIV mas’uli Rovshen Annaberdiyev BMT shafeligida xalqaro logistika markazini ochish orqali butun Transkaspiy yo‘lagi ustidan nazoratni kuchaytirish tashabbusini ilgari surmoqda. O‘z navbatida, Qozog‘iston prezidenti Qasim-Jomart Toqayev Seul bilan muzokaralarda Turkmanboshi portini chetlab o‘tuvchi Lyanyungan va TRIPP koridorlarini taklif qilib, raqobatchisiga qaqshatqich javob berdi.
Xo‘sh, Kaspiydagi bu tranzit urushida kim g‘olib chiqadi, AQSH va Yevropaning Global Gateway strategiyasi kimning tarafini oladi va O‘zbekiston janubiy tarmoqdan qanday ulkan strategik manfaat ko‘radi?
«Xitoydan yangi marshrut, BMT dastagi va Toqayevning Seuldagi demarshi»: Raqobat tafsiloti
Mintaqadagi logistik kurashning eng muhim nuqtalari va faktlari:
1 kun tejaydigan janubiy tarmoq: Xitoy O‘zbekiston va Turkmaniston orqali Ozarboyjonga chiquvchi yo‘nalishni sinovdan o‘tkazmoqda; u Qozog‘iston porti orqali o‘tuvchi yo‘ldan tezroq ekanini isbotladi;
BMT bayrog‘i ostidagi markaz: Ashxobod Transkaspiy yo‘lagini BMT shafeligidagi logistika markazi boshqaruviga berish orqali Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi asosiy operatorga aylanishni rejalashtirmoqda;
Ashxobodning ittifoqchilari: Turkmanistonning BMTdagi ushbu tashabbuslarini Rossiya, Ozarboyjon, Turkiya, Xitoy, Markaziy Osiyo davlatlari hamda Janubiy Koreya qo‘llab-quvvatlab kelmoqda;
Toqayevning muqobil zarbasi: Qozog‘iston prezidenti koreyalik hamkorlarga Turkmanboshi portini aylanib o‘tuvchi Xitoydagi Lyanyungan bazasi va Kavkaz orqali o‘tuvchi TRIPP koridorini taklif qildi;
Dengiz portlari to‘qnashuvi: Janubiy Koreyaning yirik Pusan porti bilan hamkorlik masalasida Qozog‘iston Kaspiydagi o‘z portlarini, Turkmaniston esa Turkmanboshi dengiz porti quvvatlarini faol ilgari surmoqda.
Kaspiy tranzit yo‘laklari: Qozog‘iston va Turkmaniston pozitsiyalari taqqosi
Ikki davlatning logistik imkoniyatlari va takliflari tahlili:
Mezonlar va parametrlar | Qozog‘iston yo‘nalishi (Shimoliy koridor) | Turkmaniston yo‘nalishi (Janubiy koridor) |
Asosiy geografik tarmoq | Lyanyungan — Qozog‘iston (Oqtov/Quriq) — Kavkaz | Xitoy — O‘zbekiston — Turkmaniston — Ozarboyjon |
Yetkazib berish tezligi | An’anaviy bazaviy muddat | Yetkazib berish vaqti 1 kunga qisqaroq |
Portlar infratuzilmasi | Quriq va Oqtov portlari | |
Xalqaro siyosiy dastak | YEI (Global Gateway), AQSH, Janubiy Koreya portlari | BMT mexanizmlari, Turkiya, Ozarboyjon, Rossiya, Xitoy |
Boshqaruv ambitsiyasi | Milliy temir yo‘l va mustaqil port nazorati | BMT shafeligida xalqaro markaz tuzish rejasi |
O‘zbekiston uchun foydasi | To‘g‘ridan to‘g‘ri shimoliy tranzit chiqishi | O‘zbekiston hududi orqali tranzit daromadlarining keskin ortishi |
Geoiqtisodiy ekspertiza: Kaspiy tranziti O‘zbekistonga nima beradi?
Xalqaro transport tahlilchilari va logistika ekspertlarining xulosalari:
Toshkent uchun janubiy tarmoqning ahamiyati: Xitoy yuklarining O‘zbekiston va Turkmaniston orqali Ozarboyjonga o‘tishi yurtimiz temir yo‘llari orqali tranzit oqimini oshiradi va yiliga millionlab dollar sof foyda keltiradi;
Qozog‘iston monopoliyasiga chek qo‘yilishi: Yillar davomida Markaziy Osiyodagi yuk tashishda mutlaq yetakchi bo‘lib kelgan Qozog‘iston endilikda yuk beruvchilarni ushlab qolish uchun tariflarni pasaytirishga majbur bo‘ladi;
BMT nazoratining ehtimoli va to‘siqlari: Ashxobodning BMTni aralashtirish rejasi Yevropa Ittifoqi va AQSH uchun ortiqcha byurokratiya yaratishi mumkin, shu bois g‘arb sarmoyadorlari ochiq bozor qoidalarini ma’qul ko‘rishi ehtimoli yuqori;
Markaziy Osiyo logistika markaziga aylanmoqda: Ikki davlat o‘rtasidagi sog‘lom raqobat mintaqa infratuzilmasining modernizatsiya qilinishiga va Xitoy — Yevropa savdosida muqobil yo‘llar ko‘payishiga olib keladi.
Qozog‘iston va Turkmaniston o‘rtasida Kaspiy tranziti uchun boshlangan bu kurash Markaziy Osiyo davlatlarini jahon logistika xaritasidagi eng muhim tugunga aylantirmoqda.
Sizningcha, Xitoy yuklari uchun O‘zbekiston va Turkmaniston orqali o‘tuvchi 1 kunga tezroq janubiy yo‘l qulayroqmi yoki Qozog‘istonning yo‘lga qo‘yilgan portlari? Ushbu raqobatda O‘zbekiston tranzit tashabbusini qanday kuchaytirishi kerak? Shaxsiy tahlil va fikrlaringizni izohlarda qoldiring hamda mintaqaviy logistikaga oid eng qaynoq geoiqtisodiy yangilikni barcha hamkasblaringiz va iqtisodchilarga ulashing!
Izohlar 0
…