21 tonna antibiotikda shubha o‘yg‘ondi: 7,3 mlrd so‘mlik yuk ushlandi

Toshkentda Xitoydan olib kelingan 21 tonnadan ziyod «Efba» infuzion dori vositasini bojxona nazoratidan o‘tkazish vaqtida jiddiy tafovut aniqlandi. Hujjatlarda preparat Hindistonda ishlab chiqarilgani ko‘rsatilgan, ammo yukdagi qadoq va yorliqlarda ishlab chiqaruvchi korxona hamda kelib chiqish mamlakati haqida ma’lumot bo‘lmagan.

Bojxona organlarining dastlabki versiyasiga ko‘ra, importchilar muvofiqlik sertifikatini olishda asl preparat namunasini taqdim etgan, keyin esa shu hujjat orqali kelib chiqishi noma’lum bo‘lgan katta partiyani rasmiylashtirishni rejalashtirgan. Qiymati 7,3 milliard so‘mdan oshadigan yuk vaqtincha saqlovga olinib, holat yuzasidan jinoyat ishi qo‘zg‘atildi.

Hujjatda Hindiston, qadoqda esa ma’lumot yo‘q

Qonunbuzilish «Toshkent-Aero» ixtisoslashtirilgan bojxona kompleksining «Aviayuklar» tashqi iqtisodiy faoliyat bojxona postida aniqlangan.

Bojxona yuk deklaratsiyasida 21 tonnadan ziyod «Efba» dori vositasining ishlab chiqarilgan mamlakati sifatida Hindiston qayd etilgan. Biroq tovar bevosita ko‘rikdan o‘tkazilganda qadoq va yorliqlarda ikki asosiy ma’lumot uchramagan:

• ishlab chiqaruvchi davlat nomi;

• preparatni tayyorlagan korxona nomi.

Dori vositasida bunday ma’lumotlarning bo‘lmasligi uning kelib chiqishi, ishlab chiqarish sharoiti, seriyasi va sifat nazoratini tekshirishni qiyinlashtiradi. Biroq bu holatning o‘zi tovar qalbaki ekanini yakuniy isbotlamaydi — bunga laboratoriya ekspertizasi, hujjatlar va ishlab chiqarish zanjiri bo‘yicha tekshiruv natijasida huquqiy baho beriladi.

Asl «Efba» qayerda ishlab chiqariladi?

Ochiq farmatsevtika ma’lumotlarida «Efba» 500 mg/100 ml miqdordagi levofloksatsin saqlovchi, tomir ichiga yuboriladigan infuzion eritma sifatida qayd etilgan.

Ro‘yxatda uning ishlab chiqaruvchisi Hindistonning Pharma Impex Laboratories Pvt. Ltd. kompaniyasi ekani, preparat esa ftorxinolonlar guruhiga mansub mikroblarga qarshi vosita sifatida ko‘rsatilgan.

Shu sabab tekshirilgan yuk qadog‘ida Hindiston yoki ishlab chiqaruvchi kompaniya haqida ma’lumot bo‘lmagani deklaratsiya bilan tovar o‘rtasida jiddiy ziddiyatni yuzaga keltirgan.

Sertifikat qanday olingan?

Taqdim etilgan xabarda aytilishicha, yuk egalari Farmatsevtika mahsulotlari xavfsizligi markazidan muvofiqlik sertifikati olish uchun Hindistonda ishlab chiqarilgan asl «Efba» preparatini namuna sifatida taqdim etgan.

Bojxona organlarining versiyasiga ko‘ra, keyinchalik kelib chiqishi noma’lum bo‘lgan 21 tonnadan ziyod mahsulotni ana shu sertifikat bilan olib kirish rejalashtirilgan.

Muvofiqlik sertifikati mahsulot belgilangan talablarga javob berishini tasdiqlovchi hujjat hisoblanadi. O‘zbekistonda preparat seriyasining davlat reyestriga kiritilgani va unga berilgan sertifikat haqidagi ma’lumotlarni Farmatsevtika mahsulotlari xavfsizligi markazining elektron tizimi orqali tekshirish mumkin.

Ammo sertifikat bir preparat namunasi asosida olinib, amalda boshqa ishlab chiqaruvchi yoki boshqa tarkibdagi mahsulotga qo‘llansa, hujjat dori sifatini kafolatlay olmaydi.

21 tonna yukning ichida nima borligi aniqlanishi kerak

Tergov va ekspertiza oldidagi eng muhim vazifa — ushbu infuzion eritmalarning haqiqiy tarkibini aniqlash.

Mutaxassislar, ehtimol, quyidagi ko‘rsatkichlarni tekshiradi:

• eritmada levofloksatsin bor-yo‘qligi;

• faol modda miqdori ko‘rsatilgan dozaga mosligi;

• preparatning sterilligi;

• zararli aralashmalar yoki boshqa moddalar mavjudligi;

• flakonlar va qadoqlash sharoiti;

• seriya raqamlari va yaroqlilik muddati;

• mahsulotning haqiqiy ishlab chiqaruvchisi;

• sertifikatdagi namuna bilan yukdagi preparatning bir xilligi.

Laboratoriya xulosasisiz yukdagi suyuqlik umuman levofloksatsinmi, kerakli konsentratsiyadami yoki tibbiy qo‘llash uchun xavfsizmi — degan savollarga qat’iy javob berib bo‘lmaydi.

Nega infuzion antibiotikning qalbakilashtirilishi xavfli?

«Efba» tarkibidagi levofloksatsin bakteriyalarga qarshi qo‘llanadigan ftorxinolon antibiotik hisoblanadi. Infuzion shaklda u bevosita tomir orqali yuboriladi, shuning uchun preparatning tarkibi, dozasi va sterilligiga qo‘yiladigan talablar ayniqsa muhim.

Levofloksatsinning o‘zi ham shifokor nazoratida qo‘llanishi kerak bo‘lgan preparat bo‘lib, paylar, asab tizimi va markaziy asab tizimiga ta’sir qiladigan jiddiy nojo‘ya holatlarni keltirib chiqarishi mumkin. Uni qo‘llashda bemorning tashxisi, yoshi, boshqa kasalliklari va qabul qilayotgan dorilari hisobga olinadi.

Agar preparat qalbaki yoki sifati talabga javob bermaydigan bo‘lsa, xavf yanada ortadi:

• faol modda umuman bo‘lmasligi mumkin;

• doza belgilangandan kam yoki ortiq chiqishi mumkin;

• eritma steril bo‘lmasligi ehtimoli bor;

• noma’lum aralashmalar organizmga tushishi mumkin;

• infeksiya davolanmay, og‘irlashishi mumkin;

• antibiotikka chidamlilik rivojlanishiga sharoit yaratilishi mumkin.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti qalbaki va sifatsiz dorilar noto‘g‘ri doza, zaharli aralashmalar yoki mikrobli ifloslanish sabab zaharlanish, davolash samarasizligi va kasallikning og‘irlashishiga olib kelishi mumkinligini ta’kidlaydi. Antibiotiklarning sifati past bo‘lishi mikroblarga qarshi dorilarga chidamlilik muammosini ham kuchaytirishi mumkin.

Eng katta xavf — preparatning tomirga yuborilishi

Tabletkadan farqli ravishda infuzion eritma organizmga to‘g‘ridan to‘g‘ri qon tomiri orqali kiritiladi. Shu sabab uning sterilligi buzilgan bo‘lsa, bemorda og‘ir infeksion asoratlar paydo bo‘lishi mumkin.

Faol modda miqdori kam bo‘lsa, antibiotik infeksiyani to‘liq bostirmaydi. Doza me’yordan ortiq bo‘lsa, nojo‘ya ta’sirlar xavfi oshadi. Preparat o‘rniga boshqa suyuqlik yoki noma’lum modda solingan bo‘lsa, oqibatni oldindan baholash qiyin bo‘ladi.

Shu jihatdan bojxona nazoratida yukning to‘xtatilishi ehtimoliy xavfli mahsulotlar shifoxona va dorixonalarga yetib borishining oldini olgan bo‘lishi mumkin. Biroq mahsulot haqiqatan kontrafakt ekani ekspertiza va tergov yakunlaridan keyin aniqlanadi.

7,3 milliard so‘mlik yuk qayerga mo‘ljallangan edi?

Dastlabki hisob-kitoblarga ko‘ra, vaqtincha saqlovga olingan preparatlarning umumiy qiymati 7,3 milliard so‘mdan oshadi.

Biroq ochiq xabarda quyidagi muhim tafsilotlar keltirilmagan:

• yukda jami nechta flakon bo‘lgani;

• mahsulot qaysi kompaniya nomiga kelgani;

• qaysi tibbiyot muassasalari yoki distribyutorlarga yetkazilishi rejalashtirilgani;

• sertifikat qachon va kimning nomiga rasmiylashtirilgani;

• yukdan avval ham shunday partiyalar import qilingan-qilinmagani;

• laboratoriyaning dastlabki xulosasi.

Tergov davomida preparatni buyurtma qilgan, sertifikatlash uchun namuna taqdim etgan va bojxona hujjatlarini rasmiylashtirgan shaxslarning harakatlari alohida o‘rganilishi kutilmoqda.

Jinoyat ishi qo‘zg‘atildi

Holat yuzasidan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari boshlangan. Jinoyat ishi qaysi modda bo‘yicha ochilgani, gumon qilinuvchilar bor-yo‘qligi va ularga nisbatan qanday ehtiyot chorasi qo‘llangani ma’lum qilinmagan.

Tergov:

1. sertifikat olish jarayonini;

2. taqdim etilgan asl namunaning kelib chiqishini;

3. Xitoydan yuborilgan mahsulot ishlab chiqaruvchisini;

4. bojxona deklaratsiyasiga noto‘g‘ri ma’lumot qanday kiritilganini;

5. preparatlarning haqiqiy tarkibini;

6. ehtimoliy sotuv va tarqatish zanjirini

aniqlashi lozim bo‘ladi.

Ish bo‘yicha tilga olinishi mumkin bo‘lgan shaxslarning aybdorligi faqat qonuniy kuchga kirgan sud hukmi bilan belgilanadi.

Bemor dorining haqiqiyligini qanday tekshirishi mumkin?

Qalbaki mahsulotlar ba’zan asl doriga juda o‘xshab ketadi va ularni tashqi ko‘rinish orqali ajratish qiyin. JSST bemorlarga dorilarni faqat litsenziyaga ega va ishonchli manbalardan xarid qilishni, shubhali qadoq, yorliq yoki preparat ta’sir qilmayotgan holatlar haqida tibbiyot xodimiga xabar berishni tavsiya qiladi.

Dori sotib olayotganda quyidagilarga e’tibor berish zarur:

• qadoq butun va sifatli bo‘lishi;

• ishlab chiqaruvchi nomi va mamlakat ko‘rsatilishi;

• seriya raqami hamda yaroqlilik muddati o‘chirilmagan bo‘lishi;

• flakon va tashqi qutidagi ma’lumotlar bir-biriga mos kelishi;

• yo‘riqnoma mavjud bo‘lishi;

• preparatning muvofiqlik sertifikati tekshirilishi;

• shifokor tavsiyasisiz antibiotik qo‘llanmasligi.

Ayniqsa, tomir ichiga yuboriladigan antibiotiklarni o‘zboshimchalik bilan sotib olish va qo‘llash mumkin emas.

Bir namuna orqali butun partiyani olib kirishga urinish

Mazkur holatning eng jiddiy jihati yukning katta hajmidagina emas. Agar bojxona organlarining dastlabki versiyasi tasdiqlansa, asl preparat namunasi sifat kafolati hujjatini olish uchun ishlatilgan, amalda esa boshqa mahsulotni shu sertifikat ostida olib kirishga urinilgan bo‘ladi.

Bu sertifikatlash tizimining eng muhim tamoyilini buzadi: tekshirilgan namuna bilan bozorga chiqariladigan partiya bir xil bo‘lishi shart.

21 tonnadan ziyod infuzion antibiotik muomalaga kirganida, xavf bir yoki ikki bemor bilan cheklanmas edi. Shuning uchun laboratoriya ekspertizasi natijalari, yukning qayerga mo‘ljallangani va mazkur sxema avval ham ishlatilgan-ishlatilmagani haqidagi ma’lumotlar jamoatchilik uchun alohida ahamiyatga ega.

Sizningcha, import qilinadigan har bir katta dori partiyasidan alohida namuna olib, laboratoriya tekshiruvidan o‘tkazish shartmi? Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlarda ulashing!