Toshkent viloyatida 300 ming yillik noyob topilmalar aniqlandi

Toshkent viloyatining Bo‘stonliq tumani hududida joylashgan Arkutsoy paleolit yodgorligida olib borilayotgan keng ko‘lamli arxeologik qazishmalar O‘zbekiston tarixining eng qadimgi sahifalarini qayta yozish imkonini bermoqda. O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Milliy arxeologiya markazi Antropologiya instituti hamda Rossiya Fanlar akademiyasi Sibir bo‘limi Arxeologiya va etnografiya instituti mutaxassislaridan iborat qo‘shma ekspeditsiya ushbu hududda uchinchi yildirki izlanishlarni davom ettirmoqda.

Ayni paytda yodgorlikning uchta alohida maydonida olib borilayotgan ilmiy qazishmalarda qadimgi insonlar tomonidan ishlov berilgan noyob tosh buyumlar (artefaktlar) topildi.

320–280 ming yillik qatlam va insoniyatning dastlabki izlari

Olimlar Arkutsoy geologik kesmasining turli chuqurliklarida bir nechta qadimgi madaniy qatlamlarni aniqlashga muvaffaq bo‘lishdi:

• Bir necha bosqichli o‘zlashtirish: Inson qo‘li tekkan tosh qurollar birinchi, ikkinchi va uchinchi qazilma tuproq qatlamlaridan topilgan. Bu esa qadimgi ajdodlarimiz Arkutsoy hududini bir marta emas, balki ming yillar davomida bir necha bosqichda o‘zlashtirganini ko‘rsatadi;

• 320–280 ming yillik noyob qatlam: Ayniqsa, uchinchi qadimgi tuproq qatlamidan chiqqan artefaktlar ulkan ilmiy sensatsiyaga asos bo‘lmoqda. Dastlabki geologik va paleoiqlimiy taqqoslashlarga ko‘ra, ushbu qatlam bundan taxminan 320–280 ming yil avval shakllangan;

• O‘zbekistondagi eng qadimgi manzilgoh: Agar ushbu yosh ko‘rsatkichlari zamonaviy laboratoriyalarning absolyut sanalash usullari bilan to‘liq tasdiqlansa, Arkutsoy O‘zbekiston hududida hozirgacha ma’lum bo‘lgan eng qadimgi arxeologik yodgorlik sifatida tarixga kiradi.

Ilk paleolit va Markaziy Osiyodagi migratsiya yo‘llari

Ushbu kashfiyot mintaqa va global antropologiya uchun quyidagi strategik xulosalarni beradi:

• Ilk paleolit davri manzarasi: Topilmalar Toshkent vohasi va umuman yurtimiz hududi qadimgi inson jamoalari tomonidan ilk paleolitning so‘nggi bosqichlaridayoq keng o‘zlashtirilganini isbotlaydi;

• Iqlimga moslashish sirlari: Yangi artefaktlar qadimgi odamlarning Markaziy Osiyo bo‘ylab tarqalish yo‘nalishlari hamda ularning keskin tabiiy-iqlimiy o‘zgarishlarga qanday moslashganini o‘rganishda bebaho manba bo‘lib xizmat qiladi.